ქართული პრესა და ლანჩხუთელები

ისტორია

ქართული პრესა და ლანჩხუთელები

2018 ოქტ 20 12:35:12

ქართულმა პრესამ თვალსაჩინო როლი შეასრულა საზოგადოების ფართო ფენების გათვითცნობიერებაში. 1819 წლის 8 მარტს გამოვიდა პირველი ქართული გაზეთი ,,საქართველოს გაზეთი”, რომელსაც 1820 წლის მეორე ნახევრიდან ,,ქართული გაზეთი” ეწოდა. იგი იმდროინდელი საქართველოს ერთადერთი პერიოდული ორგანო იყო.

XIX საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყისში თითქმის ერთდროულად გამოვიდა ჟურნალი ,,იმედი” და გაზეთი ,,შრომა”, ხოლო შემდგე ,,მწყემსი”, ,,მოამბე”, ,,თეატრი”, ჟურნალები ,,ცისკარი”, ,,ივერია”, ,,მნათობი”. იმ დროისათვის დამახასიათებელი დარგობრივი ე. წ. სპეციალური გამოცემების გამოსვლა განაპირობა საქართველოს საზოგადოებრივ-კულტურული ცხოვრების განვითარების დონემ და მრავალფეროვნებამ. მაგალითად, ,,თეატრი” აშუქებდა უმთავრესად სასცენო ხელოვნების, თეატრალური ცხოვრების საკითხებს. ბეჭდავდა დრამატულ ნაწარმოებებს, მოთხრობებს და ლექსებს.

 ,,რამდენადაც უფრო მეტი ჟურნალ-გაზეთები იქნებიან ხალხში, -აღნიშნავდა ,,იმედი”, - იმდენად უფრო მეტ სიკეთეს მოუტანენ მას ისინი”.

გაზეთი ,,დროება”, რომელიც 1866 წლიდან გამოდიოდა, პირველი ეროვნული ტიპის ქართული გაზეთია, რომელმაც XIX საუკუნის მეორე ნახევრის საზოგადოებრივი აზრის საუკეთესო წარმომადგენელთა მსოფლმხედველობა გამოხატა. არ დარჩენილა მაშინდელ საზოგადოებრივ-პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრების თითქმის არც ერთი ღირშესანიშნავი საკითხი, რომ გაზეთს არ გაეშუქებინოს.

ილია ჭავჭავაძის ,,ივერიის” ირგვლივ გაერთიანებული იყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ძირითადი, მებრძოლო ბირთვი, რომელმაც ბრძოლა გამოუცხადა ცარიზმის კოლონიალურ პოლიტიკას. იმ ქართველ მოღვაწეთა შორის, რომელიც აქტიურად იღწვოდა ,,ივერიის” ფურცლებზე, იყვნენ ლანჩხუთის რაიონის წარმომადგენლებიც. ისინი ქართული ჟურნალისტიკის სათავეებთან იდგნენ და უზარმაზარი წვლილი შეიტანეს მისი განვითარების საქმეში. მათ შორის გამოირჩეოდნენ მამია და ჯაბა გურიელები, აპოლონ და ლავრენტი წულაძეები, ფილიპე გოგიჩაიშვილი, ეგნატე ნინოშვილი, გრიგოლ ურატაძე, კალისტრატე ცინცაძე, ვისია თავდგირიძე, ჯამულეთ ბაჟუნაიშვილი, სიმონ ჯორბენაძე, ბართლომე ჩხარტიშვილი, კირილე წილოსანი, იონა გოგიჩაიშვილი, კალისტრატე ხელაძე, არსენ წითლიძე, დიმიტრი კალანდარიშვილი, დიმიტრი გიგინეიშვილი, ეპიფანე ჩხაიძე, ელენე მონაზონი, ილია ჭყონია და სხვები.

1893 წელს გამოვიდა საპოლიტიკო, სამეცნიერო და სალიტერატურო გაზეთი ,,კვალი”. მასში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა დაბა ლანჩხუთისა და მისი სოფლების შესახებ სტატიებს – როგორც საყოფაცხოვრებო ასევე კულტურისა და განათლების შესახებ, რომელსაც აშუქებდნენ ლანჩხუთელი კორესპონდენტები. ,,კვალის” აქტიური თანამშრომლები იყვნენ ნოე ჟორდანია, ეგნატე ნინოშვილი, ფილიპე გოგიჩაიშვილი, ივანე გომართელი, გრიგოლ ურატაძე და სხვები.

ემიგრაციიდან დაბრუნების შემდეგ ნოე ჟორდანია ,,კვალის” რედაქტორი გახდა. 1898 წლიდან კი გაზეთი იქცა ქართველი მარქსისტების ლეგალურ ორგანოდ. 1900 წელს გაჩაღდა მწვავე პოლმიკა ,,ივერიისა” და ,,კვალის” ფურცლებზე ილია ჭავჭავაძესა და ნოე ჟორდანიას შორის. ნოე ჟორდანიას რედაქტორობით ასევე გამოდიოდა ლეგალური გაზეთები ,,სოციალ-დემოკრატი” და ,,სხივი”. 1905-06 წლებში გაზეთ ,,ივერიას” რედაქტორობდა ცნობილი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე, ეროვნული უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამაარსებელი ფილიპე გოგიჩაიშვილი.

 1920 წელს ფილიპე გოგიჩაიშვილი საქართველოს დემოკრატიული რესუბლიკის დელეგაციის შემდგენლობაში ინგლისსა და ევროპის სხვა ქვეყნებში გაიგზავნა, სადაც მოლაპარაკება უნდა ეწარმოებინათ საქართველოს ბუნებრივი სიმდიდრეთა ექსპლუატაციისა და ურთიერთვაჭრობის საკითხებზე. ერთი მოლაპარაკება, რომელსაც ნიკო ნიკოლაძე წარმართავდა, ჩიხში შევიდა. ,,ნიკომ მხრები აიჩეჩა და მე გადმომხედა, - იგონებდა გოგიჩაიშვილი, - თითქოს თვალებით მანიშნებდა – მიშველეო”. ფილიპე გოგიჩაიშვილი არ დაიბნა და საუბარი წარმატებით დასრულდა. როცა სასტუმროში დაბრუნდნენ ნიკოლაძემ ზურაბ ავალიშვილს უთხრა, რომ ამ დიაკვნის შვილმა, ჭიათურის და წყალტუბოს საქმეები კარგად იცოდა, ვიცოდიო, მაგრამ ინგლისურად თუ ასე გამართულად ილაპარაკებდაო, მართალი გითხრათ, არ ველოდიო.” შემდეგ კი ეს ასე ახსნა: ,,ჩვენ – ზურაბსა და მე, უცხო ენებს ხუთი წლის ასაკიდან გვასწავლიდნენ გუვერნიორები და რა დიდიდ საქმეა, რომ თავისუფლად ვლაპარაკობდეთ; საკვირვესლი ისაა, შენ რომ ასე შეგისწავლია უცხო ენა გუვერნიორებისა და მასწავლებლის გარეშე და ასე შესანიშნავად მომეშველეო...”

 XIX საუკუნის ქართული პრესის გაცნობისას ყურადღებას იპყრობს ფსევდონიმთა სიმრავლე, ავტორები სხვადასხვა მიზეზთა გამო საკუთარ ვინაობას ფარავდნენ, პუბლიკაციათა დიდი ნაწილი გამოგონილი სახელებით ან საერთოდ ხელმოუწერელად ქვეყნდებოდა. რევოლუციამდელი ლანჩხუთელი კორესპონდენტების ფსევდონიმების ნაწილი ცნობილია, მაგრამ საკმაოდ დიდი ნაწილი გაშიფვრას მოითხოვს.

სახელის დამალვის რამდენიმე მიზეზი არსებობდა: ფსევდონიმებს იყენებდნენ რათა ლეგალურ პრესაში თავისუფლად ეწერათ. მწერალი სოფრომ მგალობლიშვილი იგონებდა, რომ ,,ვინაიდან მდევნიდნენ, ვწერდი სხვადასხვა ფსევდონიმითო...”  მაგალითად, 1906 წელს მოსკოვში რუსულ ენაზე გამოვიდა ვინმე შ. გორცევის მცირე ზომის ბროშურა ,,როგორ იბრძვიან ქართველი გლეხები თავისუფლებისათვის”, რომელიც ეძღვნებოდა საქართველოს და კერძოდ, გურიის გლეხთა მოძრაობას. ბროშურას გამოკვეთილად ანტისამთავრობო ხასიათი ჰქონდა, ამიტომ მისი ავტორი შალვა ნათაძე ფსევდონიმ ,,გორცევს” (მთიელი) ამოეფარა. კიდევ ერთი მიზეზი ფსევდონიმების გამოყენებისა ის გახლდათ, რომ XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე ჟურნალ-გაზეთები განიცდიდნენ პროფესიული კადრების სიმცირეს, ამიტომაც ერთსა და იმავე ჟურნალისტს უწევდა რამდენიმე სტატიის სხვადასხვა გამოგონილი სახელით გამოქვეყნება.

გთავაზობთ ცნობილი ფსევდონიმების ნუსხას:

1.         ,,ფაზელი” – მამია გურიელი.

2.         ,,ჭანჭათელი”, ,,პიტნა”, ,,ანწლაძე”, ,,ჭანი”, ,,რიჟა”, ,,ხოჭოღლი”, ,,მებუკე”, ,,თემისტოკლე”, ,,პერპენდუმობილე”, ,,წენაძე”, ,,ნი-რი”, ,,ესიკელაი”, ,,სტუდენტი”, ,,ავუია”, ,,მეურნე, ,,ძველი” – აპოლონ წულაძე.

3.         ,,კნინი”, ,,დათიკო ვერმიცანაშვილი” – ლავრენტი წულაძე.

4.         ,,საზღვარგარეთელი”, ,,მარმალაძე”, ,,პეტრიძე” – ნოე ჟორდანია.

5.         ,,პატრიშვილი” – ფილიპე გოგიჩაიშვილი.

6.         ,,შუბნელი” – არსენ წითლიძე.




 ახალი ამბები
  • ჩოხატაურს ელექტროენერგიის მიწოდება აღუდგაჩოხატაურის მუნიციპალიტეტს ელექტროენერგიის მიწოდება აღუდგდა. როგორც გვითხრეს, შუქის ჩაქრობა უამინდობამ გამოიწვია  და სწორედ ეს გახდა მიზეზი, რომ 30 წუთზე მეტი ჩოხატაურს ელექტროენერგია არ მიეწოდებოდა. ამავე მიზეზით იყო გამორთული შუქი დასავლეთ საქართველოს რამდენიმე მუნიციპალიტეტში. "ენერგო პრო ჯორჯიას" ინფორმაციით, ამჟამდ ელექტროენერგია დასავლეთ საქართველოს ყველა მუნიციპალიტეტს მიეწოდება. რაც შეეხება ამინდს _ დასავლეთში ისევ ძლიერი წვიმა და ელჭექია. საათზს მეტი გადაუღებლად წვიმს გურიაში, რასაც უკვე მოყვა პრობლემები _ დატბორილი და დაზიანებულია გზები, მილხიდები. ჩოხატურის მუნიციპიტეტის მერის ირაკლი კუჭავას ინფორმაცით, მერია საგანგებო რეჟიმზეა გადასული და მუდმივ კოორდინაციაში არიან სოფლებთან. შენიშვნა: ფოტო არ ასახავს შემთხვევის ... ...
  • გვარამია: არავითარი ივანიშვილის და ოცნების ინტერესი და თამაში ეს არ არის"ძალადობა არ უნდა დავუშვათ ყველამ ერთად" _ წერს სოციალურ ქსელში "რუსთავი 2"_ის გენერალური დირექტორი და თბილისის პრაიდის ორგანიზატორების გადაწყვეტილებაწ, პრაიდის ჩატარების თაობაზე, სტატუსით ეხმაურება: "მოკლედ, პრაიდი ტარდება. ეს უკვე მოცემულობაა და დავასრულოთ ამაზე ბჭობა, არ გვინდა მიდევენებული ლამპარი, აღარაა ამის არც დრო და არც ადგილი.  ვკონცენტრირდეთ მთავარ ამოცანაზე: ბნელები (რუსები) უნდა დავამარცხოთ. ძალადობა არ უნდა დავუშვათ ყველამ ერთად. მთავრობა საკუთარ თავს უნდა გადაახტეს და იცოდეს, რომ ვალდებულია. ასევე იცოდეს, რომ არავის არ გაგვეხარდება მისი წარუმატებლობა.  ყველა ამ ქვეყნის პატრიოტი ახლა ვართ თუნდაც ჩვენთვის ძალიან საძულველ მთავრობასთან ერთად ბარიკადის ერთი და იგივე მხარეს. მეორე მხარეს ბნელეთი და მორდორია (რუსეთი). არავითარი ივანიშვილის და ოცნების ინტერესი და თამაში, ჩემი ღრმა რწმენით, ეს არ არის. ამ სცენარში ან ვიმარჯვებთ ჩვენ ყველანი ერთად, ან ზეიმობენ ბნელები. ესაა დიხოტომია ან საქართველო, ან რუსეთი. წერტილი. ps სამწუხაროდ, მოუმზადებელი საზოგადოების დიდი ნაწილის უნებური მოკავშირეობა იქნება მთავარი, რასაც გამოიყენებენ ბნელები. ესაა ჩემთვის ყველაზე მძიმე რისკ ფაქტორი ამ ვითარებაში. ასევე, სამწუხაროდ, უსაფრთხოების დაცვის პრობლემა არა მხოლოდ აქციას ეხება, არამედ მის გაგრძელებას - ლგბტ თემის რიგითი წარმომადგენლების წინააღმდეგ ადუღებულ ზიზღთან გამკლავებას საქართველოს ქუჩებში, კაფეებში, კორპუსებში... pps ბოდიში ხშირი სტატუსებისთვის. გულწრფელად, ძალიან ვღელავ." _ წერს ... ...
  • ძლიერი ქარი, წვიმა, ელჭექი და უშუქოდ დარჩენილი რაიონები _ რა ხდება დასავლეთშიამ წუთებში, დასავლეთ საქართველოს უმეტეს რეგიონში ძლიერი ქარი, წვიმა და ელჭექია. გამონაკლისი არ გურიაა _ თითქმის ნახევარსაათიან ძლიერ ქარს, ძლიერი წვიმა და ელჭექი მოჰყვა. ამ დროისთვის ელექტროენერგიის გარეშე დარჩენილია დასავლეთ საქართველოს მუნიციპალიტეტების უმრავლესობა, შუქი არ არია გურიაშიც. ჩვენი ინფორმაციით, ჩოხატაურში უამინდობამ პრობლემები უკვე შექმნა _ რამდენიმე სოფელში წაქცეულია ხეები, დაზიანებულია გზები და ... ...
  • ხანძარი ქუთაისის მე-3 საჯარო სკოლაშიქუთაისის მე-3 საჯარო სკოლაში ხანძარი იყო, _ ინფორმაციას შინაგან საქმეთა სამინისტროს გადაუდებელი დახმარების ოპერატიული მართვის ცენტრ „112" ავრცელებს. შემოვიდა შეტყობინება, რომ ქუთაისში, მე-3 საჯარო სკოლისშენობაში იყო ძლიერი დაკვამლიანება. შეტყობინების მიღებისთანავე, ადგილზე დაუყოვნებლივ გამოცხადდნენ საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურისმეხანძრე-მაშველთა ჯგუფეაბი, პოლიციის ეკიპაჟები და სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადები. ადგილზე მისვლის პირველივე წუთებში მოხდა დაკვამლიანების წყაროს იდენტიფიცირება. კერძოდ, სკოლის სასხვენო გადახურვაზე, დაახლოებით, 20 კვ/მ-ისფართობზე გაჩენილი იყო ხანძარი. მისი ქრობის პროცესში, ცეცხლის გავრცელების პრევენციის მიზნით, 7 ავტოცისტერნა და ცოცხალი ძალა ჩაერთო. ამდროისათვის ხანძარი ლიკვიდირებულია. მომხდარის შედეგად არავინ დაშავებულა. სკოლაში სასწავლო პროცესი უკვე დასრულებულია. შესაბამისად, შენობაში მოსწავლეები არ იმყოფებოდნენ. პოლიციამ მომხდარ ფაქტზე გამოძიება საქართველოს სსკ-ს 188-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დაიწყო, რაც ცეცხლის წაკიდებით ნივთის დაზიანებას ან განადგურებას გულისხმობს, _ ნათქვამია ... ...
  • საქართველოს ბანკისა და ინფრასტრუქტურის მშენებელთა ასოციაციის ორგანიზებით ფორუმი გაიმართა (R)ინფრასტრუქტურის მშენებელთა ფორუმზე ინფრასტრუქტურის დარგში არსებული სიახლეები, გამოწვევები და პერსპექტივები განიხილეს. ამასთანავე, გალტ & თაგარტმა შეხვედრაზე საქართველოს ეკონომიკისა და მშენებლობის სექტორის მიმოხილვა წარმოადგინა. პრეზენტაციაზე განიხილეს საქართველოს ეკონომიკის ზრდის ტენდენციები, მიმდინარე რეფორმები, გაცვლითი კურსის დინამიკა და მოლოდინები. ასევე, ფორუმის მონაწილეები გაეცნენ სამშენებლო სექტორის მიმდინარე ტენდენციებს, ზრდის პერსპექტივებსა და დაფინანსების წყაროებს. „საქართველოს ბანკი ქვეყნისთვის მნიშვნელოვანი სექტორების ხელშეწყობასა და განვითარებას განაგრძობს. აღსანიშნავია, რომ სამშენებლო სექტორს მშპ-ს 9.3% უკავია და სექტორის ბრუნვა 7.2 მლრდ ლარს შეადგენს. ინფრასტრუქტურის განვითარება მნიშვნელოვანია ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის მაღალი ტემპისთვის, ვინაიდან უკეთესი ინფრასტრუქტურა ქვეყნის ეკონომიკის პოტენციალის სრულად გამოყენებას უწყობს ხელს, მათ შორის ისეთ დარგებში, როგორებიცაა ტურიზმი, ტრანსპორტი და ლოგისტიკა, მრეწველობა, ვაჭრობა და სხვა. მშენებლობის დარგი, ასევე, მნიშვნელოვანია სოციალური თვალსაზრისით, რადგან ის ერთ-ერთი მსხვილი დამსაქმებელია. საქართველოს ბანკი გალტ & თაგარტთან ერთად მუდმივად მზად არის, საკუთარი გამოცდილება გაუზიაროს დარგის მოთამაშეებს, რათა მათ შეძლონ თავიანთი საქმიანობის განვითარება, რისკების გადაზღვევა, სწორი გადაწყვეტილებების მიღება და ამით ბიზნესის უკეთ დაგეგმვა“,- განაცხადა საქართველოს ბანკის გენერალური დირექტორის მოადგილემ, გიორგი ფაილოძემ. ინფრასტრუქტურის ფორუმის მიზანია, ხელი შეუწყოს დარგში არსებული გამოწვევების შესახებ ღია პლატფორმის არსებობას, რათა კომპანიებმა ამ პლატფორმის საშუალებით მიიღონ ინფორმაცია მშენებლობის დარგში მიმდინარე ტენდენციებსა და დაფინასების შესაძლებლობებზე, ასევე, ეკონომიკაში მიმდინარე პროცესებზე. ... ...

არქივი

ზაფრანი

10 პროდუქტი დაღლილობის წინააღმდეგ

შვრია _ შვრია შეიცავს მაგნიუმს,...

როგორ ვებრძოლოთ ღამით ჭამას

ეგრეთ წოდებული, "ღამის დიეტის" ავტორი...

ქალის ხასიათს პომადით გამოიცნობთ

1. თუ პომადა ორმხრივადაა ნახმარი,...

გახდომა მავნებელი ყოფილა

ცოტა ხნის წინ ამერიკელმა მეცნიერებმა...

აქტიური კომპიუტერული თამაშები აუმჯობესებს მხედველობას

ამერიკელმა მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ კომპიუტერული...

10 პროდუქტი რომელიც სახის კანს ასუფთავებს

ყველას უნდა ჰქონდეს სუფთა, ჯანმრთელი...
კარმიდამო ჩემი

პიტნის სამკურნალო თვისებები

ამ საოცრად სურნელოვანი და არომატული...

"ჩემი პატარა ვენეცია" მაქვს" _ რას საქმიანობს 80 წლის პურის...

ამირან პეშკოვი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ...

როგორ ვკვებოთ ქათამი, რომ საუკეთესო კვერცხი მოგვცეს

სოფლის პირობებში, როცა შინაურ ფრინველს...

"საქართველოში მოყვანილი მანდარინის ჩირი მსოფლიოში საუკეთესოა"

ოზურგეთში, სოფელ გურიანთაში მცხოვრები იუზა...

დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობის საიდუმლო

ბრიტანელმა სწავლულებმა, შესაძლოა, გახსნან მეცნიერების...

ეკონომიური დიეტა

ამბობენ, სწორად შერჩეული რაციონი ძვირი...

რა რაოდენობის მარილი გვჭირდება დღეში

მარილი აუცილებელია, რომ ორგანიზმმა სწორად...

წიწიბურა წნევას არეგულირებს

წიწიბურა ადამიანისთვის ძალიან სასარგებლო და...