მუჰაჯირობა, დეპორტაცია და დაკარგული ხალხი

ისტორია

მუჰაჯირობა, დეპორტაცია და დაკარგული ხალხი

2017 მარ 27 16:01:08

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში, 50-იანი წლების დასაწყისში, ქართულ საზოგადოებაში უჩვეულო გამოცოცხლებაა _ ჩვენი ისტორიკოსების ნაწილი ზედიზედ აქვეყნებს სტატიებს იმის თაობაზე, თუ როგორ ჩაგრავენ საშინელი თურქი დამპყრობლები საკუთარ მიწა-წყალზე მცხოვრებ  გურჯებსა და ლაზებს. პროპაგანდა პიკს აღწევს.
 ჩნდება კითხვა _ თურქეთისთვის ისტორიული ქართული მიწების ჩამოჭრა მზადდება თუ  მიმდინარეობს რიგითი მოჩვენებითი  ”საბჭოური” ფახი-ფუხი? ცხარე დებატებში  თურქი მეცნიერები ერთვებიან, ხოლო  პოლიტიკური ვითარება საერთაშორისო სკანდალის ხასიათს იღებს. ბოლოს და ბოლოს, საქმეში დასავლეთის სახელმწიფოების ჩარევის  შემდეგ, დაძაბულობა ჩაცხრა. მთელი ამ  ”საბჭოურ”-პოლიტიკური თამაშებისა და პერიპეტიების შედეგი ის იყო, რომ საბჭოთა  კავშირთან თურქეთის საზღვრისპირა ტერიტორიებზე მცხოვრები ქართული მოდგმის  ხალხი შუა თურქეთის სხვადასხვა კუთხეში მიმოფანტეს.  მთელი ამ ისტორიული დავა-კამათის ცინიზმი კი იმაში მდგომარეობდა, რომ ქართული  საზოგადოების სწორედ იგივე ”საბჭოურ”-  ”პატრიოტული” ნაწილი უდრტვინველად  შეხვდა საქართველოს ტერიტორიიდან  გურჯების და ლაზების გასახლებას ”საბჭოთა”  შუა აზიაში. თურმე ჩვენც გვცოდნია ამორჩევით  და პოლიტიკური კონიუნქტურით  ”პატრიოტული ყიჟინის” დაცემა.  ახლა მოკლე, მაგრამ ტრაგიკული, ამბები ჩვენი  ისტორიიდან.
1. პირველი მუჰაჯირობა.
1828 წელს რუსეთის  საიმპერიო ჯარების მიერ ახალციხის აღებას მოჰყვა ახალციხის საფაშოს გაუქმება, რაც  დასრულდა ქართული მაჰმადიანური  მოსახლეობის საკმაოდ სოლიდური ნაწილის,  10000 ოჯახის, თურქეთში გადასახლება, ხოლო  მათ ნაცვლად ქრისტიანი სომხების ჩამოსახლება (ახალციხის სომხურ სასაფლაოზე განისვენებს სომეხი ეპისკოპოსი, რომელიც წინ მოუძღოდა რუსეთის იმპერიაში და, არა საქართველოში,  ჩამოსასახლებელ ხალხს) ”გათავისუფლებულ” მიწებზე. რუსეთის ხელისუფლებამ, რომლის გეგმასაც სამცხე-ჯავახეთში გენერალი პასკევიჩი ახორციელებდა, 1830 წელს თურქეთიდან 30 ათასამდე სომეხი ჩამოასახლა, სომხები ჩაასახლეს ქვემო ქართლში, ასევე სამცხე-ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში ჩაასახლეს ბერძნები.
2. მეორე მუჰაჯირობა.
ისტორიიდან კარგადაა  ცნობილი, თუ კავკასიის დაპყრობის მთელს პერიოდში (XIX საუკუნის დასაწყისიდან ამავე  საუკუნის 60-იანი წლების ბოლომდე) რუსეთმა რა სასტიკ ხერხებს მიმართა აქ მცხოვრები  ხალხების მიმართ. შავიზღვისპირეთის, ისევე როგორც მთის კავკასიის, მოსახლეობის   რუსეთის იმპერიის ფარგლებიდან გასახლება იყო დასაწყისი მცირე ეთნოსების გაუგონარი  განადგურებისა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კავკასიაში დამპყრობლური ომების  დასრულებისთანავე ჯერი სამხრეთ კავკასიაზე მიდგა. რუსეთის წინააღმდეგ 1864 წლის  ლიხნის აჯანყების შემდეგ რუსეთის საიმპერიო  ხელისუფლებამ მოამზადა ”საფუძველი”  აფხაზების გასახლებისა და 1867 წელს აფხაზი მუჰაჯირების პირველმა ნაკადმა თურქეთს  მიაშურა (ისტორიის ცინიზმია, რომ ლიხნი კიდევ ერთხელ, უკვე XX საუკუნის 80-იანი  წლების ბოლოს, გამოჩნდა ქართულ-აფხაზურ ურთიერთობაში, როგორც ბოლო  ანტიქართული ”პროფანირებულ-ისტორიული” მოძრაობის დაწყების ადგილი). პირველ  მუჰაჯირობას შეეწირა დალი და წებელდა, საიდანაც გასახლდა 15 000-მდე მუსლიმი  აფხაზი.
3. მესამე მუჰაჯირობა.

1877-1878 წლებში  მიმდინარე რუსეთ-თურქეთის ომის დროს აფხაზებმა რევანში სცადეს, მაგრამ ისევ  დამარცხდნენ (რასაკვირველია, თურქულ სამხედრო შენაერთებთან ერთად) და  თურქეთში კიდევ გადასახლდა მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი. აფხაზთა პირველი  (საქართველოს ისტორიული ტერიტორიიდან მეორე) მუჰაჯირობისგან განსხვავებით,  ამჯერად გადასახლებულთა შორის ქართველებიც მოჰყვნენ. ამ პოლიტიკის შედეგი იყო ის, რომ 1888 წლის მონაცემებით სოხუმის  ოლქში სახლობდა მხოლოდ და მხოლოდ 32 000 აფხაზი.
 4. მეოთხე მუჰაჯირობა.
აჭარიდან  ქობულეთელების გადასახლება თურქეთში პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთ-თურქეთის ფრონტზე საბრძოლო მოქმედებების დროს მოხდა. ქართველ მაჰმადიანთა მორიგ  გაძევებას საკუთარი სახლ-კარიდან ხელმძღვანელობდა გენერალი ბრუსილოვი,  პირველი მსოფლიო ომის ”გმირი რუსი სარდალი”.
5. პირველი ”საბჭოური” დეპორტაცია.
1944  წლის 15 ნოემბერს დაიწყო და 1945 წლის იანვარში დასრულდა დეპორტაცია სამცხე-ჯავახეთის ისლამის მიმდევარი მოსახლეობისა, რომელთა შორისაც იყვნენ მაჰმადიანი ქართველები (ისინი გადასახლებულთა შორის დიდ უმრავლესობას წარმოადგენდნენ). სანახევრო რეაბილიტაციის (1956 წელს) შემდეგ მათ საქართველოში ჩამოსვლა აეკრძალათ.
6. მეორე ”საბჭოური” დეპორტაცია. 1949 წელს აფხაზეთიდან გაასახლეს ლაზები. ისინი, ძირითადად, სოხუმისა და ოჩამჩირის რაიონის სოფლებში ცხოვრობდნენ. რეაბილიტაციის შემდეგ მათი დიდი უმრავლესობა თურქეთში გადავიდა საცხოვრებლად. საერთოდ, ქართულ  საზოგადოებაში ამ ქართველური მოდგმის ხალხის შესახებ ცოტა რამ იციან. ნაკლებად იცის ვინმემ (ამის შესახებ უწყიან მხოლოდ ლაზებმა და ჩვენი საზოგადოების მათთან დაახლოებულმა ნაწილმა) აფხაზეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ლაზური მოსახლეობა განათლებას ორ ენაზე იღებდა - დაწყებითში ლაზურად, შემდეგ კი რუსულად. ამ ადამიანთაგან ბევრმა ქართული ენა მოგვიანებით ისწავლა. მაგრამ, როგორც უკვე ითქვა, მათი აფხაზეთში ცხოვრება და საქმიანობა (მათ შორის, ბავშვთა აღზრდა და სწავლა-განათლება) 1949 წელს დასრულდა (თუ დაასრულეს). პირველ და მეორე ”საბჭოურ” დეპორტაციას ფაქტობრივად ქართული სუბეთნოსისა და სუბეთნოგრაფიული ჯგუფის ”საბჭოური” მუჰაჯირობა მოჰყვა - მათი ნაწილი (ლაზებისა - დიდი, ხოლო მესხებისა - მცირე) თურქეთში  გადასახლდა. თავდაპირველად რუსეთის იმპერიის, შემდეგ ”დიადი საბჭოეთის”, ახლა კიდევ რუსეთის ფედერაციის ”მასტაბილიზებელი” როლი კავკასიაში ნათლად გამოიკვეთა. დღესაც, კავკასიის ერები თუ ეროვნებები რუსული პოლიტიკური და ინტელექტუალური (თუ ფსევდოინტელექტუალური) აზროვნებისთვის მხოლოდ ”ეთნოლოგიურ კლასიფიკაციას” ექვემდებარებიან. ამ ყაიდის ინტელექტუალთა ნააზრევით საქართველოში ცხოვრობენ: საკუთრივ ქართველები (собственно грузины), ანუ კახელები, ქართლელები, ქართველი მთიელები, იმერლები, გურულები, აჭარლები, ქობულეთელები (!) - მეგრელები, ლაზები, სვანები (1888 კალენდრის იგივე დამატება). აი, ასე, ბატონებო. სავსებით ნათელი უნდა იყოს ბოლო დროს რუსულ მედია სივრცეში გავრცელებული, თუ წიგნის ბაზარზე  გამოქვეყნებული რუკების დანიშნულება, რომლებშიც საქართველოს მხარეები ამგვარი დაყოფით არიან დალაგებულები, რისი მიუღებლობაც ისტორიულადაც და  საქართველოს პოლიტიკური ინტერესების გათვალისწინებითაც ეჭვს არ უნდა იწვევდეს. ვისაც ნათელი წარმოდგენა აქვს რუსეთზე და მის პოლიტ თუ ინტელექტელიტების აზროვნების მიმართულებაზე, მისთვის ამ ინფორმაციაში ახალი არაფერია. საუბარი ეხება  ქართული საზოგადოების მხოლოდ იმ ნაწილს, ვისთვისაც რუსეთი დღემდე მოიაზრება საქართველოს სტრატეგიულ პარტნიორად კავკასიაში. მთელი ისტორია კავკასიისა მეტყველებს იმაზე, რომ რუსეთი თავის იმპერიული მიზნებს ახორციელებდა აქ მცხოვრები ხალხების ”დამნაშავე ერებად” გამოცხადებისა და მათი გადასახლება- განადგურების გზით. ამასთან, მიზანს იგი აღწევდა მხოლოდ მაშინ, როდესაც კავკასიის ერებს შორის დაპირისპირება არსებობდა, რაც მათი (ამ ჩამონათვალში ქართველებიც მოიაზრებიან) პოლიტიკური სიბეცის გამო დღესაც გრძელდება. დღეისთვის მხოლოდ ქართულ- აზერბაიჯანული ურთიერთობები აკმაყოფილებენ კეთილი და საქმიანი თანაარსებობის კრიტერიუმებს (როდესაც ქვეყნდება რისკის ზონების რეესტრი კავკასიურ სივრცეში, საქართველო-აზერბაიჯანის შეხებათა არეალი არ შედის - მაღალი, საშუალო თუ დაბალი რისკის ზონებიდან არც ერთში). ამდენად, ცოტა გაუგებარია ქართულ მედიასივრცეში დროდადრო გამოჟონილი ინფორმაცია ქართულ-აზერბაიჯანულ ურთიერთობებში მოსალოდნელი, ლამის სამკვდრო-სასიცოცხლო, დაპირისპირების შესაძლებლობაზე. როგორც ჩანს, გარკვეულ წრეებს ძალიან აძლევთ ხელს მოვლენათა ამგვარი განვითარება. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, დრო ხომ არ მოვიდა ქართული საზოგადოება (მათ შორის, უპირველესად, პოლიტიკური) დაფიქრდეს არა იმაზე, თუ კავკასიური სივრცის სხვა ერმა თუ ეროვნებამ რა შეცდომა დაუშვა ან რა დააშავა ჩვენთან ურთიერთობაში, არამედ იმაზე, თუ ჩვენ რა შეცდომები დავუშვით მათთან მიმართებაში. დავფიქრდეთ და მომავალი საქმიანობა ისე წარვმართოთ, რომ წარსულის გადაცდომები აღარ გავიმეოროთ. ისლამურ სამყაროსთან ურთიერთობა ძალზე რთულია და პრობლემური. თუმცა, საქართველოს შესწევს უნარი კარგად გაართვას თავი მის წინაშე მდგარ სტრატეგიულ ამოცანებს - ამ მიზნების განხორციელებაში ჩვენს სახელმწიფოს ფასდაუდებელი სამსახური შეუძლია გაუწიოს ქართულმა ისლამურმა საზოგადოებებმა (რომელ ქვეყანაშიც არ უნდა სახლობდნენ ისინი), რომლებიც ნამდვილად არსებობენ და საკმაოდ მძლავრადაც, რომელთა შემჩნევა არის საჭირო და მათი მოწვევა საქართველოს სახელმწიფოს სამსახურში ჩადგომისთვის აუცილებელ ნაბიჯს წარმოადგენს.


იტერნეტმასალების მიხედვით
მოამზადა ნინო ბერძენიშვილმა




 ახალი ამბები
  • ორი თვის წინ დაკარგული 23 წლის ბიჭი გარდაცვლილი იპოვესორი თვის წინ დაკარგული 23 წლის შოთა სამხარაძე გარდაცვლილი იპოვეს. აღნიშნულ ფაქტს შინაგან საქმეთა სამინისტროში ადასტურებენ. როგორც გარდაცვლილის მეგობარი ამბები.გე-სთან ყვება, შოთა სამხარაძე გუშინ კურორტ შოვთან ახლოს, ტყეში იპოვეს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, მომხდარზე გამოძიება სსკ-ის 115-ე მუხლით მიმდინარეობს, რაც თვითმკვლელობამდე მიყვანას გულისხმობს. გარდაცვალების მიზეზს ექსპერტიზა დაადგენს. ახალგაზრდა მამაკაცი ონის მუნიციპალიტეტში ორი თვის წინ დაიკარგა. სამაშველო სამსახურში შეტყობინება 14 იანვარს შევიდა. თვითმხილველების თქმით, ბიჭი ბოლოს სასტუმროების მიმდებარე ტერიტორიაზე გამართულ თოვლის ფესტივალზე ნახეს, მოგვიანებით ტერიტორია დატოვა და მას შემდეგ აღარ ... ...
  • ყალბი ფულის გასაღების მორიგი ფაქტი _ დაკავებულია 2 პირიშსს-ს თანამშრომლებმა, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებების შედეგად, 1968 წელს დაბადებული ნ.ჟ. და 1975 წელს დაბადებული, პირობითი მსჯავრის ქვეშ მყოფი გ.ა. ყალბი ფულის წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ შეძენა-შენახვისა და გასაღების ბრალდებით დააკავეს. ამის შესახებ ინფორმაციას შსს ავრცელებს, სადაც ნათქვამია, რომ "ბრალდებულებმა ქალაქ ახმეტაში მდებარე სხვადასხვა მაღაზიაში სამი ყალბი ასლარიანი კუპიურა გაასაღეს". პოლიციამ, გ.ა.-ს მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანის ჩხრეკისას ყალბი ასლარიანი კუპიურა ნივთმტკიცებად ამოიღო. გამოძიება ყალბი ფულის წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ შეძენა-შენახვისა და გასაღების ფაქტზე მიმდინარეობს. დანაშაული 7-დან 10 წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთას ... ...
  • ლადო აფხაზავა ვარკის ფონდისა და გლობალური ჯილდოს ელჩი გახდა „მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს“ ფეისბუქგვერდზე გავრცელებული ინფორმაციით, ჩიბათის საჯარო სკოლის მასწავლებელი ლადო აფხაზავა, რომელიც მასწავლებლის გლობალური ჯილდოს ფინალურ ათეულშია, ვარკის ფონდისა და გლობალური ჯილდოს ელჩი გახდა. ვარკის ფონდი მასწავლებლის გლობალურ ჯილდოს 2015 წლიდან გასცემს, ფინალისტები კი ავტომატურად, ფონდის და გლობალური ჯილდოს ელჩები ხდებიან. ლადო აფხაზავა უკვე დუბაიში იმყოფება, სადაც ხვალ გლობალური ჯილდოს მფობელი მასწავლებელი  გამოვლინდება და პრიზის სახით მილიონ ამერიკულ დოლარს ... ...
  • ოზურგეთის საკრებულოს დეპუტატობას ლევან თოიძის შვილიც აპირებს _ "რაღაცეებს ველოდები"ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დეპუტატობა, საკრებულოს ყოფილი წევრის, რამდენიმე თვის წინ გარდაცვლილ ლევან თოიძის შვილს, სოფო თოიძესაც სურს. როგორც ცნობილი იყო, მას კენჭისყრა "ქართული ოცნების" სახელით სურდა, თუმცა მმართველმა ძალამ არჩევანი დავით მდინარაძეზე გააკეთა. შესაბამისად, სოფო თოიძე, რომელიც ამჟამად ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის მერიის თანამშრომელია, კენჭისყრას დამოუკიდებლად გეგმავს. "გურია ნიუსთან" საუბრისას აღნიშნავს, საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიუღია: "თავიდანვე, ეს გადაწყვეტილება მამაჩემის გამო მივიღე. ვიცი, რამდენიმე რამის გაკეთება სურდა და მინდოდა გამეგრძელებინა მისი საქმე. ახლაც მსურს და ვნახოთ. ჯერჯერობით საბოლოო გადაწვეტილება არ მიმიღია. რაღაცეებს ველოდები", _ აღნიშნა ჩვენთან საუბრისას თოიძემ. შეგახსენებთ, რომ  ქალაქ ოზურგეთის ყველაზე დიდ საარჩევნო ოლქში (60/01/03), რომელშიც რაიცენტრალური, სერი,  ექადია, ცენტრი 3  და ანასეული შედის, შუალედური არჩევნები მაისში უნდა ჩატარდეს უნდა ჩატარდეს. ამავე თემაზე: ა(ა)იპ-ის დირექტორი კენჭისყრას დამოუკიდებლად გეგმავს _ "აქ არ ვარ ცუდად, მაგრამ"... ... ...
  • EMC ზვიად რატიანის საქმეზე გიორგი გახარიას განცხადებას ეხმაურება _ მივმართავთ ევროპულ სასამართლოს 22 მარტს, ტელეკომპანია პირველის ეთერში, შინაგან საქმეთა მინისტრმა ზვიად რატიანის საქმეზე საუბრისას აღნიშნა, რომ ის არ ნანობს იმას, რაც მაშინ მოხდა. "ამ თემაზე კომენტარისას, მინისტრის მიერ გამოხატული პოზიციები, პრაქტიკულად გამორიცხავდა ზვიად რატიანის მიმართ უფლების დარღვევის ფაქტის აღიარების რესურსსაც კი და არ აკეთებდა მითითებას ამ საქმეზე მიმდინარე გამოძიების მნიშვნელობის შესახებ", _ აღნიშნულია განცხადებაში, რომელსააც ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი ავრცელებს/  "სამწუხაროა, რომ ამ შემთხვევიდან ერთი წლის და სამი თვის თავზეც კი, შინაგან საქმეთა მინისტრი და უწყება, ვერ ახერხებს აჩვენოს პოლიტიკური მზადყოფნა სათანადოდ უპასუხოს საპოლიციო სისტემაში ადამიანის უფლებების დარღვევის მძიმე შემთხვევას.  ნათელია, რომ ამ საქმეში მინისტრი და უწყება მუდმივად არაღიარების პოზიციაში იყო და მსხვერპლის დემონიზების ტაქტიკით მოქმედებდა. სამინისტრო არცერთ ეტაპზე არ აჩვენებდა რესურსს, ემოქმედება ზვიად რატიანის ღირსების დაცვის ინტერესების გათვალისწინებით.  მინისტრის და უწყების მხრიდან, ყოველ ჯერზე ხაზგასმა ზვიად რატიანის არაფხიზელ მდგომარეობაზე, პოლიციასთან ურთიერთობისას გამოყენებულ ლექსიკაზე, მუდმივად ერთ მიზანს ემსახურებოდა - საზოგადოებაში შეესუსტებინათ თანაგრძნობა და სოლიდარობა ზვიად რატიანის მიმართ. სწორედ ამ მიზანს ემსახურებოდა, 2017 წლის დეკემბერში, სამინისტროს მიერ ზვიად რატიანის უკანონოდ მოპოვებული ვიდეო ჩანაწერის მედიაში გავრცელებაც. აღსანიშნავია, რომ სამინისტროს ამ უკანონო ქმედებების საპასუხოდ, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ინსპექტორმა, უწყება სამართალდამრღვევად ცნო და 2000 ლარით დააჯარიმა. სამინისტროს უკანონო ქმედებით ზვიად რატიანისთვის მიყენებული მორალური ზიანის თაობაზე კი საქმის განხილვა სასამართლოში გრძელდება.  რაც შეეხება, საქმეზე ამ დრომდე განხორციელებულ სამართლებრივ რეაგირებას - გამოძიება პროკურატურაში ერთ წელზე მეტია გრძელდება, თუმცა, კონკრეტულ შედეგამდე ამ დრომდე არ არის მისული. მიუხედავად იმისა, რომ ჩატარებულმა გამოძიებამ გამოკვეთა რამდენიმე საკვანძო და პრობლემური ეპიზოდი პოლიციელთა მოქმედებებში, ამ დრომდე პასუხისგებაში მიცემული არ არის არცერთი მათგანი. უფრო მეტიც, ხუთჯერ მიმართვის მიუხედავად, პროკურატურამ ყოველ ჯერზე სრულიად დაუსაბუთებლად უარი თქვა ზვიად რატიანისთვის დაზარალებულის სტატუსის მინიჭებაზე. მისი უფლებების აღდგენის რესურსი არ აღმოჩნდა არც სასამართლოში, რომელმაც მიმდინარე წლის 21 მარტს, ასევე უარი თქვა ზვიად რატიანის დაზარალებულად ცნობაზე.    სამწუხაროა, რომ ზვიად რატიანის უფლებების დარღვევის მძიმე ფაქტებს ქვეყნის მართლმსაჯულების სისტემის ვერცერთმა რგოლმა ვერ უპასუხა და დაზარალებული პრაქტიკულად უფლების აღდგენის მექანიზმების გარეშე დატოვა. სწორედ ამიტომ, ზვიად რატიანის სახელით EMC უახლოეს პერიოდში ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიმართავს", _ აღნიშნულია ... ...

არქივი

ზაფრანი

ეს „მახინჯი“ ეიფელის კოშკი

პარიზში ეიფელის კოშკის მშენებლობის დაწყებისას...

ლონდონური „ექსპერიმენტი“

ცოტა ხნის წინ, ქალაქ ლონდონის...

„ახალბედა მწერალი“

ცნობილმა მსახიობმა მეთიუ მაკკონაჰიმ ცოტა...

“უცნაური” ვარსკვლავები

ნებისმიერ პიროვნებას გარკვეული უცნაურობები ახასიათებს...

ადამიანის თვალის უსაზღვრო ხედვა

ამერიკელმა მკვლევარებმა დააფიქსირეს, რომ ადამიანის...

ინტერპოლი ეძებს კატას

რამდენიმე დღის წინ გამოცემამ „The...
კარმიდამო ჩემი

ჟოლო გახდომაში დაგეხმარებათ

ჟოლოს ერთდღიანი დიეტა ორგანიზმს შლაკებისა...

თაფლი მხედველობას აუმჯობესებს

დღეისათვის კომპიუტერთან მუშაობა ჩვეულებრივ ამბად...

თხილის მცენარის დაავადებათა აფეთქება

თხილის დაავადების აფეთქებას ჩვენში მოსახლეობა...

მეფუტკრე და ადრიანი გაზაფხული

გაზაფხულის დადგომისთანავე განსაკუთრებული ყურადღება უნდა...

თხილის დამღუპველ დაავადებას წლევანდელი თბილი ზამთარი ეხმარება

თხილის კულტურას რომ ყოფნა-არყოფნის საფრთხე...

მოვამზადოთ სათესლე მასალა და დახურულ გრუნტში დავთესოთ

სხვადასხვა ბოსტნეულის დათესვა, უმჯობესია, თებერვლის...

სანამ გაგრძელდება მშრომელი ხალხის აბუჩად აგდება?

საქართველოში, დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, ჩვენ,...

როგორ უნდა იცხოვროთ ისე, რომ სიმსივნით არ დაავადდეთ

ადამიანები, რომლებიც სიმსივნით იტანჯებიან და...

ოხრახუშს უნარი აქვს განკურნოს დეპრესია, შიზოფრენია და ალცჰეიმერის დაავადება

ბიოაქტიური ნივთიერება, რომელსაც შეიცავს ოხრახუში,...

"ბარი უნდა იცნობდეს მთასა და საქმეზე შეყვარებული და-ძმას"

ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისპირის მკვიდრი...