სად დგას ყველაზე დიდი ჭადარი საქართველოში, რომელსაც გასულ წელს ოპერაცია ჩაუტარეს

gurianews.com

ისტორია

სად დგას ყველაზე დიდი ჭადარი საქართველოში, რომელსაც გასულ წელს ოპერაცია ჩაუტარეს

2017 აპრ 18 13:55:27

საქართველოში ყველაზე დიდი ჭადარი თელავში დგას, რომლის გარშემოწერილობა 12 მეტრს აღწევს. 3.6 მეტრი დიამეტრის ჭადარის სიმაღლე 40 მეტრია.

ჭადარი ქალაქის ცენტრში, ისტორიულ უბანში, ერეკლე II-ს მონუმენტის წინ დგას.

იგი გვიანანტიკურ და ადრეშუასაკუნოვან წყაროებში სხვადასხვა სახელწოდებით გვხვდება _ რომაელებთან Platanus Ibericius (იბერთა ჭადარი), ბერძნებთან Πλάτανος Γεωργία.
პირველ ცნობებს მის შესახებ გვაწვდის ბერძენი გეოგრაფი სტრაბონი.
„ყოველწლიურად აქ იკრიბებიან და დიდ ნადიმს მართავენ, სიმღერებს მღერიან, ბარბაროსულად სვამენ წყალგაურეველ ღვინოს და მხიარულობენ. თავიანთ ღმერთებს მსხვერპლს სწირავენ. ამბობენ, რომ ეს ადგილი თავად იბერთ პირველმა მეფემ ამოარჩია და ეს ხე დარგო აქ" _ აღნიშნულია სტრასბონის წიგნში (Strabo, Geographica, XVII; XIX, 44).
სტრაბონის მწირი ცნობებიდან შეგვიძლია დავასკვნათ ის, რომ ხე ფარნავაზ მეფემ დარგო. ამასვე ადასტურებს „ქართლის ცხოვრებაც", რომლის პირველ, რედაქტირებამდელ ნაწილში აშკარად უფრო ვრცელია მონაკვეთი, სადაც ლეონტი მროველი ფარნავაზზე მოგვითხრობს. აქვეა აღნიშნული ხის დარგვაც.
ლეონტისვე გადმოცემით, როდესაც მეფემ კახეთი შემოიერთა ალბანელთაგან, ამის აღსანიშნავად იქ ეს ჭადარი დარგო. ხე ძალიან ნელა იზრდებოდა და მეფე შეფიქრიანდა, ცუდის ნიშნად მიიჩნია, თუმცა, კი მან არ იცოდა, რა იყო ამის ნამდვილი მიზეზი.
თავისი მეფობის 45-ე წელს, ფარნავაზმა თავისი შემოღებული ახალი ანბანის ასოები ამოკაწრა ხის ნორჩ ღეროზე.
დღეს ამ ასოებს ვეღარ დავინახავთ, რადგან მერქნის მრავალმა ფენამ დაფარა, თორემ კარგი არგუმენტი იქნებოდა ქართული დამწერლობის ფარნავაზის დროიდან არსებობის დასამტკიცებლად.
სტრაბონის შემდეგ, ხეს იხსენიებენ რომაელები, დიონ კასიუსი (ბერძნული წარმომავლობის) და კორნელიუს ტაციტუსი, რომაელი სარდლის, გნეუს პომპეუსის იბერიაში ლაშქრობის აღწერისას.
ტაციტუსის „ანალებში"(Annales), ავტორი აღწერს იბერიის მეფე არტაგის ბრძოლას რომაელებთან.
"როდესაც მან მტკვარზე ხიდი დაწვა, სწორედ აღმოსავლეთისაკენ დაიხია. მეორედ დამარცხების შემდეგ, იბერიელებმა პარტიზანული ომი დაიწყეს და გაუვალ ტყეებში გამაგრდნენ.
პომპეუსი იძულებული გახდა ტყეები გადაეწვა. აღმოსავლეთ იბერიის ტყის მასივის დიდი ნაწილი განადგურდა და დაიწვა, მაგრამ გადარჩა ერთი ხე, რომელიც ადგილობრივებს მეტად მნიშვნელოვნად მიაჩნდათ. პომპეუსი თავადაც იყო ამ ხესთან და იხილა საოცარი სანახაობა, სასიკვდილოდ დაჭრილი იბერიელები, რომელთაც სისხლი სდიოდათ, ხის ქვეშ დაეწვინათ და მათ მკურნალობაზე არც კი ზრუნავდნენ (VII; X, 11)"
იგივეს აღნიშნავს დიონ კასიუსიც თავის Historia Romana-ში (IX; VIII, 3). ეს მონაკვეთი უფრო ამყარებს მოსაზრებას, რომ ქართველები ამ დროისთვის უკვე ხვდებოდნენ თუ რით იზრდებოდა ეს ხე - ქართველთა დაღვრილი სისხლით, ეს ხე მათთვის საკრალურად იქცა და წარმართობის ხანის დასრულების შემდეგაც კი, ადგილობრივებს სწამდათ, სანამ ხე იდგებოდა და ქართველთა სისხლით იქნებოდა გაჯერებული, ისინიც იქნებოდნენ და ქვეყანა არ გაქრებოდა. პომპეუსის შემოსევისას მას ყველაზე დიდი საფრთხე დაემუქრა, რომ არ გადამწვარიყო, აქ საქართველოს ისტორიის ბედი ბეწვზე ეკიდა, მაგრამ ხის გადარჩენა მოხერხდა.
საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში, ხის ისტორია ისტორიული წყაროებიდან იკარგება, რისი მიზეზიც არის, ბერძნულ-რომაული წყაროების ნაკლებობა გვინანატიკური და ადრეფეოდალური ხანის საქართველოს შესახებ და ადგილობრივი წყაროების არარსებობა. მაგრამ ცნობილი ჭადარი ხელახლა ჩნდება ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრების" გვერდებზე იმ კონტექსტში, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჟამთააღმწერლის ცნობა, რომელიც თანადროულია ხვარაზმშაჰის ჯალალ ად-დინის შემოსევისა. ეს ცნობა ეხება 1226 წელს, ხვარაზმელთა მიერ თბილისის აღებასა და 100 ათასი ადამიანის ქრისტიანობისათვის წამებას.
"ხვარაზმელებმა 1225 წელს სასტიკად დაამარცხეს ივანე ათაბაგის მეთაურობით მებრძოლი ქართველთა ლაშქარი გარნისთან და მალევე თბილისი დაიკავეს. ხვარაზმელები შეუდგნენ ქალაქის ძარცვას. ჯალალ ად-დინმა ბრძანა ყველა ქართველი, ვინც ქრისტიანობას არ უარყოფდა და ხატს არ დააბიჯებდა, მოეკლათ და მტკვარში გადაეგდოთ. ასი ათასმა ადამიანმა უარი თქვა ამის გაკეთებაზე. მალე წმინდანთა სისხლით აივსო მტკვარი.
მოჩუხჩუხებდა თავის კალაპოტში და წითლად ღუოდა მისი ტალღები. ჯალალ ად-დინმა კი სამხრეთისკენ დაძრა ლაშქარი. კახელებმა შეიტყვეს რა მოხდა თბილისში და მაშინვე მიხვდნენ რა უნდა მოემოქმედებინათ. ისინი გრძელ რიგად გამწკრივდნენ მტკვრიდან ჭადრის ხემდე, ერთი ხის სათლს აავსებდა სისხლით გაჯერებული მტკვრის წყლით და აწვდიდა მეორეს, ასე ხელიდან ხელში გადადიოდა და ბოლო კაცი ჭადარს უსხამდა.
ყველანი ერთად მღეროდნენ ძველ ქართულ საბრძოლო სიმღერას „ბრძოლის ყიჟინა მოგვესმას". იმ წელიწადს ჭადარი განსაკუთრებით გაიზარდა და მერქნის რამდენიმე ახალი ფენა გაიკეთა. იმედით აღივსო ქართველთა გულები, რომელთაც იცოდნენ სანამ ქართული სისხლი დაიღვრებოდა საქართველოსათვის, დედა-ხეც იდგებოდა ამაყად და არ შეირყეოდა მისი მიწაში ღრმად წასული ფესვები".
თელავის ჭადრის შესახებ შემდგომი ცნობა გვხვდება უფრო გვიან პერიოდში, XVII საუკუნის დასაწყისში, 1614 წელს, შაჰ-აბას I-ს შემოსევებისას კახეთში. ქართული საისტორიო ქრონიკა, მიზანდარ ვარშანიძის „ზეობა კახთა მეფისა თეიმურაზისა", აღწერს რამდენი ქართველი დაიღუპა სპარსელთა ხელით, გადაიწვა ქალაქები და სოფლები. დაცარიელდა გრემი და თელავი.
"აკვამლებული ნანგრევებიღა დარჩა ერთ დროს დიდებულ ტაძართა და სასახლეთა ადგილას, სპარსელებმა კი მრავალი ტყვე წაასხეს თან ირანში, რათა იქ ჩაესახლებინათ. მიზანდარ ვარშანიძის მიხედვით, თელავი თითქმის მთლიანად გადაიწვა, გადარჩა მხოლოდ უზარმაზარი ჭადარი, რომლის მოჭრა ან დაწვა შაჰ-აბასმაც კი ვერ გაბედა, რადგან იცოდა ქართველებს საკრალურ ადგილად მიაჩნდათ, შაჰი კი ცრუმორწმუნე კაცი იყო.
სპარსელთა ლაშქარმა დატოვა საქართველო და უკან დაბრუნდა, მხოლოდ რამდენიმე გარნიზონი დარჩა კახეთში."

XVIII საუკუნეში, საქართველოში რუსეთის იმპერატრისა ეკატერინე II-ს გამოგზავნილი დამხმარე ჯარი შემოვიდა გენერალ გოტლიბ ტოტლებენის სარდლობით. მას ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II და იმერეთის მეფე სოლომონ I-თან ერთად უნდა ემოქმედა ოსმალების წინააღმდეგ.

დე გრაი დე ფუა, ტოტლებენის ადიუტანტი, თავის მემუარებში იხსენებს კახეთში რუსთა მცირერიცხოვან რაზმთან ერთად ყოფნისას როგორ დაესწრო თელავში, ერეკლეს სასახლის წინ, დიდი ჭადრის გარშემო გამართულ ქართულ ცეკვას - „ხორუმს".

თელავის ჭადარი გადაურჩა ირანის ყაჯარი შაჰის აღა მაჰმად ხანისა და ავარია-ხუნძახის ბატონის ომარ ხანის შემოსევებს.

საქართველოში რუსეთის იმპერიის გაბატონების შემდეგ, ხის ისტორია მიიკარგა, თუმცა ის კვლავ მყარად იდგა და მცირედ ზრდას განაგრძობდა. საქართველოს ჯერ კიდევ ეწერა წინ თავისუფლება და ასეც მოხდა, ქვეყანამ ჯერ 1918 წელს დაიბრუნა დროებით დამოუკიდებლობა, შემდგომ კი 1991 წელს. ხემ კი, რომელმაც ხმობა დაიწყო უკვე 70-იანი წლების ბოლოს და სავალალო მდგომარეობაში იყო, კვლავ გაიხარა.

90-იან წლებში, როდესაც საქართველომ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ქვეყანაში ბევრი უცხოელი მეცნიერი გამოჩნდა, რომელთაც საშუალება მიეცათ ქვეყნის შესწავლისა. მათ შორის ერთ-ერთი იყო ესპანელი დენდოქრონოლოგისტი მარტა დომინგეს-დელმასი, სანტიაგო დე კომპოსტელას უნივერსიტეტის დოქტორანტი, რომელიც წლების განმავლობაში მუშაობდა კავკასიაში ჯერ არწახის, შემდეგ კი თელავის ჭადარზე. საბოლოოდ მან გადაწყვიტა დისერტაცია სწორედ თელავის ჭადარზე დაეცვა.
გასულ წელს ჭადარმა ხმობა დაიწყო, ამიტომ მის გადასარჩენად გერმანელი სპეციალისტი დეტლერ კოხი მოიწვიეს. ყველაზე დიდი ხის მკურნალობა 35 000 ევრო დაჯდა _ 4 500 ლარი თელავის მერიამ გაიღო, ხოლო დანარჩენი თელავთან დაძმობილებულმა ქალაქმა ბიბერახმა დაფარა.
გამოყენებულია saqartvelodidia.blogspot.com-ის მასალები



 ახალი ამბები
  • ​მცხეთასთან სპეცდანიშნულების რაზმია მობილიზებული​მცხეთასთან სპეცდანიშნულების რაზმია მობილიზებული. ამის შესახებ პირველ არხს თვითმხილველებმა აცნობეს. პირველი არხი შსს-ს დაუკავშირდა, სადაც ჯერ კომენტარს არ აკეთებენ. სპეცოპერაცია ... ...
  • არასამთავრობო სექტორი სახალხო დამცველის პოსტზე უმრავლესობას ოთხ კანდიდატურას სთავაზობს არასამთავრობო სექტორი სახალხო დამცველის პოსტზე უმრავლესობას ოთხ კანდიდატურას სთავაზობს. ამის შესახებ გაზეთ "რეზონანსის" მთავარმა რედაქტორმა ლაშა ტუღუშმა საქართველოს პარლამენტში განაცხადა, სადაც პარლამენტის თავმჯდომარე ირაკლი კობახიძე, სახალხო დამცველის კანდიდატურების შერჩევასთან დაკავშირებით არასამთავრობო, საერთაშორისო და დონორი ორგანიზაციების წარმომადგენლებთან კონსულტაციებს მართავს.  "ჩვენ გვაქვს ორი ტიპის წინადადება დღეს: ერთი ეხება პერსონალიებს, მეორე - პროცესს. პერსონალიებთან დაკავშირებით ჩვენ შევჯერდით ოთხ კანდიდატზე, ესენია: ვახუშტი მენაბდე, ზვიად ქორიძე, ნინო ლომჯარია და ანა ნაცვლიშვილი. ეს არის ჩვენი შეჯერებული ოთხი კანდიდატი. პროცესთან დაკავშირებით ჩვენ ასევე გვაქვს წინადადებები. ამ ოთხ კანდიდატს ჩვენ ვთავაზობთ მთლიანად პარლამენტს. რა თქმა უნდა, პირველ რიგში, ჩვენ გვაქვს ინტერესი, რომ ეს კანდიდატურები განიხილოს უმრავლესობამ, რადგან ისინი იღებენ მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს პარლამენტში. ასევე, ჩვენ ვფიქრობთ, რომ კარგი იქნება, თუ ამ ოთხ კანდიდატს მოუსმენენ ფრაქციები. დღეს კანონი ასეთ პროცედურას არ ითვალისწინებს, თუმცა ვფიქრობთ, ძალიან მნიშვნელოვანია, პროცესი იყოს ღია, გამჭვირვალე და დემოკრატიული",- განაცხადა ლაშა ტუღუშმა შეხვედრის ... ...
  • "დიდი განსაცდელი გამოიარა საქართველომ" _ ილია მეორე სპეცოპერაციას ეხმაურებასაქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე,ბერი გაბრიელ სალოსის ქუჩაზე სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის კონტრტერორისტული ცენტრის მიერ გუშინ ჩატარებულ სპეცოპერაციას გამოეხმაურა. "გუშინ დიდი განსაცდელი გამოიარა საქართველომ, მაგრამ ღმერთი ჩვენი მფარველია. ორივე მხარეს არის მსხვერპლი. ჩვენ განვიცადეთ ეს მწუხარება, ღმერთმა მშვიდობა მოგვცეს და გვაშოროს შინაური და გარეული მტერი", - ამბობს  ილია მეორე. ... ...
  • ოკუპირებულ ცხინვალში ზღუდერის ეკლესიაში ხატები დაამტვრიეს19-20 ნოემბერს ზღუდერის წმინდა გიორგის ეკლესიაში  დაუდგენელმა პირებმა ეკლესია შეურაცხყვეს, დაამტვრიეს ხატები,  ტრაპეზი და შესაწირიდან თანხა მოიპარეს.  როგორც ირკვევა,  ინციდენტის შესახებ პოლიციაში მღვდელმა განაცხადა.  აღნიშნულ ინფორმაციას ცხინვალის დეფაქტო ძალოვნებზე დაყრდნობით ერთ-ერთი მედიასაშუალება იუწყება.  აღსანიშნავია, რომ დანაშაულში ეჭვმიტანილი უკვე დაკავებულია. ოკუპირებულ ცხინვალში, ზღუდერის წმ. გიორგის ეკლესია მე-17 საუკუნით ... ...
  • ვინ წარადგენს სახალხო დამცველის კანდიდატად ნინო ლომჯარიასარაოფიციალური ინფორმაციით, მმართველი გუნდი სახალხო დამცველის თანამდებობაზე გენერალური აუდიტორის ყოფილი მოადგილის, ნინო ლომჯარიას კანდიდატურას განიხილავს - ამ ინფორმაციას  ერთ-ერთი მედიასაშუალება ავრცელებს. გავრცელებული ინფორმაციით, საპარლამენტო უმრავლესობა ლომჯარიას კანდიდატურას ყველაზე მეტად ლობირებს, თუმცა გადაწყვეტილება, თუ ვისზე შეჩერდება საბოლოოდ არჩევანი, მიღებული ჯერ კიდევ არ არის. ნინო ლომჯარია ჩვენთან საუბრის დროს ამბობს, რომ განიხილება თუ არა მისი კანდიდატურა სამთავრობო გუნდში, ამაზე ინფორმაცია არ აქვს.  “მე მარტო ის ვიცი, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთ-ერთ კანდიდატად აპირებენ ჩემს შეთავაზებას. სხვა არაფერი ვიცი, ვინ რას აპირებს“, _  გვითხრა ნინო ... ...

არქივი

ზაფრანი

ტრაქტორიდან „ლამბორჯინამდე“

საქვეყნოდ ცნობილი საავტომობილო გიგანტის, "ლამბორჯინის",...

როზალინდა ჩელენტანოს საიდუმლო

რამდენიმე ხნის წინ ადრიანო ჩელენტანოს...

მკურნალი ზეთი

მცენარეული ზეთი არა მარტო აუმჯობესებს...

„ფოტოგრაფი“ ლომი

კენიაში, "მასაი მარას" ნაკრძალში, ლომებზე...

ბრაზიანი "ელვისი"

სიდნეიში, "ავსტრალიის რეპტილიის პარკში", ცნობილი...

„სიგარეტი“ და რიანა

ახლახან ჰავაის კუნძულებზე დასასვენებლად ჩასული...
კარმიდამო ჩემი

ნატურალური წვენები ჯანმრთელობის სამსახურში

გერმანელმა მეცნიერებმა მასშტაბური გამოკვლევების შემდეგ...

ხიზილალა და ადამიანის ჯანმრთელობა

წითელ ხიზილალას მედიცინა მეტად ძვირფას...

როგორ მოვერიოთ ინტოქსიკაციას

ყოველდღიურად სუნთქვის საშუალებით, საკვებიდან, წყლიდან...

ღიღილო ჯანმრთელობის სამსახურში

ჰიპოკრატეს დროიდან არის ცნობილი ლურჯი...

იაჟუჟუნას სამკურნალო თვისებები

იაჟუჟუნა, ანუ სამფერა ია შედის...

ჯანმრთელობისთვის საჭირო ელემენტები

როგორც კი ცუდად ვიგრძნობთ თავს,...

გემრიელი "დუეტი"

თუ გინდათ იყოთ ჯანმრთელი და...

ფიტოაფთიაქი

სამყურას ეთეროვან ზეთს აქვს ანთების...

ექინაცეას სამკურნალო თვისებები

ექინაცეა სამართლიანად მიაჩნიათ "გონიერ" მცენარედ....

როგორ შევინარჩუნოთ მხედველობა

მხედველობის მრავალი პრობლემა თვალების გადაღლისა...

ძლიერი იმუნიტეტი რომ გვქონდეს

ყოველდღე ორგანიზმში წარმოიქმნება 12 მილიარდი...

როზმარინის სამკურნალო თვისებები

ბერძებმა ექიმებმა იცოდნენ, რომ "როზმარინი...