"სამეგრელოს პრინცი" ნიკო დადიანი

ისტორია

"სამეგრელოს პრინცი" ნიკო დადიანი

20 დეკ. 2018, 17:44:35

1858 წლის 30 მაისს პეტერბურგში, ისააკის ეკლესიის კურთხევაზე სხვებთან ერთად ქართველებიც მონაწილეობდნენ, რომელთა შორის იმყოფებოდა სამეგრელოს დედოფლის, ეკატერინე ჭავჭავაძის ვაჟი _ 11 წლის ნიკო დადიანი. `...იწყება პარადი, რომელშიც თვით ხელმწიფე კამანდობს. ამ შემთხვევაში პირველი რიგი გამოსვლის ჩემსობას იყო ქართველ (კანვოების) ცხენოსნების ე.ი. ქართლ-კახელების, იმერელ-მეგრელ-გურულების, რომელსაც კამანდობდა კნიაზი პეტრე ბაგრატიონი, _ წერდა ამბის თვითმხილველი თედო ხოშტარია, _ როცა ხელმწიფემ შესძახა კანვოელებს გაჭენებით გავლა, მაშინ კნიაზ მენგრელსკიმაც სხვებთან ერთად, თერთმეტი წლის ყმაწვილმა, ფიცხლად გააჭენა ცხენი _ დიდი აღტაცებული ხმოვანება შექმნეს მაყურებლებმა, დიდებულებმა და ხალხმა და შექმნეს ხრიალი და უკანასკნელნი აქებდნენ ამ სიტყვით `გრუზინსკი ცარ~ და გაჭენების შემდეგ დაიბარა ხელმწიფემ, ცხენდაცხენ გადაკოცნა, მერმედ ჩამოიყვანეს ცხენიდან და მოიყვანეს იმპერატრიცასთან, რომელმაც დიდი ალერსით მიიღო და გაკოცნეს ველიკი კნიაზებმა და მათში გაერია~. 

ისააკის ტაძრის საზეიმო გახსნას სტუდენტი ილია ჭავჭავძეც დაესწრო და მოგვიანებით (5 ნოემბერი, 1860) შექმნა ლექსი `კანვოელი~, სადაც ის საკუთარ გულისტკივილს ასე გამოხატავდა:

აგერ რაზმიდან ისკუპა ყარაბაღულმა მერანმა,

შორსა გაჰფანტა, თრთოლით ხმა მისმა რახტისა ჟღერამა...

მიჰქრის, მიფრინავს, მიჭექავს, უკან მისდევს მტვრისა ბუქი,

მასზედ ჰზის ივერიელი ჭაბუკი ვინმე ჩაუქი.

აგერ უეცრდა რაღაცამ ჰაერში გაიკრიალა,

თურმე მან თოფი თავისი შეაგდო, შეატრიალა,

მერე ლამაზად ხან მარცხნივ, ხან მარჯვნივ გადმოწვებოდა,

 ხან ცხენიდამა ხტებოდა, ხან ზედვე შეჰფრინდებოდა,

შვენოდა იგი ჭაბუკი, ცხენზედა ვით ალვა რგული,

მაგრამ მე მის მჭვრეტელს ნაღვლით ამერია სული, გული...

ვსთქვი თუ, ვისთვის შენ კისკასობ, ვისთვინ იჩენ სიმარდესა?

შენი რაა, რომ ამშვენებ შენდ დამღუპველ ჩრდილოეთსა?

შენს სიმარდეს, სიჩაუქეს ქართლი შენი არ დაჰყურებს,

მეფე შენი თავის ქებით ჭაბუკს გულს არ გიხალისებს!..

ცენზურის გამო ლექსის დაბეჭდვა შეუძლებელი გახდა, ამიტომაც ილია ჭავჭავაძემ შეცვალა სათაური `კანვოელი~ _ `იანიჩარით~, ხოლო სიტყვა `ჩრდილოეთსა~ სიტყვით `ოსმალეთსა~.  სამსონ აბაშიძის შვილის, მარგალიტა ჭილაძის გადმოცემით, ეს ლექსი ილია ჭავჭავაძეს თითქოს კანვოელ დიმიტრი ამილახვარზე დაეწერა: `ეს ამილახვარი მარდი, მოხდენილი და ყოჩაღი იყოო~, - უთქვამს თურმე ილიას. 

ახლა კი ისააკის ტაძრის კურთხევის მთავარ პატარა გმირს, ნიკო დადიანს დავუბრუნდეთ, რომელსაც უწყალობეს ფლიგელ-ადიუტანტობა, ჩარიცხეს მისი უდიდებულესობის კანვოიში და ეკატერინე ჭავჭავაძის გამგზავრების შემდეგ, პეტერბურგში დატოვეს. ოფიციალური ფორმულირება მისი იმპერიის დედაქალაქში დატოვებისა მომავალი მთავრისათვის შესაფერისი აღზრდა-განათლების მიცემა იყო. სინამდვილეში, რუსულ ხელისუფლებას გამიზნული ჰქონდა სრულწლოვანების შემდეგ ნიკოს უარი ეთქვა სამეგრელოს სამთავროს უფლებებზე და 1867 წელს კიდევაც მიაღწიეს ამას (გაიხსენეთ ამანათობა).  იქამდე კი სამთავროს ავტონომიაც გააუქმეს. ნიკოს, ანუ ნიკოლოზ დადიანი-მინგრელსკის მართლაც შესაფერისი განათლება მისცეს პარიზში, 1875 წლიდან მსახურობდა კავალერგარდის პოლკში და თავიც გამოიჩინა 1877-1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში; განსაკუთრებით ბულგარეთში გამართულ ბრძოლებში, რომლის შედეგადაც სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი შიპკას გადასასვლელი მოიპოვეს. შიპკაზე გამოვლენილი მამაცობისთვის მან რამდენიმე სამხედრო ორდენი მიიღო და გენერალ-მაიორის წოდებაზეც წარადგენეს. ავსტრიელმა კომპოზიტორმა იოჰან შტრაუსმა ნაწარმოებიც კი შექმნა სახელწოდებით `ნიკო-პოლკა~, რომელიც დადიანის გმირულ სამსახურს მიეძღვნა. ბულგარეთის ტახტიდან ალექსანდრე ბატენბერგის ჩამოგდების (1886 წლის 21 აგვისტო) შემდეგ, რუსეთის მთავრობამ დადიანი ბულგარეთის მეფის კანდიდატად წამოაყენა. ამასთან დაკავშირებით დადიანი ერთ წერილში იუწყებოდა: `...კავკასიაშიც ბევრს გაუკვირდება ჩემი კანდიდატობა; დარწმუნებული ვარ, ჩვენში ხალხი მამასახლისადაც არ ამირჩევდა. რუსეთს კი სხვა აზრი ჰქონია ჩემზე. და ამისთვის, მე მთელს სიცოცხლეში უნდა ვიყო მათი მონა მორჩილი, მოსამსახურე და აღმასრულებელი მათის სურვილისა~.  გადაუჭარბებლად შეიძლება ითქვას, რომ მთელი ევროპისა და რუსეთის პრესა, თავისთავად, იმ დღეებში `Dენ Mინგრელისცჰენ Pრინზენ~-ის (სამეგრელოს პრინცის), დადიანის შესახებ წერდა, განსაკუთრებით კი `ნემეცის ქალები, რომლებიც ეხლა პატივცემულნი ოჯახის დედები არიან, დიდი სიამოვნებით მოიგონებენ ხოლმე (მას)...~. ასევე წერდნენ, რომ თავადს `კეთილი გული აქვს და ამიტომ მეტად კეთილი მმართველი იქმნება ნახევრად განადირებულ ბოლგარებისათვის, რომელნიც ჯერ კიდევ სრულიად არ გადაჩვეულან ოსმალეთის უღელსა~.  მაგრამ მისი კანდიდატურა ვერ გავიდა. ინგლისელების ძალისხმევით, ავსტრია-უნგრეთმა შეძლო საკუთარი წარმომადგენლის, პრინც ფერდინანდ კობურგელის გაყვანა. 

თუ როგორი პიროვნება იყო ნიკო დადიანი, ამის შესახებ ერთი საგულისხმო ფაქტი მეტყველებს: 1871 წელს საქართველოში ჩამოსულ ალექსანდრე II-ს ადიუტანტი დადიანიც ახლდა. მაშინ ბატონყმობა ახალი გაუქმებული იყო და იმერელმა თავადაზნაურობის ნაწილმა თხოვნით მიმართა იმპერატორს _ ყმები უკან დაგვიბრუნეთო, რადგან `ყანები აღარ მოგვდის, აღარცა ბარი და ბოსტანი გვარგებს, ყოველივე ფუჭდება... ყოველივე მარჯვე ხელს ითხოვს...“. მერე აიღეთ და იმუშავეთო, უპასუხა იმპერატორმა. `ჩვენ, ბატონო, არ გახლავართ შეჩვეული მუშაობას, ჩვენ ვერ ვიზამთ იმდონობას, რასაც გლეხები სჩადიან, მერე ბატონო არ გვეკადრება და საცინრათ გავხდებით“. იმპერატორმა არ შეისმინა მათი თხოვნა _ `მაშ, გირჩევნიათ მუშაობას შეეჩვიოთ, გლეხებისაგან ისწავლეთ და მაშინ აღარ წაგიხდებათ ყანები და ბაღ-ბოსტანი...“.

იმპერატორის უკან მდგარი ნიკო დადიანი თურმე ხელებს უქნევდა თავად-აზნაურებს და ანიშნებდა, _ მაგას ნუ ლაპარაკობთო, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. შეხვედრის დასრულების შემდეგ გაბრაზებულმა დადიანმა ქართულად მიმართა დამსწრეთ: `არა გრცხვენიათ თქვენ, ეგ რაებზედ ილაპარაკეთ, მაგაზედ მეტი სათხოვარი არაფერი გქონდათ, თქვე ვირებო თქვენა! ან სკოლები არ გინდათ, ან ხიდები, გზები, ან სხვა ამ გვარები. ეგ რა იყო, ვინ გასწავლათ და ვინ დაგარიგათ, რომ მაგაებზედ ილაპარაკეთ! რა გნებამთ, რა გინდათ, ყმების დაბრუნებას ელით, ეს აღარ იქნება, სირცხვილი თქვენთვის, რომ ასე შეირცხვინეთ თავი...~.

ექვთიმე თაყაიშვილი დადიანს `ძველი და ახალი ქართული ლიტერატურის სახელგანთქმულ მცოდნეს~ უწოდებდა.  1885 წელს ნიკო დადიანმა თავისი უმდიდრესი ბიბლიოთეკა (179 ტომი, მათ შორის X-XI საუკუნეების მანუსკრიპტები) უსასყიდლოდ გადასცა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას. ეს იმდენად მნიშვნელოვანი ამბავი იყო, რომ თავად ილია ჭავჭავაძე გაემგზავრა სამეგრელოში ამ ძვირფასი საჩუქრის თბილისში ჩამოსატანად.

ამონარიდი ირაკლი მახარაძის წიგნიდან ,,კანვოი რუსეთის იმპერატორთა ქართველი მცველები"




 ახალი ამბები
  • უბედური შემთხვევა აცანაში: მოჭრილმა ხემ მამაკაცი იმსხვერპლაგუშინ, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ აცანაში, 68 წლის გივი ქინქლაძეს ხე დაეცა. “გურია ნიუსის“ წყაროს ინფორმაციით, ხეს მამაკაცი თავად ჭრიდა, რა დროსაც ხის მოჭრილი ნაწილი მას დაეცა. მამაკაცი ადგილზე გარდაიცვალა.“გურია ნიუსი“ თანაუგრძნობს გარდაცვლილის ... ...
  • "როგორ არ დაგვინდო პანდემიამ" _ ჩოხატაურში კორონავირუსით კიდევ ერთი ადამიანი გარდაიცვალაჩოხატაურში კორონავირუსით კიდევ ერთი ადამიანი გარდაიცვალა, _ სამძიმარის პოსტს ფეისბუქის საკუთარ გვერდზე "მედალფას" ჩოხატაურის სამედიცინო ცენტრის ნევროლოგი და  სოფელ ზოტის ექიმი ელისო სიხარულიძე ავრცელებს. "სამძიმარს გეუბნებით ყველას... ახლობლებს, მეგობრებს, მეზობლებს, მთელ სოფელს, განსაკუთრებით ოჯახს,მეუღლეს, შვილებს, შვილისშვილებს, დედმამიშვილებს, სანათესაოს... გუშინ იური გიორგაძე... დღეს აკაკი ირემაძე...მეც ვიღებ სამძიმარს თქვენთან ერთად...მიჭირს, ძალიან მიჭირს, როგორც ექიმს და როგორც მათ ახლობელ ადამიანს...როგორ არ დაგვინდო პანდემიამ....უფალი გაანათლებს მათ სულებს", _ წერს ელისო სიხარულიძე... როგორც "გურია ნიუსთან" საუბრისას ელისო სიხარულიძემ აღნიშნა, პაციენტს მძიმე თანმდევი დაავადებები აღენიშნებოდა. "მიუხედავად იმისა, რომ მქონდა ყოველდღიური კონტაქტი და სწრაფად მოხდა ჰოსპიტალიზაცია, მძიმე თანმდევი დაავადებების გამო, დადგა ლეტალური შედეგი", _ გვითხრა ელისო ... ...
  • ტრაპზონთან ავტოავარიას საქართველოს მოქალაქე ემსხვერპლათურქეთში, ქალაქ ტრაპზონთან ავტოსაგზაო შემთხვევას საქართველოს მოქალაქე ემსხვერპლა. დაღუპული სატვირთოს მძღოლი იყო, _ - ამის შესახებ ინფორმაციას ჟურნალისტი ზურა ბაუჟაძე ავრცელებს სოციალურ ქსელში. დაღუპული ქობულეთის მუნიციპალიტეტიდან ... ...
  • წლის საუკეთესო მოხალისე ოზურგეთელი თაზო ჯოჯუა გახდა5 დეკემბერს, მოხალისეობის საერთაშორისო დღეს ,,წლის საუკეთესო მოხალისის’’ კონკურსის გამარჯვებულები გამოვლინდნენ! კონკურსი ჩატარდა მასშტაბური მოხალისეობრივი პროექტის ფარგლებში, რომელსაც არასამთავრობო ორგანიზაცია ,,ჰელფინგ ჰენდი’’, გაეროს ბავშვთა ფონდის მხარდაჭერით და ახალგაზრდობის სააგენტოსთან პარტნიორობით ახორციელებს. სპეციალური ჟიურის მიერ შერჩეული გამარჯვებულები პროექტის შემაჯამებელ ღონისძიებაზე გამოავლინეს: ღასან ხალილმა - გაეროს ბავშვთა ფონდის წარმომადგენელმა საქართველოში; თინათინ მესხმა - არასამთავრობო ორგანიზაცია ,,ჰელფინგ ჰენდის’’ დირექტორმა; რევაზ ჩარკვიანმა - ახალგაზრდობის სააგენტოს ხელმძღვანელმა. გამარჯვებულები ორ ასაკობრივ კატეგორიაში - მოზარდების და ახალგაზრდების ჯგუფიდან შეირჩა, ჯილდო 5 თემატიკის შესაბამისად გადანაწილდა. მაშ ასე, ჩვენი კონკურსის გამაჯვებულები არიან: განათლება - ანა სიხაშვილი - თბილისი, 18 წლის; ნიკოლოზ წიკლაური - თბილისი, 22 წლის; მარიამ ბეშიძე - თბილისი, 16 წლის კულტურა და შემეცნება: სალომე შველიძე - თბილისი, 20 წლის, თამაზ ჯოჯუა - გურია, სოფელი ასკანა, 14 წლის; სოციალური სფერო: ანა კუპრავა - თბილისი, 15 წლის; ჯესიკა მეიტიევა - ქარელი, დაბა აგარა, 20 წლის; სპორტი და ჯანსაღი ცხოვრება: ალეკო ქვრივიშვილი - თბილისი, 25 წლის, ბარბარე მელიქიძე - თბილისი, 15 წლის მოხალისეობის განვითარება: სალომე ვარამიშვილი - თბილისი, 18 წლის, ნათია ჭელიძე - ხულო, აჭარა, 16 წლის; იურის რჩეული - ნიკოლოზ ლობჟანიძე - თბილისი, 14 წლის; ფანარა მეხტიევა; გარდაბანი, სოფელი ვახტანგისი, 22 წლის; ნანა გვარიშვილი - ქედა, აჭარა, 18 წლისმარიამ ქეცბაია, თბილისი, 16 წლის; ვიქტორია არაქელიანი, თბილისი, 16 ... ...
  • „ლეიბორისტული პარტიის“ ოფისში ოპოზიციური პარტიების წარმომადგენელთა შეხვედრა მიმდინარეობს„ლეიბორისტული პარტიის“ ოფისში ოპოზიციის ლიდერები იკრიბებიან. არსებული ინფორმაციით, ბარიერგადალახული პარტიები იმ ძალებს, რომლებიც პარლამენტში ვერ მოხვდნენ, საკუთარ მოთხოვნებს აცნობენ. კერძოდ, შეხვედრაზე განიხილება მოთხოვნები, რომლებიც გუშინ ოპოზიციური პარტიების წარმომადგენლებმა ფასილიტატორ ელჩებს წარუდგინეს. ოპოზიციის ლიდერების განცხადებით, მათი მოთხოვნები უცვლელია: ხელახალი არჩევნები, ცესკოს ადმინისტრაციის შეცვლა და „პოლიტპატიმრების“ გათავისუფლება. „ჩვენთვის აუცილებელია, რომ ოპოზიციური ერთობა იყოს ძალიან მტკიცე. პოზიციების გაცვლა-გამოცვლას რაც შეეხება, ჩვენ აქამდეც მუდმივი კოორდინაცია გვქონდა სხვა პარტიებთან. განსაკუთრებული საკითხების განხილვა დღეს არ იგეგმება“, - აცხადებს „ნაციონალური მოძრაობის“ ერთ-ერთი ლიდერი ხატია დეკანოიძე. „სტრატეგია აღმაშენებლის“ ერთ-ერთი ლიდერი სერგო ჩიხლაძე ამბობს, რომ კონსენსუსი მოიძებნა და ყველა ბარიერგადალახული პარტია შეჯერდა ერთ პოზიციაზე. „მოთხოვნები მოიცავს სამ მიმართულებას: არჩევნების საკითხი, საარჩევნო ადმინისტრაცია და კოდექსი და პატიმრების თემა. რა თქმა უნდა, უფრო ჩაშლილია ყველაფერი პუნქტობრივად და ამაზე უკვე მოლაპარაკება შეიძლება“, - აცხადებს ჩიხლაძე. „ერთიანი საქართველო - დემოკრატიული მოძრაობის“ ლიდერის ნინო ბურჯანაძის განცხადებით, ის, რომ ოპოზიცია ამდენი ხანი ესაუბრება ხელისუფლებას, ეს ძალიან დიდი კომპრომისია, ვინაიდან 31 ოქტომბერს ხელისუფლებამ გადალახა ყველანაირი წითელი ხაზი. „ოპოზიციის მოთხოვნები კომპრომისულად მიმაჩნია, ვინაიდან მე უფრო მკვეთრი პოზიცია მქონდა. მაგალითად, საერთოდ არ უნდა გველაპარაკა რიგგარეშე არჩევნებზე, ვინაიდან არჩევნები ერთმნიშვნელოვნად გაყალბდა და უნდა მოგვეთხოვა ხელახალი არჩევნები. პროცედურულად, როდესაც კანონი ირღვევა და არჩევნები ყალბდება, ამ შემთხვევაში ხელახალი არჩევნები უნდა ჩატარდეს, მაგრამ მესმის, რომ აუცილებელი იყო კომპრომისული ნაბიჯების გადადგმა“, - აცხადებს ბურჯანაძე. მმართველი გუნდი ოპოზიციასთან მოლაპარაკებებს აშშ-ის ელჩის რეზიდენციაში 12 ნოემბრიდან მართავს. დიალოგის მესამე რაუნდის თარიღი, ჯერჯერობით, უცნობია. წყარო: ... ...

არქივი

ტესტები

ტესტი _ შენ და საქართველოს ისტორია

საქართველოს რომელი მეფე დასაჯეს სიკვდილით...

ტესტი _ რა არის გამოსახული ამ ისტორიულ ფოტოზე?

ისრაელის მიერ პალესტინის დაბომბვა თუ...

ტესტი _ რამდენად ფართოა შენი ცოდნის არეალი

მე-20 საუკუნის რომელი პოლიტიკური მოღვაწე...

ტესტი _ იცი თუ არა ფეხბურთის ისტორია

ვის გაუტანა 1986 წელს მარადონამ...

ტესტი _ რა იცი მსოფლიოს ღირშესანიშნაობების შესახებ?

რომელმა ქვეყანამ აჩუქა აშშ-ს თავისუფლების...

კარმიდამო ჩემი

"შერეული მეურნეობა მცირემიწიანთათვის საუკეთესო გამოსავალია"

შოთა მახარაძე ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ...

დროა, მივეჩვიოთ ბუნებრივი რესურსების ეკონომიურად ხარჯვას

პლანეტის გლობალური კლიმატური ცვლილებები ბევრ...

როგორ მოვრწყოთ ვარდები _ ნუ გამოვიყენებთ სუფთა წყალს

ყვავილები, განსაკუთრებით, ვარდები, ყველას უყვარს....

ჩითილების მომზადება კოშტების და ნახერხის დახმარებით

ჩვენი გამოცდილი მეურნეები, სხვადასხვა ხალხურ...

რომელი მცენარეა ფშატი?

ჩვენი არა ერთი მკითხველის გვთხოვს,...

ხალხური მედიცინა დეზინფექციისთვის

სისუფთავის ხარისხი იქ, სადაც ადამიანი...

"საშობაო ლიქიორის" მომზადების ყველაზე შედეგიანი მეთოდი

ძალზე პოპულარული, "საშობაო ლიქიორის" მომზადების...

ყაბაყის ტორტი

საჭირო მასალა: ორი ცალი ყაბაყი,...

სტაფილოს სალათი ცერეცოთი

საჭირო მასალა: სამი ცალი სტაფილო,...