ცოცხალი ისტორიები

ისტორია

ცოცხალი ისტორიები

2019 აგვ 27 17:28:03

,,ეთნოგრაფია ეროვნული თვითშეგნების დედაბოძი, ქართველი ხალხის უთვალავ თაობათა მიერ შემუშავებული სიბრძნის, ზნეობრივი სიმდიდრის, მუხლჩაუხრელი შრომისა და გარჯის ცოცხალი მატიანეა, რომელიც ახალგაზრდებს უფაქიზებს ზნეობას, უღვიძებს წინაპართა მემკვიდრეობის დაფასების უნარს”, - წერდა ქართული ეთნოგრაფიული სკოლის ფუძემდებელი, დიდი მეცნიერი გიორგი ჩიტაია.

ცოტა ხნის წინ ეთნოლოგის, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის პროფესორის თამილა ცაგარეიშვილისაგან საჩუქრად მივიღე ჯულიეტა რუხაძის ეთნოგრაფიული ჩანაწერები _ ,,ცოცხალი ისტორიები”, (ორი ტომი, საქართველოს ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობის დაცვის ფონდის გამოცემა) რომელიც მთლიანად გურიას ეძღვნება. წიგნის ავტორი ცნობილი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, გიორგი ჩიტაიას ღირსეული მემკვიდრე, წლების განმავლობაში იკვლევდა გურიის ეთნოგრაფიას, აგროვებდა მასალებს და ,,ჭაღარა გურულებისაგან” იწერდა მოგონებებს. პროექტის ავტორსა და რედაქტორს ქალბატონ თამილას რომ დავესესხო - ,,ცოცხალი ისტორიები” პირველად და სისრულით ავსებს გურიის ეთნოგრაფიული ველის თეთრ ლაქებს... /ნაშრომი/ გურიის მშრომელი ხალხის ცოცხალი მატიანეა...” ნაშრომში აღწერილია ის მიღწევები და ცოდნა-გამოცდილება, რომელიც გურულებმა ქვეყნის სამეურნეო კულტურის განვითარებაში შეიტანეს და მეცნიერების მიერ ისტორიული კოლხეთის აგრიკულტურის გენეტიკურ მემკვიდრეობად რომ არის აღიარებული.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,ყურძნის კრეფაზე კაი ნადი იყო, ერთი ძირი ხე ვერ გავცალე ერთ დღეს, 47 გიდელი მოვკრიფე, დამრჩა მოუკრეფავი 3 გიდელი. დაბნელდა და ჩამევედი ძირს. გადაძახება იცოდენ ყურძნის კრეფაზე, ა გიდელა, თოხის ტარა, ღორმა ჭური მოგითხარა. გაპაექრება იციან ნადებმა ერთი მეორეზე. ზოგჯერ გაღმა-გამოღმა ნადი ერთმანეთს ეხუმრება, მღერის, გადიძახებს...” მთხრობელი ვარდენ ირაკლის ძე მორჩილაძე, 74 წლის, სამღვთო, ზემო ნატანები.

გურია ლამის ყოველთვის მარგინალურ მხარედ ითვლებოდა, თუმცა გამორჩეული თვისებებით შემკული გურულები ჩვენი ქვეყნის ისტორიის სხვადასხვა ეტაპზე, განსაკუთრებით კი XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე ერთ-ერთი მთავარი ვიოლინოს პარტიას ასრულებდნენ. მამაჩემი შალვა მახარაძე ხუმრობით იტყოდა ხოლმე: გურულები ან ჯანყდებოდენ და ომობდენ, ან რევოლუციონერობდენ, ან მთავრობაში ისხდენ, ან ამერიკაში ჯირითობდენ ან კიდევ ტყეში იყვენ ფირალებად გავარდნილებიო. და ეს სიმართლეს შეესაბამება: ამერიკასა და ევროპაში გასულმა გურულებმა პირველებმა გაჭრეს ფანჯარა დასავლეთში, ეს უძველესი დოკუმენტურად დასაბუთებული ამბავია ქართულ-ამერიკულ ურთიერთობის ისტორიაში; 900-იანი წლების დასაწყისში გურულებმა პირველებმა შექმნეს დამოუკიდებელი გურიის რესპუბლიკა და დაუმორჩილებლობა გამოუცხადეს მონსტრს - რუსეთის იმპერიას; პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკა ხომ ლამის მთლიანად გურულებით იყო დაკომპლექტებული. მათ უმნიშვნელოვანესი რეფორმები გაატარეს და არასრულ სამწელიწადში შვიდი ომი ჩაატარეს და ყველა მოიგეს! ამას კი ბევრი იმდროინდელი ძლიერი ქვეყანაც კი ვერ შეძლებდა.... არაფერს ვამბობ გურულების მიერ შეტანილ წვლილზე ჩვენს კულტურაში - ,,ქართულმა პოლიფონიამ განვითარების უმაღლეს დონეს გურულ ,,კრიმანჭულში” მიაღწია (იოდლი, რომელსაც საქართველოში `კრიმანჭული~ ეწოდება, საუკეთესოა, რაც კი ოდესმე მსმენია~ – ამბობდა იგორ სტრავინსკი -ი.მ.) - წერს ქალბატონი თამილა ცაგარეიშვილი წიგნის მრავლისმომცველ და საინტერესო წინასიტყვაობაში, -ხოლო ჩასაბერმა მუსიკალურმა საკრავმა - უძველეს ექვსლულიან სოინარში”. გურულებმა ხალხურ სპორტშიც დიდი მემკვიდრეობა დატოვეს; რად ღირს თუნდაც ლელო ბურთი (,,ინგლისელებმა ბურთი და შავი ქვაი ერთად წეიღეს იქინე და დაარქვეს რეგბი”, – შაკო ორაგველიძე, დოკუმენტური ფილმი ,,ლელოს შემობრუნება”, 1984 -ი.მ.). და ჭკუნობა, იგივე ბალახის ჰოკეი.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სხვა მხარეებთან შედარებით, გურიაზე მწირი ცნობებია შემონახული. თედო სახოკიას თქმით, ,,მოგზაურებს ეს კუთხე საქართველოსი, როგორღაც ყოველთვის განზედა რჩებოდათ.” ქართული დემოგრაფიული ძეგლების ზოგადი შეფასებისას და ხალხის აღწერის დავთრების მნიშვნელობის კვლევისას ივანე ჯავახიშვილი აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთ კუთხეთა მსგავსად, გურიის არც ერთი აღწერის დავთარი არ მოიპოვება. ნაშრომის ავტორის, ჯულიეტა რუხაძის სიტყვებით ,,გურიის მეცნიერულ შესწავლას ხანგრძლივი, მაგრამ მეტად ღარიბი ისტორია აქვს. ძველი მწერლების ცნობები გურიის შესახებ მეტად მცირეა.” ალბათ თედო სახოკიას, დიმიტრი ბაქრაძის, აპოლონ წულაძის, თ. მამალაძის შემდეგ გურიის შესახებ ასეთი მდიდარი, ერთად შეკრებილი ეთნოგრაფიული მასალა არ გამოქვეყნებულა.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,ღომს ვკრეფავდით დანით, ბრინჯს კონებათ ძირიანად ვჭრიდით. თუ ყველაყა არ იყო მწიფე თავებს მოვარჩევდით დანით. ჭვავს ვჭრიდით ძირში და შევკონავდით და თავზე ტუკს დავარტყამდით და გამოცვინდებოდა კაკალი. პირველათ რომ მოვკრეფავდით შესანახავ ღომს ნალიაში გავაწყობდით... ღომის ნალიეც მქონდა და სიმინდის ნალიეც...” მთხრობელი რომანოზ იასონის ძე ჩხარტიშვილი, 96 წლის, 25 ივლისი, 1981, სოფელი ნაურმევი, ჯუმათის თემი.
ქალბატონი ჯულიეტა აღნიშნავს, რომ გურია ყოველთვის გამორჩეული იყო მრავალდარგოვანი სამეურნეო კულტურით; მაგრამ მის მიერ შესწავლილი კულტურები, როგორიცაა ღომი, ბრინჯი, ურიში, ბამბა და სხვა წლების განმავლობაში, გამქრალა. ,,ის ძველი მამაპაპური მემკვიდრეობა, რომელიც ათასწლეულ ცოდნა-გამოცდილებას ემყარება, კი არ უნდა დავკარგოთ, მათგან საუკეთესო უნდა გავიზიაროთ და გამოვიყენოთ, დავუბრუნოთ გურიას...” - წერს ქალბატონი ჯულიეტა.
ნაშრომის წინასიტყვაობაში ქალბატონი თამილა წერს ,,...თანამედროვეობაში გურული კაცის გამორჩეულ თვისებად მხოლოდ მებრძოლი სული და ხალასი იუმორი აღნიშნება, მაგრამ ნაკლებად - შრომისმოყვარეობა და უნარიანობა. თუმცა სწორედ გურულმა მეურნემ შეძლო მცირემიწიან, მასიურად დაჭაობებულ მიწაზე, უმძიმესი სამიწათმოქმედო შრომის ფონზე მემინდვრეობის მრავალმხრივი განვითარება, მევენახეობა-მეღვინეობის კულტურის შექმნა...” არ შეიძლება ამ სიტყვებს არ დაეთანხმო. ამას გარდა, სხვა ქართველებისაგან განსხვავებით ,,გურულის თანდაყოლილი თვისებააPპატივმოყვარეობა, პიროვნული ღირსების მაღალი შეგრძნება, რაც მის ქცევებსა და და გარეგნულ ჩაცმულობაშიც გამოიხატება”. ფრანგი მეცნიერი და არქეოლოგი ბარონ დე ბაი, რომელმაც XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე საქართველოში რამდენჯერმე იმოგზაურა აღნიშნავდა, რომ ,,საქართველოში.... ხასიათის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, (გურულები) ისეთივე რეპუტაციით სარგებლობენ, როგორითაც გასკონელები საფრანგეთში.” (გაიხსენეთ დიუმას დ’არტანიანი - ნაღდი გურული). ,,არავისთვის გასაკვირი არ იქნება, - წერდა ცნობილი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე და მეფუტკრე აპოლონ წულაძე, - რომ გურული გლეხი რაღაც თავისებურია, ორიგინალურია, მასში ჯანყის და პროტესტის სულია, ის მასზედ ძლიერის მუდამ წინააღმდეგია.”
ნაშრომში უამრავი საინტერესო, საყურადღებო და უცნობი მასალაა შეტანილი, მათ შორის რძის პროდუქტების დამზადება, მევენახეობა-მებაღეობა, მემინდვრეობა, ბაზრობები, რიტუალები, საცხოვრებელი და სამეურნეო ხასიათის ნაგებობანი და მრავალი სხვა.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,/ქალი/ რომ მოლოგინდებოდა მაშვინ ბადეს გადუუფარებდენ ლოგინზე კაია ბადე თვალს არ შუუშობს შით. ქალს არ შეეშინება აფერი დეერთვისო. ბაღანაიზა კაია ბადე. ბაღანას აკვანში რო ჩავაწვენთ ხოჭიჭებს ჩამოუკიდებთ ავი თვალიზა, ანგაროზსაც. მერე არაა არაა საშისი მავნესი. ქალს თვალის გულობიზა რკინეულს შამუუწყობენ ბალიშის ქვეშ, ლოგინის ქვეშ, ოთახის შემოსასვლელ კარებში ნაჯახს დავდობთ, თვალი ფეხს არ შემოუყვებაო”. მთხრობელი თეკლე ივანეს ასული ნიკოლაიშვილი-ცეცხლაძისა, 69 წლის, სოფელი ბახვი, 1947.
ჯულიეტა რუხაძის ნაშრომი ძვირფასი საჩუქარია ჩვენი ქვეყნის ეთნოგრაფიით დაინტერესებული ყოველი ქართველისთვის და განსაკუთრებით გურულებისათვის. საუკეთესო შეფასება, რასაც იმსახურებს ქალბატონი ჯულიეტა და ,,ცოცხალი ისტორიები”, ეს ლიხაურელი ვალოდია თოიძის სიტყვებია, რომელიც მან ავტორთან შეხვედრისას განაცხადა: ,,ეს ხომ ხალხის კულტურაა, რასაც თქვენ სწავლობთ, მაშ გაუმარჯოს ამ კულტურას და თქვენ! 
მაშ გაუმარჯოს გურიას და მის ყოველ გულშემატკივარს!!!




 ახალი ამბები
  • თბილისში გათოვდა(ფოტო)თბილისში გათოვდა.  ეს ფოტოები თბილისის ერთ-ერთ უბანში, კერძოდ, ვაზისუბანშია გადაღებული, თუმცა, როგორც "გურია ნიუსს" თბილისის სხვადასხვა უბნებიდან აცნობეს, დედაქალაქის მასშტაბით ყველგან არ მოუთოვია და ზოგან ნალექი წვიმის სახით ... ...
  • თბილისში ხანძარს ერთი ადამიანი ემსხვერპლათბილისში, ხის სახელოსნოს შენობაში გაჩენილ ხანძარს ერთი ადამიანი ემსხვერპლა. ცეცხლი შენობის მე-6 სართულზე გაჩნდა. ხანძარი ამ დროისთვის ლიკვიდირებულია. ადგილზე შვიდი სახანძრო-სამაშველო ბრიგადა ... ...
  • საქართველომ დემოკრატიულ ღირებულებებს გადაუხვია- კონგრესმენის წერილი პრემიერსკონგრესმენი მარკუეინ მალინი საქართველოს პრემიერ მინისტრს, გიორგი გახარიას ღია წერილს უგზავნის. წერილში კონგრესმენი ამბობს, რომ საქართველოში დემოკრატიული ღირებულებების გადახვევისა და ეკონომიკური გაუარესების გამო, შეშფოთებულია და აღნიშნავს, რომ ეკონომიკური კეთილდღეობა თავისუფლების ტოლფასია. კონგრესმენი საქართველოს მთავრობას მოუწოდებს, ამერიკული კომპანიების მიმართ მტრული დამოკიდებულება შეწყვიტოს და ამბობს, რომ ამ წლის დასაწყისში აშშ-ის წარმომადგენლობით პალატაში საქართველოში სამართლიანი ბიზნეს-პრაქტიკის სანქციების აქტი წარადგინა. „ვუერთდები კონგრესში ჩემი კოლეგების, საქართველოს მეგობართა ჯგუფის თავმჯდომარებიის, ადამ კინზინგერისა და გარი კონოლის, 13 დეკემბრით დათარიღებულ წერილს თქვენს სახელზე, რომელიც დაპირებული დემოკრატიული რეფორმის ჩაგდების გადაწყვეტილებაზე გამოთქმულ წუხილსა და ამასთან დაკავშირებული პროტესტის წინააღმდეგ გამოყენებულ ძალადობაზე შეშფოთებას ეხებოდა. მიუხედავად იმ პროგრესისა, რომელსაც საქართველომ 1991 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მიაღწია, ბოლო წლების განმავლობაში, დემოკრატიული და თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის ინდიკატორებში განგრძობადი უარყოფითი ტრენდი გამოვლინდა, რომელიც აშშ-ში შეუმჩნეველი არ დარჩენილა. ამის შედეგია, საქართველოში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციის შემცირება, რადგან ამერიკული და ევროპული ბიზნესინტერესები საქართველოში შევიწროებასა და ექსპროპრიაციის მიზნით, თავდასხმებს დაექვემდებარნენ. ამის შესანიშნავი მაგალითია ნავთობისა და გაზის კომპანია Frontera Resources ტეხასიდან. მეტიც, ამერიკული სოციალური მედიის კომპანია Facebook-მა განაცხადა, რომ მან ახლახანს დახურა ფართო ქსელი ანგარიშებისა, რომლებიც პარტია "ქართულ ოცნებასთან" იყვნენ დაკავშირებულები და როგორც აღმოჩნდა, ჩართულები იყვნენ კოორდინირებულ, არაავთენტურ ქცევაში იმისთვის, რომ ჩაეხშოთ ოპოზიციური შეხედულებები საქართველოში და გაევრცელებინათ ანტიდასავლური განწყობები, განსაკუთრებით, აშშ-ის წინააღმდეგ. ასეთი გაუარესებადი გარემო იმაზეც აისახა, რომ როგორც წარმომადგენელთა პალატამ, ასევე სენატმა მიიღო და პრეზიდენტმა დაამტკიცა ზედიზედ ორი, ყოველწლიური საბიუჯეტო კანონი 2019 და 2020 წლებისთვის, რომლებიც საქართველოს მთავრობის პროგრესირებად მტრულ ქმედებებზე დემოკრატიული ღირებულებების, თავისუფალი საბაზრო პრინციპებისა და ამერიკული ბიზნესინტერესების წინააღმდეგ წუხილებს ასახავდა. პირველად საქართველოს თანამედროვე ისტორიის განმავლობაში, ბოლო ორი წელია საქართველოს ხელისუფლებას კონგრესში დიდი სიფრთხილით უყურებენ. იმ უარყოფითი ტრენდიდან გამომდინარე, რომელიც მე აღვწერე და ამ ტრენდის შეჩერების ხელშესაწყობად, გაიზარდა შეშფოთება და ასევე მოწოდებები სანქციებისა და სხვა სადამსჯელო ზომების შესახებ. მე რეფორმის შესახებ ამ მოწოდებას ვუერთდები და ამ წლის დასაწყისში აშშ-ის წარმომადგენლობით პალატაში საქართველოში პატიოსანი ბიზნეს-პრაქტიკის სანქციების აქტი წარვადგინე, რომლის მიზანიც, საქართველო მოქმედი ამერიკული კომპანიების დაცვაა. იმედი მაქვს, რომ საქართველო გააგრძელებს იყოს ამერიკის სტრატეგიული პარტნიორი კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში. ასევე ვიმედოვნებ, რომ თქვენი მთავრობა შეწყვეტს აგრესიულ ქმედებებს ამერიკული კომპანიების წინააღმდეგ და იმოქმედებთ სწრაფად იმ შეშფოთებაზე, რომელიც ეხება საფრთხეს დემოკრატიისა და ეკონომიკური კეთილდღეობის კუთხით, რომელსაც ქართველი ხალხი ასე ძლიერ იმსახურებს," _ წერს ... ...
  • "ყველაზე მასშტაბური ეკოდამნაშავეები"_ჩხარტიშვილი ივანიშვილებზელეიბორსტული პარტიის წევრი, ლაშა ჩხარტიშვილი გარემოსდაცვით ორგანიზაციებს მიმართავს, ივანიშვილების ოჯახისგან შემოწირულობების მიღებაზე უარი თქვან, რადგან ისინი ეკოდამნაშავეები არიან. "მივმართავ ავსტრალიის ხელისუფლებას და გარემოსდაცვით ორგანიზაციებს, არ მიიღოთ შემოწირულობა ბიძინა ივანიშვილის ოჯახისგან, რადგან ისინი საქართველოს ისტორიაში ყველაზე მასშტაბური ეკოდამნაშავეები არიან,"_ განაცხადა ... ...
  • პატრიარქმა მრევლს ნაკურთხი წყლით სახლებისა და ეზოს მორწყვის კურთხევა მისცადღეს ნათლისღების ბრწყინვალე დღესასწაული აღინიშნება. დღესასწაულთან დაკავშირებით  საზეიმო ლიტურგია ყველა მოქმედ ტაძარში ტარდება. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა, ილია მეორემ მრევლს ნათლისღების ბრწყინვალე დღესასწაული სამების საკათედრო ტაძარში მიულოცა და ნაკურთხი წყლით სახლებისა და ეზოს მორწყვის კურთხევა მისცა. „გილოცავთ ნათლისღებას, ნათლისღების მადლი შეგეწიოთ, დიდი აიაზმის მადლი შეგეწიოთ. დღეს უნდა ასხუროთ ნაკურთხი წყლით თქვენი სახლები, თქვენი ეზო-კარი. მადლი სულისა წმიდისა დაისადგურებს თქვენთან. ეს არის უდიდესი დღესასწაული, როცა განიდევნება ბოროტი სული და მადლი ღვთისა დაისადგურებს ჩვენ შორის. ჩვენთან არს ღმერთი“,_ ბრძანა ... ...

არქივი

ზაფრანი

იუმორი და ასტროლოგია

ვერძი - მუშაობს პრობლემური სესხების...

ცოცხის „მაგიური“ ძალა

ბევრ ქვეყანაში არსებობს გარკვეული "ცრურწმენები",...

"წიწაკიანი" ქალები ზოდიაქოს ნიშნის მიხედვით

მორიელი _ ქალი მორიელის გამოხედვა ხერხს...

არსებობს თუ არა ერთი ნახვით სიყვარული

ოდესმე თქვენს ცხოვრებაში მომხდარა ისე,...

ყავის მომზადების რეცეპტები მსოფლიოში

ვიეტნამი - ყავის მომზადების დროს...

როგორ შევინარჩუნოთ მამაკაცი

არასდროს უყვიროთ მას - ის...
კარმიდამო ჩემი

"მოხრაკულა" დილით განსაკუთრებით საამოა

„მოხრაკულა“ _ ერთერთი ძველი ქართული...

საშიშია თუ არა ჯანმრთელობისთვის ლამინატის იატაკი

დღეს მოჭიმული იატაკი და ლამინატი...

როგორ ამოვიცნოთ ნატურალური თაფლი

ნამდვილი თაფლი არომატით გამოირჩევა ხელოვნურად...

უებარი საშუალება სიბერის შესაჩერებლად

მწვანილი ანელებს დაბერების პროცესს, აუმჯობესებს...

უებარი საშუალება გაციების წინააღმდეგ

ზამთრის მოახლოებასთან ერთად ვირუსებისა და...

მარილი _ უნიკალური გამაყუჩებელი საშუალება

თავის ტკივილით უამრავი ადამიანი იტანჯება....

ხურმა _ ჯადოსნური ხილი

ხურმა - ჩვენში დასავლეთ საქართველოში...

საშუალება, რომელიც კიბოს ამარცხებს

ლიკოპენს, რომელიც ბუნებრივი ძლიერი ანტიოქსიდანტია,...

უნიკალური მკურნალი მცენარე

მიუხედავად არაერთი მედიკამენტისა, საზოგადოების გარკვეული...

რას კურნავს მრავალძარღვა

მრავალძარღლვას საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ, როგორ...