ლიმონის ინფექციური დაავადების განახლებული საფრთხე

gurianews.com

ჩვენი რჩევები

ლიმონის ინფექციური დაავადების განახლებული საფრთხე

2017 ოქტ 4 15:18:13

დღეს საქართველოში მცენარეთა ახალი დაავადებებების თუ მავნებლების შემოტევაა. ახლახან კვლავ განახლდა იმის საშიშროება, რომ ლიმონის დაავადება _ მალსეკო კვლავ გავრცელდეს დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ ზონაში, რადგანაც ეს სოკოვანი დაავადება კვლავ შემოყვა საზღვარგარეთიდან შემოტანილ ლიმონის სარგავ მასალას, რომელიც გაშენებულია სადემონსტრაციო ნაკვეთზე.

ამიტომ, თუკი გამოვლინდება მალსეკოსთვის დამახასიათებელი პირველადი სიმპტომები რომელიმე ჯიშის ლიმონზე, უდიდესი ყურადღებაა საჭირო _ იგი ნიადაგიდან უნდა ამოვიღოთ და ადგილზევე დავწვათ.

ლიმონის ხმელა ანუ მალსეკო, რომელსაც იწვევს სოკო Phoma tracheiphila, პირველად აღწერილია ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, საბერძნეთში კუნძულ ხირსზე, 1894 წელს. შემდეგ იგი თანდათან აღმოაჩინეს კვიპროსზე, პალესტინასა და თურქეთში, რის შემდეგ სწრაფად მოედო ხმელთაშუა ზღვისპირეთის ქვეყნების ციტრუსოვანთა ნარგავებს.

მალსეკო დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკებში აჭარაში, ციხისძირში გასული საუკუნის პირველ ნახევარში აღმოჩნდა, მოგვიანებით კი ქობულეთსა და ოზურგეთში (მაშინდელი მახარაძე) ნახეს. დაავადება მოგვიანებით აფხაზეთშიც გავრცელდა.

მალსეკო ანუ სოკო Phoma tracheiphila ტრაქეომიკოზული დაავადებაა, რომელიც იჭრება მცენარის გამტარ სისტემაში, როგორც ჰაერიდან, ასევე ნიადაგიდან, იცობა სოკოს მიცელიუმით ანუ სოკოს გუმისებრი ნალექით, მექანიკურად იწყება ფესვებიდან ფოთლებისკენ წყლის მიწოდება, ამავე დროს სოკო გამოყოფს ტოქსინებს, რომლებიც წარმოადგენენ ნივთიერებათა ცვლის პროდუქტს პატრონ მცენარესთან ურთიერთდამოკიდებულებით, რის შემდეგაც იწყება მცენარის მოწამვლა.

დაავადების გარეგნული ნიშნები, პირველ რიგში, მჟღავნდება მოზვერა ანუ ახალგაზრდა მოუმწიფებელ ყლორტებზე. დაავადების პირველი ნიშანია ფოთლების ქლოროზულობა (გაყვითლება) და ცვენა. ხის შერხევისას ფოთლები ადვილად ცვივა, როგორც ყუნწიანად, ასევე _ უყუნწოდ. სიყვითლე ფოთლის ფუძის მხარეს უფრო შესამჩნევია, ვიდრე წვეროს ნაწილში. ფოთლების ცვენის შემდეგ, ყლორტებზე წარმოიქმნება მოყავისფრო-ნაცრისფერი ლაქები, რომლებიც იზრდებიან ყლორტის გარშემო, რის შედეგადაც წვეროს ნაწილიდან ფესვის მიმართულებით ყლორტი იწყებს ჭკნობას.

დაავადების გაძლიერებისას იგი გადადის მთავარ ტოტებზე და ვრცელდება მთელ შტამბზე. დაავადებული ყლორტის გასწვრივ და მის გარდიგარდმო ანაჭერზე შეიმჩნევა ქსოვილების მოწითალო-ნარინჯისფერი შეფერვა, რაც დაავადების უტყუარი დიაგნოსტიკური ნიშანია. მერქნის ასეთი შეფერვა კარგად ჩანს ჯერ კიდევ ცოცხალ ყლორტებზე. გამხმარ ნაწილზე კი ეს შეუმჩნეველია. ძლიერ დაავადებულ ხეზე დაავადება ნაყოფზეც გადადის, რის შემდეგაც ნაყოფი იწყებს ცვენას. დაავადების სრული იდენტიფიკაციისთვის აუცილებელია ლაბორატორიული კვლევა, ანუ სოკოს გადათესვა საკვებ არეზე.

სოკოს მიცელიუმი ვითარდება მცენარის მერქანში და გამტარ ჭურჭლებში, კარგად განტოტვილი უფერული ჰიფების სახით. ინფექციის გავრცელებაში დიდ როლს თამაშობს სოკოს პიკნიდიალური ნაყოფიანობა, მასში განვითარებული სპორებით, რომლებიც მთელი წლის განმავლობაში ინფექციის წყაროს წარმოადგენენ.

ჩვეულებრივი სოკოს განვითარება ზამთრის პირობებში მიმდინარეობს და ახასიათებს პერიოდულობა. მისი პირველი ნიშნები ვლინდება გაზაფხულის დასაწყისში, შემდეგ თანდათან იკლებს ზაფხულში _ მაღალი ტემპერატურის დროს, 30 გრადუს სითბოს პირობებში, სოკოს განვითარება მთლიანად წყება. შემოდგომაზე კი კვლავ პროგრესულად ვითარდება. მთელი ვეგეტაციის პერიოდში მიმდინარეობს სოკოს ნაყოფიანობის შექმნა და შესამჩნევია დაავადების ახალი კერები.

მალსეკოსთვის ისევე, როგორც სხვა ინფექციური დაავადებისთვის, არსებობს მთელი რიგი ფაქტორები, რომლებიც განაპირობებენ მის გავრცელებას და მავნეობას. ესენია: ჰაერის მაღალი ტენიანობა, ტემპერატურა და ლიმონის ჯიშების მიმღეობა, ინფექციური საწყისის არსებობა. ზამთრის ყინვებისგან და ქარისგან დაზიანებულ მცენარეებში ინფექციის შეჭრა ხდება წვეროს ტოტებიდან.

ფიტოპათოლოგებმა გამოიკვლიეს და დაადგინეს, რომ დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ ზონაში, დაავადება მალსეკო ლიმონის ისეთ მცენარეებზე გამოვლინდება, რომელიც ინტენსიური ზრდით ხასიათდება და კარგად განვითარებული წვეროს ტოტები გააჩნია _ ასეთ მცენარეს ადვილად აზიანებს ყინვა, ქარი, მზის რადიაცია, რომელთა ზეგავლენით მცენარე სუსტდება.

სოკო სახლდება განსაკუთრებით მოზვერა ტოტებზე. ასეთი ყლორტები ხასიათდება ფაშარი ქსოვილებით, რომლებიც ადვილად ზიანდებიან მაღალი ტემპერატურით, ქარებით. პირველ რიგში, ზიანდება ლიმონის ისეთი ხეები, რომლებიც არ არიან დაცული ქარსაფრით. ასეთ ხეებზე დაავადების პირველი სიმპტომები შესამჩნევია იმ მხრიდან, საიდანაც ქარის ზეგავლენას განიცდის. ვინაიდან ქარი იწვევს ლიმონის ეკლების საშუალებით ფოთლების მექანიკურ დაზიანებას. ასეთი დაზიანებული ადგილები საუკეთესო ხელშემწყობი ფაქტორია ინფექციის წარმოსაქმნელად.

გარდა იმისა, რომ ქარი ხელს უწყობს სოკოს სპორების გავრცელებას, იქ სადაც ლიმონის ნარგავები შერეულია სხვა სახეობის ციტრუსებთან და დაცულია, როგორც ქარის, ასევე ყინვების ზემოქმედებისგან, დაავადება ნაკლებად იჩენს თავს. მნიშვნელობა აქვს, აგრეთვე, სასუქების შეტანის ვადებს, ვინაიდან გვიან შეტანილი სასუქი მცენარის ზრდა-განვითარებას ახანგრძლივებს, რის გამოც ყლორტი ვერ ასწრებს მომწიფებას და დაბალი ტემპერატურის დროს ადვილად ზიანდება, რის შემდეგაც მასში ადვილად იჭრება სოკოს სპორები.

მიუხედავად მრავალი წლის გამოკვლევებისა, დადგენილია, რომ მალსეკოს წინააღმდეგ ბრძოლის რადიკალური ღონისძიებები, ჯერჯერობით, არ არსებობს არც ჩვენთან და არც საზღვარგარეთ, ლიმონის მწარმოებელ ქვეყნებში. ბრძოლის ერთადერთი სწორი გზა ეკუთვნის მხოლოდ სელექციას, მალსეკოგამძლე ლიმონის შერჩევასა და ახლის გამოყვანაში.

გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს მალსეკო მოისპო საქართველოში, რადგან თითქმის მთლიანად განადგურდა მკვებავი მცენარეები: უნიკალური ლიმონის ჯიშები. გადარჩა მხოლოდ ერთეული ეკზემპლარები აჭარა-გურიაში. ისიც საკარმიდამო ნაკვეთებში.

დღეს რაკი მალსეკოს გაჩენის საშიშროება დიდია საქართველოში, თუკი გამოვლინდება დაავადების დამახასიათებელი პირველადი სიმპტომები, აუცილებელია ნიადაგიდან მცენარის ამოღება და დაწვა; ასევე, დაუშვებელია დაავადებული მცენარის ნაკვეთიდან ლიმონის ნერგების ამოღება და მისგან ახალი პლანტაციის გაშენება. მართალია, მალსეკო სპორებით ვრცელდება, თუმცა, დაავადების გავრცელება შესაძლებელია ვეგეტატიური გზით. განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მივაქციოთ მყნობის პერიოდს _ ამ დროს კვირტი არ უნდა იყოს აღებული დაავადებული მცენარიდან; ასევე, არ უნდა მოხდეს დაავადებულ საძირეზე საღი კვირტის მყნობა, ვინაიდან დაავადება თავისუფლად ვრცელდება ვეგეტატიური გზით გამრავლების დროს. 

ნ. ხალვაში, ც, ქაშაკაშვილი,
სოფლის მეურნეობის ასოცირებული დოქტორები



 ახალი ამბები
  • ენმ-ის მარტვილის მერობის კანდიდატი: მზად ვიყავი, მონაწილეობა მიმეღო მეორე ტურშიბოლო დღეებში ჩემს მომხრეებზე, ამომრჩევლებზე, მარტვილელებზე ზეწოლის მიუხედავად, მაინც ყველანაირად მზად ვიყავი, რომ მონაწილეობა მიმეღო მეორე ტურში, _ ამის შესახებ „ნაციონალური მოძრაობის“ მარტვილის მერობის კანდიდატმა, მამუკა დანელიამ განაცხადა. მისი თქმით, პოლიტსაბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება, მეორე ტურში მონაწილეობაზე უარის თქმის შესახებ და როდესაც გააანალიზა, ის დაეთანხმა პოლიტსაბჭოს გადაწყვეტილებას. „ამ წუთებში, როცა აქ ვარ, ფაქტობრივად, ჩვენს საოლქო კომისიაში ჩვენი კომისიის წევრებს უხდებათ მორიგეობა იმისათვის, რათა როგორმე დაიცვან სიტუაცია, რომ ჩვენ ნამდვილად გადავედით მეორე ტურში, იქიდან გამომდინარე, რომ ხელისუფლებამ საკუთარ კომისიის წევრებს უჩივლა და უნდათ შედეგების გაბათილება“, _ განაცხადა დანელიამ. ... ...
  • აზიური ფაროსანას ჭამისას, შინაური ცხოველისა და ფრინველის ხორცს გემო ეცვლებარა საფრთხე არსებობს იმ შემთხვევაში, თუ შინაური ცხოველი ან ფრინველი შეჭამს აზიურ ფაროსანას _ სურსათის ეროვნულ სააგენტოში განმარტავენ, რომ  ეს ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საფრთხისშემცველი არ არის, მავნებელი დაავადების გადამტანი არ არის, თუმცა, სააგენტოს გურიის რეგიონული სამმართველოს სპეციალისტი მადონა ჩიტაიშვილი მოსახლეობას აფრთხილებს, რომ  შინაური ფრინველის ხორცს გემოვნურ თვისებებს შეუცვლის. აზიური ფაროსანა საქართველოში პირველად 2015 წელს გამოჩნდა. ის აზიანებს თხილს, ციტრუსსა და  ბოსტნეულს, ასევე, თესლოვანი და კურკოვანი ხეხილის სხვადასხვა სახეობას. მის წინააღმდეგ საბრძოლველად ახალი მედიაკამპანია  ,,ერთად ვებრძოლოთ აზიურ ფაროსანას“ დაიწყო. პროექტს ,,ჟურნალისტიკის რესურს ცენტრი“ პატნიორ მედიასაშუალებებთან ერთად, USAID-ის, FERRERO-სა და CNFA-ს „საქართველოს თხილის სექტორის განვითარების პროექტის“ მხარდაჭერით ... ...
  • როგორი იქნება ჩოხატაურის ახალი საკრებულოს შემადგენლობა და ვინ გახდება თავმჯდომარეჩოხატაურის საოლქო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარის, თემურ კუტუბიძის ინფორმაციით, არჩევნებში მიღებული შედეგებიდან გამომდინარე, ჩოხატაურის საკრებულოში პარტიული სიით "ევროპული საქართველო" 2 დეპუტატს შეიყვანს; 1 დეპუტატი ეყოლება "ნაციონალურ მოძრაობას; 2 დეპუტატით შედის საკრებულოში "პატრიოტთა ალიანსი"; 1 დეპუტატი ეყოლება "შენების მოძრაობას"; ხოლო 9 დეპუტატი ეყოლება "ქართულ ოცნებას." ოლქში წარდგენილი პარტიული სიებიდან გამომდინარე "ევროპული საქართველოდან" საკრებულოში შესვლა ლია ჩიგოგიძეს და მინდია დოლიძეს უწევს; "ნაციონალური მოძრაობიდან"  _ მამია ბარამიძეს; "პატრიოტთა ალიანსიდან" _  მაია კუტუბიძეს და ირაკლი ახობაძეს; "შენების მოძრაობიდან" _ გოჩა მეგრელიშვილს; ხოლო "ქართული ოცნებიდან" საკრებულოს წევრები გახდებიან: ზაალ მამალაძე; ბექა გამდლიშვილი; მანანა მინდაძე; მარინე ბერაძე; დავით შარაშიძე; თემურ ხუხუნაიშვილი; მაია გიორგაძე; შალვა ჩანტლაძე და ალექსანდრე ყაჭეიშვილი. რაც შეეხება მაჟორიტარებს _ ჩოხატაურის საკრებულოში "ქართულმა ოცნებამ" 23 მაჟორიტარული ოლქიდან 21 ოლქი მოიგო _ დაბის დეპუტატი დავით ბერძენიშვილი გახდა;ბუკისციხის _ ქეთევან სიხარულიძე; ამაღლების _ ზვიად წეროძე; გოგოლესუბნის _ აკაკი ყაჭეიშვილი; გორაბერეჟოულის _ დავით ტყეშელიაძე; გუთურის _ ლაშა თოლორდავა; დაბლაციხის _ გოჩა ჯიქია; დიდივანის _ გიორგი რამიშვილი; ერკეთის _ ნატო ჩანტლაძე; ზემოხეთის _ ერეკლე უღრელიძე; ვანზ-მოლეთის _ გივი თავაძე; ზოტის _ უშანგი ართმელაძე; კოხნარის _ ენვერ ახალაძე; ნაბეღლავის _ ალექსანდრე შარაშიძე; საჭამიასერის _ ბესიკ ყენია; ფარცხმის _ შოთა ჩხიკვაძე; ქვენობანი-ბასილეთის ბუკნარის _ დავით გუდავაძე; შუა ამაღლების _ ვლადიმერ სიხარულიძე; ჯვარცხმის _ კლოდი მდინარაძე; ხევის _ ზვიად მამალაძე; ხიდისთავის _ კობა კალანდაძე. ჩოხატაურში  მხოლოდ ორ ოლქში გაიმარჯვეს დამოუკიდებელმა დეპუტატებმა _ ზემო სურების დეპუტატი ლევან ლომინეიშვილი გახდა; შუა სურების კი იაშა შათირიშვილი. ჯერჯერობით უცნობია როგორ გადანაწილდება თანამდებობები ახალ საკრებულოში. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ ჩოხატაურის საკრებულოს თავმჯდომარე ზაალ მამალაძე ... ...
  • სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს დელეგაცია საერთაშორისო კონფერენციაში მონაწილეობს (R)საქართველოს   სასჯელაღსრულებისა   და პრობაციის   სამინისტროს   დელეგაცია   მინისტრის   მოადგილის,   ზვიად   მიხანაშვილის ხელმძღვანელობით, მიმდინარე   წლის   22-27   ოქტომბერს,   ამერიკის შეერთებული შტატების ნარკოტიკებთან ბრძოლისა და კანონის   აღსრულების   საერთაშორისო   ბიუროს   (INL)  მხარდაჭერით,   „სასჯელაღსრულების   საერთაშორისო   ასოციაციის   მე-19   ყოველწლიურ კონფერენციაში“ მონაწილეობს,   რომელიც      ლონდონში   იმართება. სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის მოადგილის, ზვიად მიხანაშვილის განცხადებით, კონფერენციაზე  მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის პენიტენციური სისტემის უმაღლესი თანამდებობის პირები ერთმანეთს საინტერესო გამოცდილებას უზიარებენ. „ეს გახლავთ ძალზე წარმომადგენლობითი კონფერენცია, რომელშიც 80 ქვეყნის 800-მდე დელეგატი მონაწილეობს. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ასეთ ღონისძიებაზე საქართველო წარადგენს პრეზენტაციას ჩვენს ქვეყანაში გატარებულ რეფორმებზე  და პენიტენციურ და პრობაციის სისტემაში სამომავლოდ დაგეგმილ ღონისძიებებზე დელეგატებს ინფორმაციას მიაწვდის,“ - განაცხადა ზვიად მიხანაშვილმა.   აღნიშნული   კონფერენცია      სასჯელაღსრულების   სფეროში   ყველაზე მასშტაბური   ღონისძიებაა,   რომელიც   მიზნად   ისახავს   მსჯავრდებულთა რესოციალიზაციისა და რეაბილიტაციის ახალი ტექნოლოგიების შესწავლას.  საქართველოს სასჯელაღსრულებისა   და   პრობაციის   სამინისტროს   წარმომადგენლები,  გარდა იმისა, რომ პენიტენციური სფეროს   ექსპერტებს     გააცნობენ სისტემაში გატარებულ   და   მიმდინარე   რეფორმებს, ასევე, იმსჯელებენ   მსჯავრდებულთა/ბრალდებულთა უფლებების დაცვისა  და   პენიტენციური სისტემის  სარეჟიმო  პირობების გაუმჯობესების მიზნით განხორციელებულ ღონისძიებებზე, ყურადღებას გაამახვილებენ  მსჯავრდებულთა   რესოციალიზაცია-რეაბილიტაციის   პროექტებსა   და   არასაპატიმრო სასჯელის დანერგვაზე.  ... ...
  • უბნის თავმჯდომარეს საყვედური გამოუცხადეს _ "შევხვდებით სასამართლოში"ჩოხატაურის #62 საოლქო საარჩევნო კომისიის გოგოლესუბნის საუბნო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარეს, ელზა სიხარულიძეს საყვედური გამოუცხადეს. აღნიშნული გადაწყვეტილება საოლქო საარჩევნო კომისიის წევრებმა რამდენიმე წუთის წინ ერთხმად მიიღეს. საყვედურის გამოცხადების მიზეზი "პარლამენტართა საზოგადოების" დამკვირვებლის, ფიქრია მამარდაშვილის მიერ ოლქში შეტანილი საჩივარი და ვიდეოკადრები გახდა, რომელზეც გარკვევით ჩანს, რომ ხმის დათვლის პროცესში დამკვირვებელია ჩართული: _ დამკვირვებელს _ ამ შემთხვევაში მიხო ბერძენიშვილს არ ჰქონდა უფლება ხმის დათვლაში მიეღო მონაწილეობა. თქვენ ვერ შეძელით დაგეცვათ წესრიგი. შეგეძლოთ მიგეთითებინათ ბერძენიშვილისთვის, რომელიც წლების წინ თავად იყო კომისიის თავმჯდომარე არ მიეღო მონაწილეობა ბიულეტენების დათვლაში. ამიტომაც გიცხადებთ საყვედურს, _ უთხრა სიხარულიძეს საოლქო კომიიის თავმჯდომარემ თემურ კუტუბიძემ. მისივე თქმით, მამარდაშვილის საჩივრის ის ნაწილი, სადაც აღნიშნულია, რომ "დაისაჯოს ბერძენიშვილი" ვერ დაკმაყოფილდება, რადგან კომისიას დამკვირვებლის დასჯის უფლებამოსილება არ გააჩნია. მამარდაშვილი ამბობს, რომ ის სიხარულიძისთვის საყვედურის გამოცხადება საკმარისი არ არის: _ გარდა იმისა, რომ ბერძენიშვილი ბიულეტენებს ითვლიდა, იქვე იდო კალამი, რაც კანონით აკრძალულია. მე ვითხოვ უბნის ბათილად ცნობას, რადგან გოგოლესუბანში არცევნები გაყალბდა მიხო ბერძენიშვილის მიერ. თქვენს ამ გადაწყვეტილებას გავასაჩივრებთ, შევხვდებით სასამართლოში, _ მიმართა კუტუბიძეს მამარდაშვილმა. აღსანიშნავია, რომ კომისიის დღევანდელ სხოდმაზე მამარდაშვილის მიერ შეტანილი კიდევ 4 საჩივარი განიხილეს, თუმცა, არცერთი მათგანი უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილეს. საოლქო კომისიაში მიმდინარე სხდომა "გურია ნიუსის" ფეისბუქის ოფიციალურ გვერდზე პირდაპირ ეთერში ... ...

არქივი

ზაფრანი

ყველაზე ძვირი საქორწინო კაბა

16 წლის კარლი ო ბრაიენის...

უჩვეულო მეგობრობა

მიესალმეთ სამ განუყრელ მეგობარს -...

ციყვების „ომი“

 კანადელი ფოტოგრაფი ანდრე მოროზოვი ონტარიოს...

სილამაზის საიდუმლო

ამქვეყნად ყველა ქალს სურს ლამაზი...

ყველაზე დაბალი მასწავლებელი

 ინდოეთის ქალაქ ჰარიანის ქალთა სკოლის...

„ლაბორატორიული ცხოველების დაცვის დღე

ცხოველთა დამცველი ორგანიზაციების ძალისხმევით, 1979...