"ლამაზი უცუნა", ანუ ე.წ. "მეთოლია", რომელსაც სიმსივნის საწინააღმდეგო აქტივობა გააჩნია

მწვანე აფთიაქი

"ლამაზი უცუნა", ანუ ე.წ. "მეთოლია", რომელსაც სიმსივნის საწინააღმდეგო აქტივობა გააჩნია

2016 სექ 26 13:59:14

ამ ყვავილს, რომელიც ბახმაროსა და გომისმთაზე შემოდგომაზე ნახავთ, გურიაში "მეთოლიას" ეძახიან, რადგან  ყვავილის გაშლიდან რამდენიმე დღეში მთებში თოვლი მოდის.

სინამდვილეში მას "ლამაზი უცუნა" ჰქვია, რომელსაც  სიმსივნის საწინააღმდეგო წამლის დამზადებისას იყენებენ.

  იგი მრავალწლოვანი ტუბერბოლქვიანი და თავისი ბიოლოგიით უცნაური მცენარეა _   ნაყოფი და ფოთოლი ადრე გაზაფხულზე ფორმირდება. ზაფხულში მცენარე მოსვენების სტადიაში გადადის (მცენარის მიწისზედა ნაწილი კვდება). შემოდგომაზე  ამთავრებს მოსვენების პერიოდს. ამოდის საყვავილე ისარი იისფერი დიდი გვირგვინის ფურცლებით.

მისი ტუბერბოლქვი მსხვილი, ოვალური მოყვანილობისაა. ყვავილები მსხვილია, მოვარდისფრო, იშვიათად თეთრი; ისინი უსუნოა. ყვავილსაფარი შედგება 6 ფართოოვალური ნაწილისაგან. 

უცუნა ყვავილობს ზაფხულში და შემოდგომით. ყვავილობისას ფოთოლი არა აქვს. შეფოთლილი ყლორტი და ნაყოფები ვითარდება მომდევნო წლის გაზაფხულზე. ნაყოფი მწიფდება მაის-ივნისში. დათესლიანების შემდეგ მცენარის მიწისზედა ნაწილი კვდება. ზაფხულობით ბოლქვები მოსვენებით მდგომარეობაშია. ბოლქვები ყოველწლიურად განიცდიან შეცვლას. საგაზაფხული ვეგეტაციის ბოლოს დედა ბოლქვს ცვლის შვილეული.

უცუნა გავცელებულია საკამოდ ფართო ეკოლოგიურ დიაპაზონის რაიონებში. იგი გვხვდება კავკასიაში, მცირე აზიაში, ირანში. საქართველოში გვხვდება სამეგრელოში, იმერეთში. აფხაზეთში. სვანეთში, ქართლში, კახეთში. წაბლნარ, წიფლნარ და წიფლნარ-რცხილნარ ტყეებსა და ალპურ საძოვრებზეც, აგრეთვე სუბალპურ ტყეებში. ზღვის დონიდან 150-3000 მ სიმაღლის ფარგლებში.

 უცუნას მართალია გავრცელების ფართო ეკოლოგიური დიაპაზონი ახასიათებს, მაგრამ იგი ლოკალური ეკოლოგიური არეალისადმი მომთხოვნი და პრეტენზიულია. ამ მიზეზით იგი მოიპოვება ცალკეულ, შეზღუდულ ადგილებში, შეზღუდული რაოდენობით. უცუნა ალკალოიდების შემცველი მცენარეა. ალკალოიდების გარდა უცუნას ბოლქვი შეიცავს ფლავონ აპიგენინს, არომატული რიგის მჟავებს, ფიტოსტერინებს, შაქრებს.

უცუნა შხამიანი მცენარეა, ამიტომ მისი დამზადებისას საჭიროა უსაფრთხოების ზომების დაცვა. უცუნას ნედელულს წარმოადგენს ბოლქვები, რომელსაც აგროვებენ ზაფხულის ბოლოს და შემოდგომით, ყვავილობის დროს. ნედლეულად ვარგისია მსხვილი ბოლქვები, რომელთა სიგრძე არანაკლებ 4 სმ-ია, ხოლო სიგანე 3 სმ.

შეგროვებისას საჭიროა სიფთხილე, რათა ბოლქვი არ დაზიანდეს. დაზიანებული ბოლქვები ობდებიან და ლპებიან. ბოლქვს მიწიდან იღებენ ფესვებიანად. დაზიანებული და 4სმ-ზე ნაკლები სიგრძის ბოლქვები უნდა ჩაიმარხოს ბუდეში. არ შეიძლება უცუნას ბოლქვების შეგროვება ყვავილობამდე.

დაუზიანებელ და ზომიერ ბოლქვებს მიწისაგან ასუფთავებენ, მოაშორებენ ბოლქვის გვერდზე არსებულ ყლორტს ყვავილთან და ფესვთან ერთად ისე, რომ ნისკარტისებური გამონაზარდი არ დაზიანდეს. შეგროვებულ ნედლეულს აშრობენ. ბოლქვებს გაშლიან თხელ ფენად. ფენის სისქეს 10 სმ-ს არ უნდა აღემატებოდეს. შრობა შესაძლებელია მზიან ადგილებში ან კიდევ თბილ სათავსოში სადაც ჰაერი თავისუფლად მოძრაობს (ნიავდება).

დაუშვებელია ბოლქვების გარეცხვა და დასველება, ამ დროს მათი ხარისხი იკარგება. ღია ადგილას შრობისას ნედლეულს ღამით და ნესტიან ამინდში ბრეზენტს ან ფირფიტას აფარებენ. საყურადღებოა ამ დროს ნედლეული არ ჩახურდეს.

უცუნას ნედლეული წარმოდგენილია მკვრივი მოგრძო ფორმის ბოლქვებით. ცალ მხარეზე აქვს უფრო ბრტყელი, მოგრძო ღარი; ბოლქვის სიგრძეა 7სმ, სიგანე 6სმ. იგი დაფარულია მურა-დარიჩინისფერი კანით. ნედლეულს აქვს სუსტი არასაიამოვნო სუნი, გემო არ ისინჯება, ვინაიდან იგი შხამიანია!

გამშრალ ბოლქვებს ინახავენ 20კგ-იან ყუთებში, რომლებიც ჰაერშეღწევადია. ყუთს აუცილებლად უნდა გაუკეთდეს წარწერა: "შხამიანია". შენახვა უნდა მოხდეს განცალკევებით, კარგი აერაციის მქონე სათავსოში, რომელიც ჩაკეტილი იქნება.

ნედლეულის შენახვის ვადა 3 თვეა.

უცუნას ბოლქვებში შემავალ ალკალოიდებს – კოლხიცინსა და კოლმახინს გააჩნიათ სიმსივნის საწინააღმდეგო აქტივობა. კოლმახინის ბაზაზე მზადდება ომაინის მალამო, რომელიც გამოიყენება კანის კიბოს დროს, ხოლო ტაბლეტების სახით ხმარობენ ქრონიკული ლეიკოზის, საყლაპავისა და კუჭის კიბოს შემთხვევაში.

მისი გამოყენება დაფიქსირებულია უძველეს წერილობით წყაროებში. შუა საუკუნეებში უცუნას იყენებდნენ პოდაგრისა და რევმატიზმის სამკურნალოდ.

ეფექტურია პერიოდული დაავადებისას, რომელიც სომხეთში ენდემური ხასიათისაა; კოლხიცინით მკურნალობის შედეგად კლებულობს შეტევების სიხშირე და სიმძლავრე.

კოლხიცინი როგორც მუტაგენური საშუალება, გამოიყენება სელექციაში პოლიპლოიდური ჯიშების გამოსაყვანად.კოლხიცინს გააჩნია გაღივებული თესლის უჯრედის ბირთვის ქრომოსომულ აპარატზე ზემოქმედების უნარი, რის გამოც მას იყენებენ მცენარის პოლიპლოიდური ფორმების მისაღებად.

გამოყენებულია www.medgeo.net-ის მასალები



 ახალი ამბები
  • მეუფე იაკობი: რეკომენდაციები უნდა გავითვალისწინოთმეუფე იაკობის განცხადებით, კორონავირუსთან საბრძოლველად დაწესებული რეკომენდაციები გასათვალისწინებელია, რომ  ჯანდაცვის სისტემამ გაართვას თავი გამოწვევას. „სახელმწიფო, რასაც იტყვის, ნებისმიერი ქრისტიანისთვის მისაღებია, მთავრობა ნებისმიერი მოქალაქის ჯანმრთელობასა და და უსაფრთხოებაზე ზრუნავს. ჩვენ რეკომენდაციები უნდა გავითვალისწინოთ, რათა ჯანდაცვის სისტემამ გაართვას თავი გამოწვევას. თუ აუცილებელი საჭიროება არ არის, დავრჩეთ სახლში. თუ არ დავიცავთ დადგენილ წესებს, ქვეყანა კარანტინის წინაშე აღმოჩნდება. მადლობა მთავრობას და იმ ადამიანებს, ვინც ამ პროცსებში მონაწილეობს“, - განაცხადა მეუფე იაკობმა ჟურნალისტებთან ... ...
  • COVID 19 _ აკრძალული საკვირაო "რიტუალი" ჩოხატაურში (ფოტორეპორტაჟი) საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე მოქმედი საგანგებო მდგომარეობის ფარგლებში, მთავრობის გადაწყვეტილებით, საკვირაო ბაზრობები აიკრძალა. გამონაკლისი არც ჩოხატაურის აგრარული ბაზარია. ჯერ კიდევ გასულ კვირას ხმაურიან ადგილას, დღეს უჩვეულო სიჩუმეა. "გურია ნიუსი" გთავაზობთ ფოტორეპორტაჟს _ აკრძალული საკვირაო "რიტუალი" ... ...
  • “საქართველო სხვა პლანეტის კუნძული არ არის“ - გიორგი კეკელიძესაქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი, პოეტი გიორგი კეკელიძე სოციალურ ქსელში სახლში დარჩენისკენ კიდევ ერთხელ მოუწოდებს ადამიანებს. “გუშინ მცირე გასვლა მომიხდა თბილისს გარეთ, მეზობელ რეგიონში გარდაუვალ საჭიროებაზე - საკუთარი კოტეჯიდან აუცილებელი ნივთები წამოვიღე. ჰოდა, იმ გზაზე, ცხადია, ადრეც ხშირად გამივლია - მაშინ დიდწილად ცარიელი იყო სოფლის ქუჩები. გუშინ კი - ადამიანები დიდ ჯგუფებად ბირჟებზე იდგნენ, ერთმანეთს კოცნიდნენ (მგონი საგანგებოდ), არაყს სვამდნენ. მეგობრებო! ურთულესი თვე გველის. სულ მცირე - ორი კვირა. კიდევ ერთხელ და უმორჩილესად გთხოვთ - მოიკრიბეთ ძალა და დარჩით სახლში. ევროპა და ამერიკა წალეკა კორონავირუსმა, მთელი თაობა შეიწირა! საქართველო სხვა პლანეტის კუნძული არ არის, ამას გადაურჩეს: ტალღები იქნება - ძალიან მალე! მაგრამ ცუნამს უნდა გადავურჩეთ! თავისუფლების, ხეტიალის, ადამიანების სიყვარულში მე არ გეჯიბრებით, მაგრამ მერწმუნეთ, ვერც თქვენ შემეჯიბრებით. ძალიან, ძალიან გთხოვთ, თბილისსა თუ თბილისს გარეთ - ან სახლში დარჩით ან დისტანცია დაიცავით. ქარავანი დაძრულია და თუ ასე გააგრძელებთ, აქლემი აქაც დაიჩოქებს!“ - წერს გიორგი ... ...
  • თენგიზ კალანდაძე: საკარანტინო ზონიდან შემოსული პროდუქტი არაა საშიშისაკარანტინო ზონიდან, მარნეულიდან და ბოლნისიდან პროდუქციის გატანა არ შეფერხებულა. იქ მიმდინარეობს რძის, ფრინველისა და კვერცხის, ფქვილის წარმოება, ეს პროდუქცია ჩვეულებრივად გამოდის ამ რაიონებიდან. არანაირი განსაკუთრებული დამუშავება ამ პროდუქტს არ სჭირდება, - ამის შესახებ ტელეკომპანია „იმედის“ „დილის შოუში“ გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სოფლის მეურნეობის, სურსათისა და სოფლის განვითარების დეპარტამენტის უფროსმა, თენგიზ კალანდაძემ განაცხადა. „მარაგებთან დაკავშირებით სამინისტროში პირველივე დღიდან შეიქმნა შტაბი, რომელსაც მე ვხელმძღვანელობ და უშუალოდ მინისტრი კურირებს. ჩვენ დავიწყეთ მარაგების შესწავლა, რა მარაგებია საბითუმო ბაზებში, საცალო ვაჭრების ქსელში, რა მოლოდინები გვაქვს და ა.შ. მინდა დავამშვიდო მოსახლეობა და ვუთხრა, რომ არანაირი პრობლემა მარაგებთან დაკავშირებით არაა. ამის ძალიან ნათელი მაგალითია ის, რომ იმ ორ დღეში, როდესაც საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა, მოსახლეობამ გარკვეული პროდუქციის მომარაგება დაიწყო, გაჩნდა მარკეტებში რიგები, მაგრამ ეს კრიზისული პერიოდი ძალიან მარტივად გადავიტანეთ, დახლებზე დეფიციტი არ შექმნილა და ჩვენი შტაბი მუდმივად აკონტროლებს როგორც მარაგებს, ასევე იმას, რომ ფასები არ იზრდებოდეს“, - განაცხადა კალანდაძემ. მისივე თქმით, საკარანტინო ზონიდან შემოსული პროდუქტი არაა საშიში და მას განსაკუთრებული დამუშავება არ სჭირდება. „იმ ქვეყნებში, რომლებმაც პიკი გადაიარეს, მათ შორის ჩინეთში სურსათით ვაჭრობა არ შეჩერებულა. მოგეხსენებათ, რომ ჩინეთმა უკვე გახსნა თავისი საწარმოები და დაიწყო ექსპორტი. ასევე ჩვენთან, საკარანტინო ზონიდან, მარნეულიდან და ბოლნისიდან პროდუქციის გატანა არ შეფერხებულა. იქ მიმდინარეობს რძის, ფრინველისა და კვერცხის, ფქვილის წარმოება, ეს პროდუქცია ჩვეულებრივად გამოდის ამ რაიონებიდან. არანაირი განსაკუთრებული დამუშავება ამ პროდუქტს არ სჭირდება. სასურველია, კარგად გავრეცხოთ ხილი, ბოსტნეული და ნებისმიერი სხვა პროდუქტი, და ეს ყოველთვის ასე უნდა დამუშავდეს“, - აღნიშნავს თენგიზ კალანდაძე. ... ...
  • "რთულია მშვიდად უყურო ამ ყველაფერს და გადადარებას ელოდო"მელი თურმანიძე 14 წელია იტალიაში, მილანში მეუღლესთან და ორ ვაჟთან ერთად ცხოვრობს. როგორც მელი ჩვენთან საუბრისას ამბობს, იტალიაში ჩასვლისას უფროსი ვაჟს 4 წელი არ ჰქოდა შესრულებული, უმცროსი კი იქ შეეძინათ. _ რა მდგომარეობა არის ამ ეტაპზე იტალიაში? _ მდგომარეობა კრიტიკულია. ლომპარდიის რეგიონი ვირუსის გავრცელების ეპიცენტრია იტალიის ტერიტორიაზე და ჩვენ ამ ეპიცენტრში ვიმყოფებით.  სერიოზული სისწრაფით იმატებს დაავადებულთა რაოდენობა. დღეს ყველაზე დიდი სიკვდილიანობის მაჩვენებელი გვქონდა (ინტერვიუ ჩაწერილია 28 მარტს). რთულია მშვიდად უყურო ამ ყველაფერს და გადადარებას ელოდო. _  მელი, იქნებ კონკრეტულად გვითხრათ, რა მდგომარეობაში არიან ქართველი ემიგრანტები? _ საერთო პრობლემა ყველას ერთნაირად ეხება, განურჩევლად ეროვნებისა ან  სოციალური მდგომარეობისა. საჭიროების შემთხვევაში აბსოლუტურად ყველას ექნება ერთნაირი დახმარება, მიუხედავად იმისა, იტალიის მოქალაქეა, თუ ემიგრანტი, ლეგალურად ცხოვრობს ქვეყნის ტერიტორიაზე, თუ არა!  მიუხედავად ამისა, ძალიან მნიშვნელოვანია ყველა წესის გათვალისწინება, რომელსაც ჯანდაცვის სამინისტრო მოითხოვს და მაქსიმალური მცდელობა იმისა, რომ არ აღმოვჩნდეთ საავადმყოფოში. რთული წარმოსადგენი არაა, რა მდგომარეობაა საავადმყოფოებში. მიუხედავად იმისა, რომ ექიმები გვარწმუნებენ, ჯერ კიდევ მართვადია მდგომარეობა, მაინც არაა რთული წარმოსადგენი, რა პირობებში უწევთ მუშაობა ათასობით ადამიანის გადასარჩენად. რაც შეეხება გავრცელებულ ინფორმაციას, რომ ბევრი ქართველი ემიგრანტი სამუშაოდან დაითხოვეს, რამდენად სიმართლეა არ ვიცი, რადგან საპირისირო ცნობები მაქვს. ნებისმიერი ეროვნების ადამიანს, რომელიც მომვლელად ცხოვრობს, ისე უწევს კარანტინში ყოფნა, როგორც  ყველას. ისინი აღარ გამოდიან დღისით გარეთ, ვეღარ იყენებენ თავისუფალ ორ საათს და კვირა დღესაც ატარებენ ოჯახში. რაც შეეხება ადამიანებს, რომლებიც საათობით მუშაობდნენ ოჯახებში,  დათხოვნილები არიან დროებით, როგორც  ყველა და როგორც კი აღდგება ნორმალური მდგომარეობა, ისინი დაუბრუნდებიან თავიანთ სამუშაოს. მართალია უშემოსავლოდ დარჩენილი ადამიანების ყოფა უფრო რთულია, მაგრამ ყოველ ქალაქში არის ქართული სათვისტომოები და ზრუნავენ მათზე მაქსიმალურად. ჩვენს ქალაქში,- მილანში არის “მილანის ქართული სამრევლო“, ჩვენი წინამძღვარი მამა კირიონ მაჩაიძე აკეთებს შესაძლებელზე მეტს.  არსებობენ  ქართველი ოჯახები, რომლებიც უსასყიდლოდ სთავაზობენ უსახლკაროდ დარჩენილ თანამემამულეებს თავშესაფარს. რამდენადაც ვიცით, მამა კირიონმა,  საქართველოში წამოსვლის მსურველთა მოთხოვნით საელჩოსაც მიმართა, მაგრამ   ახლა რთული დრო უდგას მთელს მსოფლიოს და  სამწუხაროდ იოლი არაფერია.   _იტალიის ხელისუფლება გეხმარებათ თუ არა?  _ ბონუსები, რომლებიც გამოიყო ხალხის დასახმარებლად, გავრცელდა  ლეგალურად მომუშავე ემიგრანტებზეც.  ქვეყნის ტერიტორიაზე კანონიერად  მცხოვრებ ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია გამოიყენოს შემუშავებული კანონები იპოთეკურ სესხებზე, ელექტრო ენერგიისა, თუ გაზის მოხმარების  საფასურებზე. ჯანდაცვის სისტემისთვის კი, როგორც უკვე გითხარით, მნიშვნელობა არ აქვს ავადმყოფის სოციალურ ეკონომიკურ მდგომარეობას. იტალია თანაბრად ზრუნავს ნებისმიერ დედამიწელზე, რომელიც მის ტერიტორიაზე იმყოფება. _  თუ გაქვთ იტალიის საელჩოსთან კონტაქტი  და რამდენად ხშირად მიმართავთ მათ? _ მე პირადად არ მაქვს საელჩოსთან კავშირი, დამოუკიდებლად ვახერხებ მოვიგვარო პრობლემები და ვთვლი, რომ არ უნდა შევაწუხო, თუმცა საჭირო დროს მეიმედება.   ქვეყანაში ძალიან ბევრი ემიგრანტია, ვინც არ იცის იტალიური, არ იცის როგორ მოიქცეს, ამიტომ რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია საელჩო აქტიურად ეხმარება მათ. ხშირად ვრცელდება  საელჩოსთან დასაკავშირებელი ნომრები და თხოვნა, რომ დაავადების შემთხვევაში სასწრაფოდ მივმართოთ საელჩოს, ისინი შუამდგომლობენ საავადმყოფოებთან. სამწუხაროდ, ქვეყანაში გამოცხადებულმა კარანტინმა, ბევრი უსაბუთოდ და შავად მომუშავე ადამიანი დატოვა სარჩოს გარეშე, რასაც მათი ქუჩაში გამოსვლა მოყვება ალბათ, აქა იქ უკვე გამოჩნდნენ და დიდი სიფრთხილე გვმართებს. მიუხედავად კარანტინისა, ბევრი ჩვენგანი იძულებულია გარეთ გავიდეს. ჩემი მეუღლე, ჩემი და მუშაობენ, ისე როგორც ბევრი სხვა ადამიანი. მომვლელებს უწევთ გამოსვლა, სხვაგან თუ არა, აფთიაქში მაინც. მეც მიწევს ყოველდღიურად გასვლა, რომ მოვიკითხო ორი მოხუცი, რომელთაც გარეთ გამოსვლა არ შეუძლიათ, ისინი მეუბნებიან რა სჭირდებათ  და მე მათთვის მიმაქვს.  სწორედ მათგან მომავალს თავს დამესხა ახალგაზრდა მამაკაცი, თანხისა და ტელეფონის წართმევის მუქარით, ტელეფონი ხელში მეჭირა, მაგრამ არ მივეცი, მან კი შეშინების  მიზნით ქურთუკში  შემალული დიდი სამზარეულოს დანა ამოიღო და დამემუქრა, საბედნიეროდ ჩემს ყვირილს გამოეხმაურნენ ადამიანები სახლებიდან, უყვიროდნენ, თუ არ შეეშვები პოლიციას გამოვიძახებთო, შეშინდა და გაიქცა. გუშინვე საჩივარი შევიტანეთ პოლიციაში. აღმოჩნდა, რომ დღის განმავლობაში ჩემს გარდა ორ ქალს შეეტანა საჩივარი იგივე  აღწერილობის ადამიანზე. პოლიცია აქტიურად იძიებს საქმეს,  ჩვენს ტერიტორიაზე მოიმატა პოლიციის მანქანების პატრულირებამ.  მართალია, ადგილობრივი პოლიცია აქტიურად მოძრაობს ქუჩებში, მაგრამ საშიშროება მუდამ არსებობს და თუ კარანტინი დიდხანს გაგრძელდება, საშიშროებაც იმატებს. ძალიან მადარდებს იმ ადამიანთა ბედი, რომლებიც ასე მძიმე პერიოდშიც კი იძულებულები არიან გამოვიდნენ სახლებიდან და სამუშაოზე წავიდნენ. მათზე არავინ საუბრობს, ისინი ყოველთვის ჩრდილში დგანან, მაგრამ მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ ბევრი ფაბრიკა და დაწესებულება, რომელიც ვერ დაიკეტა ქვეყნის კეთილდღეობის მიზნით, როგორც კონტი ამბობს, ამ ადამიანების ზურგზე მუშაობს. სწორედ ამ ადამიანებზე ხმის მიწვდენის მიზნით გავავრცელე ინფორმაცია სოციალურ ... ...

არქივი