1915 წელს ცნობილი ისტორიკოსი თედო ჟორდანია წერდა: ,,გურიის კუთხე დამივლია ამ ოციოდ წლის წინედ, როდესაც უცხოელების კულტურას ამ ხალხზე შესამჩნევი გამრყვნელი გავლენა არ მოეხდინა. უსწავლელ-უწიგნო გლეხ-კაცებმა გამაკვირვეს მათის დიდებულ სიტყვა-პასუხით, ,,ჯენტლმენობით”, ზრდილობით, ძველებურ ქართულ განათლებით (ბევრმა იცოდა გალობა საუცხოოდ და უფრო მეტმა ძველი სიმღერები _ წარმტაცები), ჩვეულებათა სათნიანობით, კულტურით, რომლის ვრცლად აღწერა ითხოვს ახალს გმირებს. მათი ჩონგური და ფერხულის დაბმა ხომ გაიტაცებს იმასაც, რომლის სული მიძინებულია და მომკვდარინებული მუდმივ დუხჭირ ქვეყნიურს ზრუნვაში და ვისაც გმირული სული უღვივის გულში, იმას ხომ ცად აიტაცებს…”
,,არსად ისე არ მღერიან, როგორც აქ, ამ ქვეყანაშიო…” _ ამბობდა გალაკტიონ ტაბიძე. ამის დასტურია ლანჩხუთის რაიონში არსებული ანსამბლი ,,შვიდკაცა”, რომელიც XIX საუკუნის 90-იან წლებში დააარსა სოფელ აკეთის მკვიდრმა, შესანიშნავმა მომღერალმა, ქართული მუსიკალური ფოლკლორის შესანიშნავმა მცოდნემ კოწია ხუხუნაიშვილმა. ანსამბლის წევრები იყვნენ აკეთელი გლეხები: კოწია ხუხუნაიშვილი _ ხელმძღვანელი, ბესარიონ ხუხუნაიშვილი _ ბანი, ალმასხან ხუხუნაიშვილი _ კრიმანჭული, იოსებ ხუხუნაიშვილი _ პირველი და მეორე ხმა, სერაპიონ კუკულავა _ სიმღერის მეორე წამომწყები, რაჟდენ ხუხუნაიშვილი და ზაქრო ფიფაიშვილი _ ორი დაბალი ხმა. ანსამბლი შვიდკაცა არსებობდა XX საუკუნის 40-იანი წლების ბოლომდე.
,,სიმღერის პირველი კერა იყო ასკანა, მიორე კერა იყო ზედა აკეთი, ლანჩხუც ეკუთნოდა… იმ სოფელში იყო ხუხუნაიშვილები, გაღმა სოფელია აგერ, იქინეც ხუხუნაიშვილები იყო. გარდა, ერთი მოსახლე იყო მოლექსე თოფილა ხუხუნაიშვილი, დანარჩენი ოზდაათი მოლექსე იყო ყველა კრიმაჭულები, მთქმელები და ბასები სულ შით. პირველი _ ასკანა, მეორე _ აკეთი… ბესარიონ ხუხუნაიშვილი, ბანის თქმელი, დიდებული კაცი, მაღალი, სქელბეჭი. ამ ოჯახში ნამყოფია, მამაჩემი მომღერალი კაცი იყო, ხოდა დაყობოდა. მახსოვს ბანს რომ იტყოდა, უწინ დიდი ლამპები იცოდენ სახში ჩამოკიდებული, ლამპას ალი გაქანდებოდა, ის სტოლძე რომ ბანს იტყოდა…” _ დიმიტრი იმედაიშვილის მოგონებიდან.
ჩვენამდე მოაღწია მათ მიერ შესრულებულმა ნაწარმოებებმა, რომელიც ჩაწერეს თბილისში, 1913 წელს, გრამაფონის ფირფიტების საზოგადოება ,,ამურ-რიგას” მიერ. დიდი ხნის განმავლობაში ეს ფირფიტები დაკარგულად ითვლებოდა, მაგრამ ანსამბლის ხელმძღვანელის შვილმა დავითმა დიდი ძიების შემდეგ აღმოაჩინა ხუთი ფირფიტა, რომელზეც ათი სიმღერაა ჩაწერილი. ეს სიმღერებია ,,ხასანბეგურა”, ,,ალილეო”, ,,დედოფლის სიმღერა”, ,,კალოს ხელხვავი”, ,,მაყრული”, ,,ალი-ფაშა”, ,,აკეთლების ღიღინი”, ,,ყარანაი ყანაში”, ,,ბებია”, ,,ნანინა”.
ანსამბლის მიერ ,,ხასანბეგურას” შესრულება გამოირჩევა განსაკუთრებული ორიგინალურობით. ალმასხან ხუხუნაიშვილს კრიმანჭულის ცნობილი ვარიანტები თითქოს აღარ აკმაყოფილებს და განსაცვიფრებელი სიახლე _ გადაკისკისება, ,,გადაკარკაცება” შემოაქვს. ამ სიახლემ სიმღერას სრულიად მოულოდნელი ელფერი შესძინა. კინორეჟისორ ლერი სიხარულიძეს დათიკო და პარმენ ხუხუნაიშვილებისაგან აქვს გაგონილი, რომ ზაქარია ფალიაშვილმა, რომელიც აკეთში ფოლკლორის ნიმუშებს იწერდა, აკეთში სტუმრობისას ალმასხან ხუხუნაიშვილს იმდენჯერ გაამეორებინა სიმღერაში მისი ,,კარკაცი”, რომ მომღერალს ხმა ჩაეხრინწა.
,,ათას ცხრას ათ წელს ფალიაშვილი ყოფილა ზაქრო აკეჩი, სიმღერები ჩუწერია აქ და წუღია. ის სიმღერები ნახენ ლენინგრადის მუზეიმში, ხუხუნაშვილის შვილმა ნახა. ის უკვე აღდენილია”, _ დიმიტრი იმედაიშვილის მოგონებიდან.
აკეთელები განსხვავებული მანერით მღეროდნენ, მათ თავიანთი კუთხის კოლორიტი და სიძველე ჰქონდათ შემონახული. ანზორ ერქომაიშვილი წიგნში ,,ქართული ხალხური სიმღერების ოსტატები _ გურია” ასე აღწერს ამ ფაქტს: ,,…იქ, სადაც სიმღერა ხმამაღალ კისკისში გადიოდა, ამას ურთულესი სასიმღერო ტექნიკა სჭირდებოდა. და მე მივხვდი, რომ ალმასხან ხუხუნაიშვილმა იმ მომენტში ამოწურა იმპროვიზაციის შესაძლებლობები, რაც კი შეეძლო ყველაფერი იღონა და შემდეგ, ბუნებით ბოძებული ინტუიციით სიცილში გადაიყვანა ყოველივე, რათა მუსიკალური ქსოვილი ზღვარს მიღმა კიდევ ერთხელ გამრავალფეროვნებულიყო. დიახ, სიმღერაში ,,კარკაცი” ჩართო და ამით განუსაზღვრელი, უკიდეგანო სივრცე მიენიჭა ნამღერს. მას შემდეგ ვერავინ იმღერა ალმასხან ხუხუნაიშვილივით. ეს ვარიანტი დაგვრჩა როგორც რელიქვია, როგორც ფასდაუდებელი სამუზეუმო ექსპონატი, რომელსაც მტვერი ვერ წაეყრება, ვინაიდან შთამომავლობას, მუდამ ახლის ძიებას შთააგონებს”.
კრიმანჭულის დიდოსტატი მიხეილ შავიშვილი ალმასხან ხუხუნაიშვილის შესახებ იგონებდა: ,,ხასანბეგურაში” მის მიერ შესრულებული გადაკისკისება არც მანამადე და არც მის შემდეგ არავის გაუკეთებია და ვერც გააკეთებს, რადგან იგი ალმასხანისეულია”.
ავტორი
