ამგვარი აზრთა სხვადასხვაობა რაც დღეს არის უკრაინაში მიმდინარე კონფლიქტში ქართველების მონაწილეობის შესახებ, ადრეც ყოფილა.
მე-19 საუკუნის მიწურულის საქართველოში ამ ტიპის პრობლემის მიმართ ერთმანეთისგან განსხვავებული ხედვა გაახმოვანეს ილია ჭავჭავაძემ და გიორგი წერეთელმა.
როგორც ჩანს, დღევანდელი კამათიც ქართლის ბედის შესახებ დიდი ხნის წინ დაწყებული კამათის გაგრძელებას წარმოადგენს.
1897 წელს კუნძულ კრეტაზე იფეთქა ბერძენთა აჯანყებამ ოსმალეთის ბატონობის წინააღმდეგ. მოსკოვის ქართველი სტუდენტობის ნაწილმა გადაწყვიტა, თანაგრძნობისა და თანადგომის წერილი გაეგზავნა ბერძენი სტუდენტებისათვის, თუმცა ეს განზრახვა საფრთხესაც შეიცავდა, მოსალოდნელი იყო, რუსეთის ხელისუფლებას მოსკოვში მოსწავლე ქართველი ახალგაზრდების წინააღმდეგ რეპრესიები განეხორციელებინა. სტუდენტებმა, რჩევისთვის, წერილი გამოუგზავნეს ილია ჭავჭავაძესა და გიორგი წერეთელს და ასეთი პასუხები მიიღეს:
ილია ჭავჭავაძე: თქვენმა წერილმა ორ ცეცხლ შუა დამაყენა. ყოვლად პატიოსანი გულთა ძგერა თქვენი დამიდგა თვალწინ – გულთა ძგერა საქვეყნო, გულთა ძგერა ბრწყინვალე და დიდებული, რომლის ღაღადის წინაშე აღტაცებით და სასოებით მუხლი უნდა მოიდრიკოს ყოველმა რიგიანმა კაცმა…
{მეორე მხრივ,} განსაცდელი და საფრთხე დიდია. განა საფიქრებელი არ არის, რომ თქვენი ბედი და, მაშასადამე, თქვენი ქვეყნისა, ამ საფრთხესა და განსაცდელში არ ჩავარდეს?!
ბერძნებს თქვენი თანაგრძნობა, რა თქმა უნდა, იამებათ, მაგრამ ბევრს არას არგებს… რა ვქნათ? ბედმა ამისთანა დღეში ჩაგვაგდო, რომ ჩვენის სიკეთისაგან სხვისათვის ვერ გავწირავთ ვერას. ყოველივე ჩვენი კეთილი ჩვენს ქვეყანას უნდა მოვახმაროთ და ამისათვის ყველა სხვა წყურვილი უნდა მოვიკლათ…
სასწავლებლად წასულხართ, ისწავლეთ, ცოდნა შეიძინეთ…მარტო სწავლა-ცოდნას შეალიეთ თქვენი დღენი და ამ ორის უუძლიერესის ფარ-ხმლით მოდით და დაეპატრონეთ თქვენს მოსავს ქვეყანასა, რომელსაც ჯერ სხვა სავედრებელი თქვენს წინაშე არა აქვს რა და რომელიც ამ გზით მოელის თქვენგან ხსნასა და ბედნიერებას.
ქვეყანა იმითი კი არ არის უძლური, რომ ღარიბია, არამედ იმითი, რომ მცოდნე, გონება-გახსნილი და გულ-განათლებული კაცები არ ჰყავს. აი, თქვენი თავი რად გვიღირს ასე ძვირად და სიძუნწეში ნურავინ ჩამოგვართმევს, რომ სხვისთვის არც ერთ თქვენგანის თმის ბეწვსაც ვერ ვიმეტებთ. თქვენ თქვენის ქვეყნისათვის ხართ საჭირონი.
უთქვენობა ძვირად რომ არ უჯდებოდეს ქვეყანას, არ ამოგიფრთხობდით გულიდგან მაგ პატიოსან გულთა-თქმას. შიში განსაცდელისა აქ საბუთია და სამართლიანი…ეს არის ჩემი რჩევა, რჩევა თქვენის ქვეყნის შვილისა.
გიორგი წერეთელი: ჩემი სრული თანაგრძნობა მოჰყვება თქვენს თანაგრძნობას გმირი ხალხისადმი.
ვაი, საქართველოს დამცირებას და დამდაბლებას, რომ ამ დროში მას არ შეუძლია უფრო ნამდვილი საქმით მიეშველოს დაჩაგრულ ხალხს – გაგზავნოს საბერძნეთს თავისუფალი რაზმი ქართველთა მებრძოლთა.
თქვენი თანაგრძნობის წერილი ჩინებულია და დიაღაც უნდა გაგზავნოთ. მხოლოდ ვშიშობ, ვაი თუ ამ ჭაბუკურმა აღტაცებამ თქვენ უფრო დიდი ვნება შეგამთხვიოსთ, ვიდრე ის სარგებლობა, რაც ასეთ თანაგრძნობას შეუძლია მოუტანოს ჩვენს და საბერძნეთის საქმეს ერთად. მაგრამ დადგება ისეთი წამი ერთა ცხოვრებაში, რომ კეთილშობილური გული ზარბაზნის ყუმბარასაც წინ უნდა დაუდგეს…
რაკი ასეთი თანაგრძნობის წერილის მიწერა გაგიძრახავთ, ბარემც ყველა ქართველის სტუდენტის თანაგრძნობით რომ იქმნეს, ისა სჯობია.
გულით მსურს ეს თქვენი აღტაცებული გრძნობა თავისუფლებისადმი სიკვდილამდე შეგრჩენოდეთ სამშობლოს საკეთილდღეოდ და მტლად დადებოდეთ მომავალში თქვენს გაჭირვებულ ქვეყანას.
