1905 წელს გურიის რესპუბლიკის ახალი ხელისუფლება შეუდგა რეფორმების ჩატარება-განხორციელებას. მეფის ადგილობრივი ხელისუფლება და პოლიცია ისევ არსებობდა, მაგრამ პერმანენტული ბოიკოტის გამო, რომელიც ხელისუფლების მიერ უშედეგო ჩარევის მცდელობებმაც ვერ აღმოფხვრა, მათ არავინ არაფერს ეკითხებოდა და ისინი უსაქმოდ იყვნენ დარჩენილნი. პოლიციის ფუნქცია შემოიფარგლებოდა მხოლოდ მამასახლისისთვის წერილობითი განკარგულების გაგზავნით, რომელიც არასოდეს სრულდებოდა (პოლიცია და გურიაში განლაგებული სამხედროები საკუთარ სადგომებში იყვნენ გამოკეტილნი. ისინი მაშინ აქტიურობდნენ, როცა გურიის საზღვრებს გარედან დამსჯელი რაზმი შემოვიდოდა). ოზურგეთში ჩატარდა თვითმართველობის არჩევნები საყოველთაო, თანასწორი, პირდაპირი და ფარული კენჭისყრით. არჩევნებში მონაწილეობა მიიღო ორივე სქესის, აღმსარებლობის და ეროვნების ზრდასრულმა ადამიანებმა, მათაც კი, ვინც ოზურგეთში სულ რამდენიმე დღის შემოსული იყო.
არჩეული იყვნენ ხმოსნები და მათი კანდიდატები. არჩეულ პირებს მიეცათ დავალებები და ინსტრუქციები მეურნეობის სხვადასხვა დარგში მოსაგვარებლად. ახალი რევოლუციური ხელისუფლება წყვეტდა აგრარულ საკითხს: ცალკეული სოფლის კრების დადგენილების მიხედვით ხდებოდა მემამულეების საკუთრების – მიწის კონფისკაცია და გლეხები უფასოდ სარგებლობდნენ მიწით, საძოვრითა და ტყით. ხელისუფლება აწყობდა მაზრის სამეურნეო ცხოვრებას, განაგებდა სარკინიგზო ტრანსპორტსა და კავშირგაბმულობას, ამარაგებდა პროდუქტებით მოსახლეობას, კონტროლს უწევდა და ხელმძღვანელობდა ახალი წითელი რაზმებისა და საბრძოლო ჯგუფების ჩამოყალიბებას, საბრძოლო იარაღის შეძენა-განაწილებას. გზების, ხიდების და შენობების შესაკეთებლად არჩეულ იქნა კომისია. სამუშაოდ გამოდიოდა ყველა წოდების ადამიანი – თავადი, აზნაური და მღვდელი, ანუ ისინი ვინც მძიმე სამუშაოს არ იყვნენ მიჩვეულნი. მაგრამ მათ სხვა გზა არ ჰქონდათ და უარს ვერ ამბობდნენ – კარგი ბიჭი იყავი და არ გასულიყავი სამუშაოდ! ერთ ასეთ სამუშაო დღეს აღწერს ,,ცნობის ფურცელი” (#2767, 1905), როცა სოფელ ჯურუყვეთის საზოგადოება მთელი შემადგენლობით გზის შესაკეთებლად შექუჩდა. ,,ისეთი აზნაურები, რომელთაც თავის დღესი თოხი არა სჭერიათ ხელში და მთელ ორ საათს მარტო პირის ბანას ანდომებდნენ, დღეს გლეხებს ამოსდგომიან გვერდში და ბარით მიწას მიწას სთხრიან. აქ მღვდელი ანაფორა შაკალთებული მუშაობს, იქ მასწავლებელი, ვაჭარი… ყველგან საერთო მხიარულობაა. ხან-და-ხან გაისმის… გურული ნადური სიმღერები: ,,გურიანთულაი”, ,,ქობულეთურაი”, ,,საჯაოხურაი”, ,,ბაილეთურაი” და სხვა… ყველა გზები, რომელინიც რამდენი ხანია ვემუდარებოდით მთავრობას და ვერ ვეღირსეთ, ამ კვირეში გაკეთდება.” ,,მოგზაური” (#26, 17 ივლისი, 1905) კი ყვება შუხუთში მომხდარ ურთიერთდახმარების მაგალითს: ,,კვირას 5 ივნისს თავი მოიყარა 500 კაცმა და ქალმა ეკლესიის გალავანში, კრების მიზანი იყო გამოეკვლია თუ რამდენი უმუშა-ხელო ოჯახი იყო დავარდნილი და რამდენი ქცევა ყანა ქონდათ (ამ დავარდნილებს) გასამარგლავი. როდესაც დეტალურათ გამოიკვლიეს ყველაფერი, შემდეგ ორატორმა მიმართა კრებას: ,,აი, ამხანაგებო, ამდენი ოჯახია ჩვენს სოფელში უმუშა ხელოთ დავარდნილი, ყანა უფუჭდებათ უმარგლავი და რაღა ძმობა იქნება თუ არ გავუწვდით ხელს და გაჭირვებულს არ წამოვაყენებთ?! საჭიროა, ამხანაგებო, დავეხმაროთ გაწირვებულთ, ხელი გავუწოდოთ და მით ვიხსნათ სიკვდილისაგან! ,,მზათ ვართ ყველა! მზათ!” დაიძახა ხალხმა ერთხმათ.
მეორე დღეს, რიცხვით ასმა კაცმა მოიყარა თავი სოფლის ერთ კუთხეში და საღამომდი ყანა დაამუშავეს. ამასთან საყურადღებოა ისიც, რომ ყანის პატრონები ხარჯისთვის არ შეუწუხებიათ, თვითოეულს თავისი სადილი მოუვიდა სახლიდგან….”
კომიტეტმა აფთიაქის მფლობელებს მოსთხოვა წამლებზე ფასების დაწევა, რათა ხელმოკლე ოჯახებს მათი შეძენის საშუალება ჰქონოდათ. მაგალითად, ოზურგეთში ერთადერთი აფთიაქის მეპატრონე ხუნდაძეს მოსთხოვეს ფასების დაკლება, არადა მეორე აფთიაქის გახსნა აპირებდნენ. ის შეეწინააღმდეგა ამ გადაწყვეტილებას, რის გამოც მას ბოიკოტი გამოუცხადეს. გამოსავალი არ იყო და ხუნდაძემ ფასები დააკლო, შესაბამისად ბოიკოტიც მოეხსნა.
როცა პროდუქტებთან დაკავშირებით კრიზისი წარმოიშვა, გურიის მცხოვრებნი ერთმანეთს ეხმარებოდნენ, მიჰქონდათ პროდუქტი, სამაგიეროდ იღებდნენ იმას, რაც დასჭირდებოდათ, მნიშვნელობა არა ჰქონდა, პატრონი სახლში იყო თუ არა. სამი თვის განმავლობაში (1905 წლის ბოლო თვეები – ი. მ.) ნამდვილი კომუნიზმი იყო გურიაშიო, სიამაყით უყვებოდა ნინო ნაკაშიძე ილია ჭავჭავაძეს, რაზეც მან ღიმილით უპასუხა: -ეს კომუნიზმი არ არის, ეს ურთიერთდახმარებააო.”
ისევ დიდი ყურადღება ეთმობოდა სწავლა-განათლებას; გურულების აზრით, სწავლა უნდა ყოფილიყო სავალდებულო, საყოველთაო და ,,უფრო ქართულ ენაზე… თუ კაცს თავისი სამშობლო ენა არ უყვარს და არა აქვს, სხვებსაც ვერ შეიყვარებსო.”
ამონარიდი წიგნიდან ,,გურიის რესპუბლიკა”
ავტორი
