წამების ფაქტებზე შესაძლოა, რამდენიმე მოქმედი სამართალდამცავიც გაასამართლონ. პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტის შუალედური ანგარიშის თანახმად, დაზარალებული პირები ასახელებენ როგორც ყოფილ, ასევე მოქმედ 32 პროკურორს, 69 პოლიციელს, სასჯელაღსრულების დაწესებულების 77 თანამშრომელს, რამდენიმე მაღალი თანამდებობის პირს და მათ შორის მინისტრსაც. გასაიდუმლოებული მასალები უახლოეს დღეებში პროკურატურას გადაეგზავნება და კონკრეტული გვარებიც, სავარაუდოდ, მოკვლევის დაწყების შემდეგ გახდება ცნობილი.
პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტში პატიმართა წამებისა და ქონების უკანონოდ ჩამორთმევის ფაქტების შემსწავლელი სამუშაო ჯგუფი ჯერ კიდევ 2015 წლის თებერვალში შეიქმნა, თუმცა შემაჯამებელი ანგარიშის ნაწილი, მხოლოდ, უკრაინაში გავრცელებული წამების ამსახველი კადრების შემდეგ, 20 ოქტომბერს, კომიტეტის სხდომაზე გამოქვეყნდა.
პარლამენტში ანგარიშის წარმდგენი, უფლებადამცველი ლევან გოგიჩაიშვილი აცხადებს, რომ სხდომა წინასწარ იყო დაგეგმილი და წამების ამსახველი კადრების გავრცელებასთან კავშირი არ აქვს.
„ჩვენ შევისწავლეთ ადამიანის უფლებათა კომიტეტში 2012 წლის 1 ოქტომბრის შემდეგ შემოსული განცხადებები, რომლებიც წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ფაქტებს ეხებოდა. ასევე განვიხილეთ საჩივრები ქონების უკანონდ ჩამორთმევის ფაქტებზე. საინტერესოა, რომ 1 ოქტომბრამდე პერიოდში პარლამენტის ბაზებში არ არსებობს არც ერთი განცხადება, რომელიც წამების ან ქონების ჩამორთმევის ფაქტებს შეეხება. განცხადებები გამქრალია. საზოგადოებას თავად შეუძლია გააკეთოს დასკვნა თუ სად წავიდა ეს დოკუმენტები", – განაცხადა ლევან გოგიჩიშვილმა „პოლიტკომერსანტთან" საუბარში.
„პირველი და უტყუარი, რაც ჩვენმა ჯგუფმა დაადგინა არის ის, რომ წამება და არაადამიანური მოპყრობა ატარებდა სისტემურ ხასიათს და ჰქონდა კარგად ორგანიზებული სახე. მაგალითად პირს დააკავებდა პროკურატურა, წამება იწყებოდა იქ, შემდეგ გრძელდებოდა სასჯელაღსრულებაში. ამ სისტემაში ჩართული იყო სამი უწყება პოლიცია, პროკურატურა და სასჯელაღსრულება. ამას ემატებოდა სასამართლო, რომელიც თვალს ხუჭავდა დაზიანებებზე, რომლებიც ნაწამებ ადამიანებს აშკარად ეტყობოდათ. სამედიცინო პერსონალიც მალავდა დაზიანების აშკარა ფაქტებს. პროკურატურა კი ყველაფერს აკეთებდა იმისთვის, რომ მტკიცებულებები გაენადგურებინათ ", – ამბობს გოგიჩაიშვილი.
შუალედური ანგარიშის თანახმად, 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტში 6 ათასამდე განცხადება შევიდა. ისინი 2004-2012 წლებში ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებს ეხება. 745 განცხადება შინაარსობრივად წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის ნიშნებს შეიცავს, მათგან 402 განცხადებაში კონკრეტული გარემოებები და წამების უშუალო შემსრულებლები არიან დასახელებულები.
ყოფილი პატიმრები საკუთარ გაცხადებებში დეტალურად ყვებიან, წამებისა და ღირსების შემლახავი ფაქტების შესახებ. რამდენიმე მათგანი ადასტურებს, რომ საპატიმრო დაწესებულებაში მცირეწლოვანი შვილების და ოჯახის წევრების შეურაცხყოფით ემუქრებოდნენ.
„განმცხადებლების დიდი ნაწილი კონკრეტულ ადამიანებს და თანამდებობის პირებს ასახელებენ, რომელთა უშუალო მონაწილეობით ან მითითებით ხდებოდა ადამიანის მიმართ წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის მეთოდების გამოყენება. კერძოდ კი საუბარია 32 პროკურორზე, 69 პოლიციელზე, 77 სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომელზე და რამდენიმე მაღალი თანამდებობის პირზე, მათ შორის მინისტრის სახელსა და გვარზეც. დასახელებულ სამართალდამცავთა რიცხვი ძალიან დიდია, უდანაშაულობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე ვერ გეტყვით, არიან თუ არა მათ შორის მოქმედი ძლოვანები. დაზარალებულების მიერ დასახელებული მინისტრი ამ თანამდებობაზე აღარ მუშაობს, ის საპარლამენტო უმცირესობის ერთ-ერთი წევრია, მეტს ვერაფერს გეტყვით", – განაცხადა ლევან გოგიჩაიშვილმა.
ანგარიშში ცალკეა საუბარი საკუთრების უკანონო ხელყოფის ფაქტების შესახებ. კომიტეტში შესული 321 საჩივრიდან, 171 უძრავი, 31 კი – მოძრავი ქონების ჩამორთმევის ფაქტს ეხება. ანგარიშში დასახელებულია ქონების იძულებით ჩამორთმევის მეთოდებიც, როგორებიცაა: სასამართლოს გადაწყვეტილებით ქონების ჩამორთმევა; საპროცესო შეთანხმების გზით საკუთრების ხელყოფა; კანონიერ საკუთრებაში არსებული ქონების სახელმწიფოსთვის ჩუქების ხელშეკრულების გზით გადაცემა; საკუთრების უკანონოდ ჩამორთმევა მოტყუება-თაღლითობის გზით; იძულების შედეგად ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვება; პოლიტიკური ანგარიშსწორების მიზნით ქონების უკანონო ხელყოფის ფაქტები, რომლებშიც ყოფილი მაღალჩინოსნები ფიგურირებენ.
ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტის თვმჯდომარის ეკა ბესელიას თქმით, მასალები უახლოეს პეროდში პროკურატურას გადაეგზავნება. მისივე რეკომენდაციით პარლამეტში საკანონმდებლო ცვლილებებზე მუშაობა დაიწყება, რომ მსგავს დანაშულებზე სისხლის სამართლის კოდექსი კიდევ უფრო გამკაცრდეს.
„კომიტეტში შემოსულ 6 ათასამდე განცხადებაზე შესაბამისი ანალიზი მომზადდა და მონაცემთა ბაზა შეიქმნა. წერილების დამუშავებისას, ცალკე გამოიყო ის საჩივრები, რომლებიც ყველაზე მეტად ააშკარავებენ ადამიანის უფლებების დარღვევის სისტემურ დანაშაულებს. ანალიზის საფუძველზე კი დაზარალებულთა და მსხვერპლთა სავარაუდო სია მომზადდა. ამ ეტაპზე კომიტეტის ამოცანას პრევენციული ღონისძიებების და რეკომენდაციების შემუშავება და მსხვერპლთა რეაბილიტაციის მექანიზმების მომზადება წარმოადგენს, რომელთა შესახებაც უფრო დეტალურად კიდევ ერთ სამუშაო შეხვედრაზე ვისაუბრებთ", – განმარტა ეკა ბესელიამ
სახალხო დამცველი უჩა ნანუაშვილი მიიჩნევს, რომ წამების და არასათანადო მოპყრობის დანაშაულებთან დაკავშირებული საჩივრების გამოძიების გაჭიანურება დაუსჯელობის სინდრომს ამკვიდრებს.
„საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ უმოკლეს ვადებში უნდა გაასაჯაროოს ინფორმაცია გამოძიების მიმდინარეობისა და შედეგების შესახებ. წამების და არასათანადო მოპყრობის დანაშაულებთან დაკავშირებული ასობით საჩივრის წლების განმავლობაში გამოუძიებლობა, ხელს უწყობს და აძლიერებს დაუსჯელობის სინდრომს", – განმარტავს სახალხო დამცველი.
