კვაჭი კვაჭანტირაძე მიხეილ ჯავახიშვილის პირველი პიკარესკული რომანია, რომელშიც გადმოცემულია თაღლითი კვაჭი კვაჭანტირაძის ისტორია. მოქმედება სტალინის პერიოდის საბჭოთა კავშირში ვითარდება. რომანი ინგლისურ ენაზე 2015 წელს ითარგმნა. იმავე წელს ის The Guardian-ის რჩეულ საზაფხულო საკითხავთა სიაში მოხვდა.
"მწერალს თავიდან მოთხრობების ციკლის დაწერა ჰქონდა განზრახული, ასეთი სახით გამოაქვეყნა კიდეც 1924 წელს ლიტერატურულ პერიოდიკაში, მაგრამ შემდეგ ცალკეული სათავგადასავლო-ავანტიურისტული ეპიზოდები ერთ სიუჟეტურ ღერძზე აასხა და მთლიანი რომანის იერი მისცა. მწერალმა კვაჭი კვაჭანტირაძით შექმნა განზოგადებული სახე გაიძვერა და ფლიდი ადამიანისა, რომელსაც პირადი კარიერისა და წარმატებისათვის ყველას და ყველაფრის გაყიდვა შეუძლია ოდნავი სინდისის ქენჯნის გარეშე" _ ვკითხულობთ ვიკიპედიაში.
ავტორი 1925 წლის წინასიტყვაობაში წერს: "ვბედავ და ამ წიგნს წრფელი გულით მივუძღვნი ყველა მსხვილფეხა და წრვილფეხა კვაჭსა და კვაჭიკოებს, რომელნიც ჩემს კურთხეულ სამშობლოში ყოველთვის უხვად მოიპოვებოდნენ."
გერონტი ქიქოძის მოგონენებებზე დაყრდნობით არსებობს მოსაზრება, რომ პერსონაჟ კვაჭი კვაჭანტირაძის პროტოტიპი არის დიპლომატი ვასილ დუმბაძე.
ისტორიული წყაროების მიხედვით, ვასილის დუმბაძე ქართველი აზნაური, ფინანსისტი ცნობილი იყო თავისი ავანტურიზმით, სკანდალური კარიერით რუსეთის იმპერიის სამხედრო სამინისტროში და საიდუმლო დიპლომატიური საქმიანობით.
დაიბადა გურიაში, სოფელ შემოქმედში, მღვდლის ოჯახში. იყო ცნობილი მგალობლის, ანტონ დუმბაძის შვილიშვილი. 1897 წელს ოზურგეთის სასულიერო გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ დუმბაძე გერმანიაში გაემგზავრა. 1906 წელს დაამთავრა ლაიფციგის უნივერსიტეტის საინჟინრო ფაკულტეტი. იმ დროს ლაიპციგში არაერთი ქართველი სტუდენტი სწავლობდა, მათ შორის გერონტი ქიქოძე, რომელსაც დუმბაძის შესახებ რამდენიმე ეპიზოდი აქვს გადმოცემული: "აფერისტი დუმბაძე" და "სუხომლინოვის აგენტი". ლაიფციგის უნივერსიტეტში დუმბაძემ ორი დისერტაცია მოამზადა: "ქართველები _ ეთნოგრაფიული მიმოხილვა" და "ნავთის ინდუსტრია კავკასიაში და მისი ამერიკის ნავთთან შედარება".
სამშობლოში დაბრუნებული დუმბაძემ კომერციას მოჰკიდა ხელი, დაუახლოვდა კავკასიის მეფისნაცვლის, ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვის ოჯახს, რითაც მიაღწია გავლენას პეტერბურგის უმაღლეს წრეებში. მონაწილეობდა მორგანთა რუსეთ-ამერიკის ბანკის დაარსებაში. პირველი მსოფლიო ომის დროს, ნიკო დადიანის მიერ შექმნილი ქართველ დაჭრილ ჯარისკაცთა საზოგადოების გამგეობის წევრი იყო. ამ საზოგადოებამ 20 ათასამდე დაჭრილს გაუწია დახმარება. მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა პეტროგრადში ქართული ეკლესიის დაფუძნებაში. თანამშრომლობდა გიორგი მაჩაბელთან, გიორგი შარვაშიძესთან და სხვა ქართველ მოღვაწეებთან რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში საქართველოს ავტონომიის საკითხის გადასაწყვეტად.
ამავე პერიოდში გახდა სამხედრო მინისტრ სუხომლინოვის ნდობით აღჭურვილი პირი და 1914 წელს გამოაქვეყნდა მისი აპოლოგეტური ბიოგრაფია. ასრულებდა საიდუმლო სამხედრო შეკვეთებს. 1915 წელს ჩაბბული აღმოჩნდა რუსული არტილერიისთვის გამოუსადეგარი, ამერიკაში შეძენილი ჭურვების სკანდალში (ამ საქმიდან დუმბაძემ ორი მილიონი მანეთი მიიღო), რის გამოც სუხომლინოვი გადააყენეს, დუმბაძე კი გერმანიის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით დააპატიმრეს და სიკვდილი მიუსაჯეს, თუმცა განაჩენი კატორღით შეეცვალა. დუმბაძე ცდილობდა გაქცევას, მაგრამ ფინეთის სადგურზე დააკავეს. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დუმბაძე გათავისუფლდა დაუკრაინაში გაემგზავრა, სადაც ასევე მაქინაციებში გაება და დახვრეტისგან ჯავშნოსანი მატარებლის ბოლშევიკმა მეთაურმა ლუკიანე თაბუკაშვილმა გადაარჩინა. 1919 წელს ოდესიდან კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა 1924 წლიდან ცხოვრობდა ამერიკაში, სადაც ინგლისურ ენაზე გამოსცა წიგნი "კავკასიის რესპუბლიკები" (The Caucasian republics; the little democracies the world forgot). ცდილობდა მიეპყრო ამერიკის მმართველი წრეების ყურადღება კავკასიისა და საქართველოს საკითხებისადმი.
1926 წელს საქართველოს ემიგრანტულმა მთავრობამ დანიშნა კონსულად ამერიკის შეერთებულ შტატებში. ცოლად შეირთო ამერიკელი ქალი, რომელსაც, გადმოცემით, ცნობილ გაზეთში Chicago Tribune-ში საკუთარი წილი ჰქონდა. დუმბაძის ინიციატივით დაარსდა "ამერიკული საზოგადოება კავკასიისთვის". საზოგადოების საქმიანობის შედეგად კონგრესმა 1926 წლის 1-2 აპრილს განიხილა საქართველოს საკითხი, მაგრამ გადაწყვეტილება ვერ მიიღო. 1931 წელს იყო ნიუ-იორკის ქართული სათვისტომოს ერთ-ერთი დამაარსებელი. იყო ამ სათვისტომოს თავმჯდომარე 1936 წლამდე. 1933 წელს საფრანგეთმა სცნო სსრკ და გაუუქმა ლეგაცია საქართველოს დევნილ მთავრობას, შესაბამისად, გაუქმდა აშშ-ში საქართველოს საკონსულო.
გარდაიცვალა 1942 წელს ნიუ-იორკში. ცნობა მისი გარდაცვალების შესახებ დუმბაძის მშობლიურ სოფელ შემოქმედში 1945 თუ 1946 წელს ჩავიდა. მოძებნეს მისი დები, დაადასტურეს მათი ვინაობა. დუმბაძის დებს უნდა მიეღოთ მემკვიდრეობა 7-დან 27 მილიონ აშშ დოლარამდე. ფული საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო ბანკში გადაირიცხა, მაგრამ მემკვიდრეებს არ მიუღიათ.
