საქართველო გაეროს ელექტრონული მმართველობის კვლევაში _ შედეგების მიმოხილვა და რეკომენდაციები

2016 წლის გაეროს კვლევამ ელექტრონული მმართველობის განვითარების ბოლო ორი წლის შედეგები შეაჯამა. საქართველოს შედეგები ცხადყოფს, რომ ამ მიმართულებით ბოლო პერიოდში გარდამტეხი ცვლილებები არ მომხდარა. უფრო მეტიც, რეგრესი დაფიქსირდა ელექტრონული ჩართულობის სისტემების შეფასებებში. გლობალურ რეიტინგში ქვეყნის პოზიციები კიდევ უფრო გაუარესებულია, რაც იმას მიანიშნებს, რომ საქართველოში ელექტრონული მმართველობის მხრივ ბოლო ორი წელიწადი არსებით რეფორმებს ადგილი არ ქონია. შედეგად, იგი ჩამორჩა განვითარების როგორც მსოფლიო, ისე რეგიონულ ტენდენციებს. (იხილეთ #IDFI-ის მიერ მომზადებული საქართველოს შედეგების ანალიზი სრულად).

რისი გაკეთება შეიძლებოდა უკეთესად?

შედეგები ცხადყოფს, რომ ბოლო ორი წლის მანძილზე საქართველოში ელ-მმართველობის განვითარების კუთხით ხელშესახები პროგრესი არ მომხდარა. პირიქით, მნიშვნელოვნად გაუარესდა ვითარება ახალი ტექნოლოგიების გამოყენებით ქვეყნის მართვაში მოქალაქეთა ჩართვის თვალსაზრისით.

ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტს მიაჩნია, რომ საქართველოს მთავრობას შეეძლო გაეუმჯობესებინა ქვეყნის მაჩვენებელი გაეროს ელ-მმართველობის და ელ-ჩართულობის რეიტინგში. მართალია ელექტრონული მმართველობა დეკლარირებულად ხელისუფლების ერთ-ერთ პრიორიტეტად ითვლება, თუმცა ბოლო ორი წლის განმავლობაში რაიმე მნიშვნელოვანი პლატფორმა ან სერვისი, რომელიც უზრუნველყოფდა მმართველობის პროცესში მოქალაქეთა ჩართულობას არ შექმნილა. აღსანიშნავია ამ კუთხით, საერთაშორისო ინიციატივის – ღია მმართველობის პარტნიორობის (OGP – Open Government Partnership) ფარგლებში საქართველოს მიერ ნებაყოფლობით აღებული ვალდებულება ელექტრონული პეტიციების პორტალის ICHAGE.GE შექმნის შესახებ. მას საქართველოს მოქალაქეებისთვის საშუალება უნდა მიეცა მთავრობისთვის მიემართათ პეტიციებით, რითიც ქვეყანაში ელ-ჩართულობის მნიშვნელოვანი მექანიზმი გაჩნდებოდა. პორტალის შექმნა მთავრობის ადმინისტრაციამ ჯერ კიდევ გასული წლის ივლისში დააანონსა, თუმცა, დაპირება ჯერ კიდევ არ შესრულებულა.

მიუხედავად იმისა, რომ იუსტიციის სახლების მეშვეობით, უკვე დანერგილია სერვისების მიწოდების ერთი ფანჯრის პრინციპი, თუმცა აუცილებელია განვითარების შემდგომ ეტაპზე გადასვლა, რაც გულისხმობს სერვისების უმეტესობის მიღების საშუალებას ელექტრონულად, რომელიმე საჯარო დაწესებულებაში მისვლის გარეშე. ამისთვის საჭიროა მოქალაქის პორტალის MY.GOV.GE-ის შემდგომი განვითარება, მისი მომხმარებელთა რაოდენობის მნიშვნელოვნად გაზრდა დაელექტრონული ხელმოწერის სისტემის დანერგვა.

თანაბრად მნიშვნელოვანია ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის სტანდარტების გაუმჯობესება. პირველ რიგში აუცილებელია, საჯარო სექტორის ღია მონაცემების სავალდებულო გამოქვეყნების ერთიანი სტანდარტების და ამ მიმართულებით მთავრობის პოლიტიკის შექმნა. მართალია საქართველოში შექმნილია ღია მონაცემების პორტალი DATA.GOV.GE, თუმცა ამ დროისთვის მასზე მხოლოდ რამდენიმე საჯარო დაწესებულება აქვეყნებს ინფორმაციას. ასევე, შეუსრულებელი დარჩა ღია მმართველობის პარტნიორობის 2014-2015 წლის სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ვალდებულება ინფორმაციის თავისუფლების ახალი კანონპროექტის ინიცირების შესახებ. მისი მიღება ქვეყანაში საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობისა და ღია მონაცემების დამუშავების თანამედროვე სტანდარტებს დაამკვიდრებდა.

საქართველოსთვის კიდევ ერთი გამოწვევა ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების დონეზე ელექტრონული მმართველობის არათანაბარი დანერგვაა. არსებული ციფრული დაშორება ცენტრალურ ხელისუფლებასა და ადგილობრივ თვითმმართველობებს შორის ნეგატიურად აისახება ქვეყნის ელ-მმართველობის რეიტინგზე. დღეის მდგომარეობით თანამედროვე ციფრულ ტექნოლოგიებს, მართვის ელექტრონულს სისტემებს და საშუალებებს მხოლოდ რამდენიმე მუნიციპალიტეტში იყენებენ.

IDFI-ის რეკომენდაციები

ვითარების გამოსასწორებლად აუცილებელია ხელისუფლების მხრიდან ქმედითი ნაბიჯების გადადგმა. მათ შორის, ეს ეხება საერთაშორისო დონეზე აღებული ვალდებულებების შესრულებას:

• საჭიროა, სახელმწიფომ ერთიანი და კოორდინირებული პოლიტიკა გაატაროს ელექტრონული მმართველობის მიმართულებით. ამისთვის მთავრობამ პრაქტიკაში უნდა განახორციელოს საჯარო მმართველობის რეფორმის სტრატეგიის სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული ღონისძიებები.

• აუცილებელია, შეიქმნას მოქალაქეების ჩართულობაზე ორიენტირებული პლატფორმები, რომლებიც გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფის ჩართულობას უზრუნველყოფენ. ამგვარ ონლაინ სერვისებში შედის პეტიციები, სადისკუსიო ფორუმები და პლატფორმები.

• აუცილებელია, ქმედითი ნაბიჯები გადაიდგას ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის თანამედროვე სტანდარტებთან მიახლოებისთვის. ამ მიზნით, უნდა დაინერგოსსაჯარო სექტორის ღია მონაცემების სავალდებულო გამოქვეყნების სტანდარტები. ამით საჯარო დაწესებულებები ვალდებულნი იქნებიან უფრო მეტი ღია მონაცემები გამოაქვეყნონ ადვილად დამუშავებად ფორმატებში.

• აუცილებელია მთავრობის მიერ საჯარო სერვისების სიკეთეების ეფექტური და სრულყოფილი გამოყენება. ქმედითი ნაბიჯები უნდა გადაიდგას სერვისების ონლაინ ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად. ამ ეტაპისთვის, საქართველოსთვის უმნიშვნელოვანესია ელექტრონული ხელმოწერის დანერგვა, რის გარეშეც გაჭირდება მოქალაქის პორტალის MY.GOV.GE შემდგომი განვითარება. ამასთანავე, აუცილებელია მოქალაქეების ცნობიერების ამაღლება ონლაინ სერვისების გამოყენების შესახებ.

• უნდა დაჩქარდეს ელექტრონული მმართველობის სტანდარტების დანერგვა საქართველოს რეგიონებში, რათა აღმოიფხვრას არსებული ციფრული ნაპრალი დედაქალაქსა და რეგიონებს შორის.