1978 წელს, ყაზახეთის ქალაქ ალმათში ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციისა და იუნისეფის თაოსნობით გაიმართა კონფერენცია, რომელზედაც პირველადი ჯანდაცვის კონცეფცია დეკლარაციაში ასახეს.
ამ დეკლარაციით, პირველადი ჯანდაცვა განისაზღვრა, როგორც ჯანდაცვის უმთავრესი კომპონენტი, რომელიც თანაბრად ხელმისაწვდომი უნდა იყოს საზოგადოების ყოველი წევრისთვის.
საქართველოს ქალაქებში პირველადი ჯანდაცვის სისტემა საოჯახო მედიცინის ცენტრების მეშვეობით ფუნქციონირებს, სოფლად კი ამ ფუნქციას რამდენიმე წელია სოფლის ექიმის ინსტიტუტი ასრულებს.
გასულ წელს, საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრომ მთავარ პრიორიტეტად სწორედ პირველადი ჯანდაცვის სისტემის განვითარება დაასახელა.
სწორედ ეს იყო "გურია ნიუსის" ყოველთვიური გადაცემის "არჩევანი _ მე!" იანვრის თემა, რომელმაც მაყურებელს ნათლად დაანახა, რომ სისტემას განვითარებამდე ძალიან ბევრი აკლია.
ამის ერთ-ერთი დასტური კი ჩვენი კორესპონდენტების მიერ გურიაში მომზადებული სიუჟეტი გახლდათ, რომელიც ამბულატორიებში არსებულ მდგომარეობას ასახავდა.
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუაფარცხმაში მდებარე, ეგრეთ წოდებული, ახალგაზრდულ სახლს იწყება, ადგილობრივები საექიმო ამბულატორიას უწოდებენ.
ფარცხმის თემის ექიმი და ექთანი, ზემო ფარცხმის ამბულატორიიდან, კვირაში ერთხელ ამოდიან, რაც შუაფარცხმელებისთვის დიდ პრობლემას წარმოადგენს:
_ კვირაში ერთ დღეს არის ექიმი შუაფარცხმაში, დანარჩენი დღეები კი _ ზემოფარცხმაში. ეს როგორ შეიძლება. მოხუცებს იქ გასვლა არ შეგვიძლია. არადა, მიმართვის გარეშე საავადმყოფოში ვერ მივდივართ, _ ამბობს ჩვენთან საუბრისას ნანი ჩხიკვაძე.
შუა ფარცხმიდან ზემო ფარცხმის საექიმო ამბულატორიამდე მინიმუმ ხუთი კილომეტრია. იქ მისულ ავადმყოფს კი, შესაძლოა, ექიმი არც დახვდეს _ ისევე როგორც ჩვენ.
ამბულატორიის ექთანი ნინო შათირიშვილი ამბობს, რომ საჭიროების შემთხვევაში საავადმყოფოში წარსადგენი მიმართვის დაწერა პრობლემას არ წარმოადგენს და ამისთვის კილომეტრების გავლა საჭირო სულაც არ არის.
_ ვიცით, რომ არ შეიძლება და კანონდარღვევაა, მაგრამ ავადმყოფი თუ ვერ ამოდის, მაინც ვიწერთ დასკვნას, _ აღნიშნავს შათირიშვილი.
ჩვენი რესპონდენტი შუაფარცხმაში მცხოვრები მოსახლეობის პრეტენზიებს არ იზიარებს და ამბობს, რომ მათ იქ ასვლის ვალდებულება არ აქვთ. განმარტავს, რომ შუაფარცხმაში გამგეობის თხოვნით, ჯანდაცვის სამინისტროსთან შეუთანხმებლად, მათი კეთილი ნებით მიდიან.
ნინო შათირიშვილი ამბულატორიაში არსებულ პრობლემებზეც საუბრობს, რომელიც თვალში საცემია. მართლაც, რთულია ისაუბრო ხარისხიან ამბულატორიულ სამედიცინო მომსახურებაზე იმ დროს, როცა აქ მომუშავე პერსონალს პირველად ჰიგიენაზე ხელმისაწვდომობის პრობლემა აქვს.
ამ ამბულატორიაში, რომელიც 700-კომლიან სოფელს ემსახურება, არც საპირფარეშოა და არც სითბო…
ანალოგიური სიტუციაშია ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სხვა სოფლებში არსებული ამბულატორიებიც _ ავარიული შენობები და სველი წერტილების არ არსებობა საერთო პრობლემაა.
ეს საკითხი აწუხებთ ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუხუთშიც. ადმინისტრაციულ შენობაში შესახლებულებს, წვიმის დროს პრობლემები ექმნებათ.
შუხუთის უბნის ექიმის ვარდო პატარაიას თქმით, სოფელში მცხოვრები 2200 ადამიანისთვის ორი საშტატო ერთეული საკმარისი არაა. ექიმი მცირე ხელფასზე და ხარჯებზეც ამახვილებს ყურადღებას.
ფინანსურ პრობლემებზე და ამ კუთხით არსებულ გაურკვევლობაზე საუბრობენ აკეთის ამბულატორიაშიც.
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელი დვაბზუ იმით არის გამორჩეული, რომ ამბულატორიისთვის ახალი შენობა აქვთ, თუმცა ექიმს, ექთანს და მათ დამხმარეს იქ გადასვლა არ სურთ. ამბულატორიაში ამბობენ, რომ ძველ შენობაში მუშაობა უფრო კომფორტულია.
ამბულატორიის ექთანი ქეთევან ხავთასი მხოლოდ იმაზე წუხს, რომ ხელფასის გაყოფა სხვისთვის უწევს.
დვაბზუსგან განსხვავებით საკუთარი შენობა არა აქვს სოფელ ბოხვაურის ამბულატორიას, რომელიც ერთ ოთახშია განთავსებული
_ ერთ ოთახში ვართ, მეორე ავარიულია და წყალი ჩამოდის.
აღსანიშნავია, რომ სიუჟეტის მომზადებისას, არც ფარცხმაში, არც დვაბზუში და არც ბოხვაურში ექიმი არ დაგვხვდა.
კონტროლდება თუ არა ამბულატორიები, მოწმდება თუ არა იქ მომუშავე პერსონალის კვალიფიკაცია, ვინ არის პასუხისმგებელი არსებულ პრობლემებზე და მოგვარების რა გზები აქვთ სოციალური მომსახურების სააგენტოში, რომელსაც საექიმო ამბულატორიები ექვემდებარებიან.
ამ და სხვა მნიშვნელოვან თემებზე გადაცემაში სოციალური მომსახურების სააგენტოს გურიის სამხარეო ცენტრის უფროსის მოადგილემ ვასილ ხომერიკმა ისაუბრა.
_ გურიის ყველა თემში ფუნქციონირებს ამბულატორიები. ძირითადად, ეს არის ერთი ექიმი და ერთი ექთანი. თუმცა, არის დიდი სოფლები, სადაც მოსახლეობის რაოდენობა დიდია და შესაბამისად შტატიც მეტია, _ აღნიშნა ხომერიკმა.
_ ბატონო ვასილ, დიდ სოფელში რას გულისხმობთ? მაგალითად, შუხუთში 2 000 ადამიანი ცხოვრობს და მხოლოდ ერთი ექიმი და ექთანი ემსახურება.
_ 2 500-3 000 ადამიანი თუ ცხოვრობს სოფელში, მაგრამ მჭიდრო დასახლებაა, ერთი ბრიგადა ემსახურება. თუმცა, გვაქვს შემთხვევები, როცა მოსახლეობა ნაკლებია, მაგრამ ორი ბრიგადა მუშაობს. ეს გამოწვეულია გაფანტული დასახლებით ან რაიონიდან დიდი დაცილებით.
_ ძალიან რთული მდგომარეობაა ამბულატორიებში ინფრასტრუქტურის კუთხით…
_ სახელმწიფო ჯანდაცვის პროგრამის ფარგლებში, ყველა თემში ხელშეკრულება გაფორმებულია სერთიფიცირებულ ექიმებთან და ექთნებთან, როგორც ცალკე ფიზიკურ პირებთან და სახელმწიფო, მათგან, ასე ვთქვათ, შეიძენს მომსახურებას სოფლად. შესაბამისად, სამინისტრო არ ფლობს სოფლებში ქონებას. ხოლო, სხვის საკუთრებას კი ვერ გავარემონტებთ, რადგან ეს არამიზნობრივი ხარჯვაა. თუმცა, გურიის მასშტაბით, რამდენიმე სოფელში თვითმმართველობა სოფლის თემთან ერთად ჩაერთო ამ პრობლემის მოგვარებაში და კარგი შედეგიც დაიდო.
_ კი, არის რამდენიმე სოფელში. მაგალითად, დვაბზუში, თუმცა, პერსონალი იქ არ გადადის. როგორ ფიქრობთ, რა არის ამის მიზეზი? ასევე, საინტერესოა თქვენი მოსაზრება სხვა ამბულატორიებზე… მაშინ, როცა შენობაში წყალი ჩამოდის, არ არსებობს სველი წერტილები და პირველად ჰიგიენაზე პერსონალს არ აქვს წვდომა, ვისი ბრალია _ თვითმმართველობის თუ სამინისტროს?
_ ნებისმიერი სახელმწიფო სტრუქტურა თავად არის დაინტერესებული, რომ მის არეალში მყოფი მოსახლეობა იღებდეს სახელმწიფო სერვისებს სრულად. ეს სამინისტროს ინტერესიც არის, სააგენტოსიც და დარწმუნებული ვარ, რომ თვითმმართველობისაც. რაც შეეხება დვაბზუს, როგორც ვიცი, ახალ შენობაში მცირე დეტალებია გასაკეთებელი და ექიმი მალე გადავა.
_ ბატონო ვასილ, მოსახლეობა ამბობს, რომ ექიმები მათგან ხშირად ითხოვენ პირველად სამედიცინო ნივთებს. თქვენ ამბობთ, რომ ამისთვის სამინისტრო მათ ფულს აძლევთ. ამ მხრივ კონტროლს ახორციელებთ? იცით, რას ყიდულობს ექიმი?
_ სამინისტრო ექიმებს სამედიცინო ჩანთებს, სპეციალურ ამბულატორიულ ბარათებს, ჟურნალებს, რეცეპტების ბლანკებს და მედიკამენტებსაც აძლევს პერიოდულად. რაც შეეხება კონტროლს, ეს პროგრამა არის საზოგადოებისთვის და ყველაზე კარგი მაკონტროლებელი მოსახლეობაა. არ მქონია შემთხვევა, რომ მსგავსი საჩივრით ვინმეს მოემართოს, ან ცხელ ხაზზე დაერეკოს. თუკი ასეთი შეტყობინება იქნება, სააგენტო აუცილებლად შეისწავლის და შესაბამის რეაგირებასაც მოახდენს.
_ სიუჟეტის მომზადებისას გაირკვა, რომ უბნის ექიმები მიმართვებს ზედაპირულად, სატელეფონო ზარებით წერენ და კანონს არღვევენ…
_ სოფლის მომსახურება ექიმის მიერ არის პირველადი ჯანდაცვა, რომელიც არ გულისხმობს გადაუდებელ დახმარებას. ეს ექიმები სოფლებში ეწევიან პროფილაქტიკურ, პატრონაჟურ სამუშაოს _ ისინი კონსულტაციებს უწევენ მოსახლეობას. მუშაობენ ორსულებთან, ქრონიკული დაავადების მქონე პირებთან და შესაბამისად, კარგად იციან ამა თუ იმ ადამიანის მდგომარეობა. ალბათ, ყველა ჩვენგანს ჰქონია შემთხვევა, რომ ექიმისგან კონსულტაცია ტელეფონით მიუღია. შესაბამისად, ეს შემთხვევა დასაშვებად მიმაჩნია. მით უმეტეს, რომ თავად აგებს პასუხს. ის არის სერთიფიცირებული ექიმი შესაბამისი სერთიფიკატით და კონკრეტულ პაციენტზე მას აქვს პასუხისმგებლობა. ტელეფონით კონსულტაციის მიღება პრობლემა არაა. რაც შეეხება მიმართვას, ტელეფონით ვერ გადასცემს _ ფაქსი არ აქვს ტელეფონს.
_ როცა სპეციალურ რეპორტაჟს ვაკეთებდით, სამ ამბულატორიაში ექიმი არ დაგვხვდა, როგორც გვითხრეს უამინდობის გამო. ამავე რეპორტაჟის მომზადებისას გაირკვა, რომ ექთნები ითავსებენ ექიმების ფუნქციებს, რადგან სოფლის ექიმები სხვადასხვა კლინიკებში მუშაობენ, რაც დროის დეფიციტს იწვევს…
_ რთულია ექიმის არყოფნაზე ვისაუბროთ, რადგან ეს საკითხი უშუალოდ მასთან ერთად უნდა გავიაროთ, რადგან, შესაძლოა, საქმე საექიმო საიდუმლოში გადადიოდეს. რაც შეეხება ექთნის მიერ ექიმის ფუნქციების შეთავსებას _ ექთანს აქვს მისი უფლება-მოვალეობები და ექიმს _ თავისი. კონკრეტულ შემთხვევაზე საუბარი გამიჭირდება, რადგან ფაქტს შესწავლა სჭირდება. ამას ადამიანი წყვეტს. შესაძლოა, არც ექიმთან მივიდეს და არც ექთანთან და ექიმბაშს მიმართოს. ზოგადად კი კვალიფიციური ექიმების პრობლემა გვაქვს. ხშირია შემთხვევები, როცა სოფელში სერთიფიცირებული ექიმი არ ჰყავთ და მეორე სოფლიდან მოჰყავთ.
_ ბატონო ვასილ, თქვენი მოსაზრებით, პირველადი ჯანდაცვა დღეს ხარისხიანად მიეწოდება მოსახლეობას?
_ პირველადი ჯანდაცვა როგორ მიეწოდება, მაგის განსაზღვრა მე გამიჭირდება, ეს თავად საზოგადოებისგან უნდა შეფასდეს. მიმაჩნია, რომ სახელმწიფო მნიშვნელოვან პროექტს ახორციელებს ჯანდაცვის მხრივ და მომავალშიც გაგრძელდება. დარწმუნებული ვარ, თუ კი რაღაც ხარვეზები არის, მომავალში ოპერატიულად იქნება გამოსწორებული, _ აღნიშნა გადაცემაში სტუმრობისას ვასილ ხომერიკმა.
გადაცემის სრული ვერსიის ნახვა შეგიძლიათ ნახოთ აქ.
სტატია მომზადებულია პროექტის _ "საქართველოს მედიის ხელშეწყობა საქართველოში მიმდინარე რეფორმების დღის წესრიგის კომუნიკაციაში" (M-GRA) ფარგლებში.
M-GRA პროექტი, რომელსაც IREX ახორციელებს, დაფინანსებულია "კარგი მმართველობის ფონდის" მიერ, ბრიტანეთის საელჩო, თბილისი.
სტატიის შინაარსი მთლიანად მისი ავტორის პასუხისმგებლობაა და არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება განიხილოს, როგორც IREX-ისა და დიდი ბრიტანეთისა და
ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს საელჩოს პოზიციის გამოხატულება.
