საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად სცნო "საერთო სასამართლოების შესახებ" საქართველოს ორგანული კანონის 36-ე მუხლის 41-ე პუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც სააპელაციო და რაიონული (საქალაქო) სასამართლოების მოსამართლის თანამდებობაზე, 3 წლის ვადით იმ პირის განმწესებას ითვალისწინებს, ვინც არის ყოფილი ან მოქმედი მოსამართლე და აქვს სამოსამართლო საქმიანობის არანაკლებ 3 წლის გამოცდილება.
სასამართლომ ეს გადაწყვეტილება თბილისის სააპალაციო სასამართლოს მოსამართლის, ომარ ჯორბენაძის სარჩელის საფუძველზე მიიღო, რომელიც სასამართლოში პარლამენტის წინააღმდეგ იყო შეტანილი.
როგორც ჯორბენაძე ამბობს, გამოსაცდელი ვადით მოსამართლის დანიშვნა ქმნიდა მითქმა-მოთქმის საფუძველს, რომ სხვა პირებს შეეძლოთ ეს ვადა თავიანთი მიზნებისათვის გამოეყენებინათ.
"აღნიშნული გადაწყვეტილება გამოტანილი იქნა ჩემ მიერ 2015 წლის 22 ივლისს საკონსტიტუციო სასამართლოში შეტანილი #659 სარჩელთან დაკავშირებით.
აღნიშნული სარჩელი შეტანილი იყო მხოლოდ ჩემს მიერ. ამას ადასტურებს თვით გადაწყვეტილების სათაური "საქართველოს მოქალაქე ომარ ჯორბენაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ". არც ერთი სხვა სუბიექტს, რომლებიც უფლებამოსილნი არიან მიმართონ საკონსტიტუციო სასამართლოს სარჩელით, აღნიშნული მოთხოვნით არ მიუმართავთ.
გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ მასმედიის ზოგიერთ საშუალებაში საკითხი გაშუქდა ისე, თითქოს საკონსტიტუციო სასამართლომ დააკმაყოფილა სხვა სუბიექტების საჩივარი", _ აღნიშნავს ჯორბენაძე.
მისივე განმარტებით, აღნიშნული გადაწყვეტილების ძირითადი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მოსამართლის დამოუკიდებლობის ერთ-ერთ მთავარ საფუძვლად, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს, ასევე ვენეციის კომისიის მიერ მიჩნეულია მოსამართლის უვადოდ განმწესება.
"აღნიშნული ორგანოები მიუთითებენ სასამართლოს დამოუკიდებლობის 3 ძირითად გარანტიაზე:
1. მოსამართლის უვადოდ (ხანგრძლივად, მაგალითად საპენსიო ასაკამდე) დანიშვნა;
2. მოსამართლედ მუშაობის პერიოდში ღირსეული ანაზღაურება, რომელიც არ გახდის მოსამართლეს დამოკიდებულს ხელისუფლების სხვა შტოზე ან ნებისმიერ სხვა პირზე;
3. მოსამართლის ვადის ამოწურვის შემდეგ (მაგ., საპენსიო ასაკი) ან მოსამართლის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ (მაგ., ავადმყოფობის გამო) მისი (მოსამართლის) სათანადო სოციალური (საპენსიო) უზრუნველყოფა.
ამ სამივე კომპონენტის ერთობლიობა აუცილებელია იმისათვის, რომ მოსამართლის დამოუკიდებლობა იყოს გარანტირებული.
საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეიცვლება არასწორი პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც, ყველა პირი მიუხედავად გამოცდილებისა და სტაჟისა, ინიშნებოდა 3 წლიანი გამოსაცდელი ვადით, რაც ქმნიდა მითქმა-მოთქმის საფუძველს, რომ სხვა პირებს შეეძლოთ გამოსაცდელი ვადა გამოეყენებინათ თავიანთი მიზნებისათვის. საქართველოს კონსტიტუცია პირდაპირ ადგენს, რომ მოსამართლე თანამდებობაზე განმწესდება უვადოდ. ეს არის წესი. კონსტიტუციამ დაუშვა ასევე მოსამართლის თანამდებობაზე განმწესება გამოსაცდელი ვადით გამონაკლისის სახით, ხოლო დღემდე არსებული პრაქტიკით "წესი" იყო გამოსაცდელი ვადით დანიშვნა, ხოლო "გამონაკლისი" უვადოდ დანიშვნა. აქვე აღვნიშნავთ, რომ უვადოდ განმწესება არათუ გამონაკლისი იყო, არამედ საერთოდ არც ერთი მოსამართლე არ დანიშნულა უვადოდ (უვადოდ დაინიშნა მხოლოდ 12 მოსამართლე, მაგრამ მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მათ გაიარეს 3 წლიანი გამოსაცდელი ვადა). ანუ კონსტიტუციით დადგენილი წესი იყო აბსოლუტურად უგულვებელყოფილი. სწორედ ეს მიდგომა მიიჩნია საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად.
ეს არის ჩემი აზრით ისტორიული გადაწყვეტილება, როდესაც ერთმა მოქალაქემ (მოსამართლემ) შეძლო მოეგო დავა სახელმწიფოსთან და მიეღწია კონსტიტუციის აღსრულებისათვის. ჩემ მიერ სარჩელის შეტანის მიზანი არ გახლადათ რომელიმე ჯგუფის მოსაზრების მხარდაჭერა, არამედ იგი მიზნად ისახავდა მხოლოდ იმას, რომ აღსრულებულიყო კონსტიტუციის მოთხოვნები. მოსამართლე, რომელიც ვერ შეძლებს თავისი ინტერესის დაცვას, რა თქმა უნდა იგი ვერ შეძლებს სხვა მოქალაქის ინტერესის დაცვასაც. ეს არის ამ გადაწყვეტილების ძირითადი არსი. როგორც წმინდა ავგუსტინე ამბობდა "ჭეშმარიტება შეიძლება დროებით დაიჩაგროს, მაგრამ მისი საბოლოო დამარცხება შეუძლებელია", _ აღნიშნავს ომარ ჯორბენაძე.
ცნობისთვის, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ მოსამართლის განსაზღვრული ვადით განმწესება უკავშირდება პირის იმ მნიშვნელოვანი ნიშან-თვისებების გამოკვლევას, რომელთა შესწავლაც რთული იქნება მოსამართლის პრაქტიკული საქმიანობის გაანალიზების გარეშე, თუმცა არსებობენ ისეთი მოსამართლეობის კანდიდატები, რომელთაც უკვე აქვთ მოსამართლედ საქმიანობის 3 წლიანი გამოცდილება. შესაბამისად, შესაძლებელია შეფასდეს მათი წარსულში განხორციელებული სამოსამართლო საქმიანობა და ამ გზით დადგინდეს კანდიდატის შესაბამისობა მოსამართლის თანამდებობის მაღალ სტანდარტებთან.
ამდენად, ისეთი პირების მიმართ, რომელთაც უკვე აქვთ 3 წლიანი სამოსამართლო საქმიანობის გამოცდილება და ობიექტურად შესაძლებელია მათი საქმიანობის შესწავლა, სადავო ნორმით განსაზღვრული ვადის დამატებით დაწესება, ზედმეტ, დაუსაბუთებელ ბარიერად იქნა მიჩნეული და არაკონსტიტუციურად გამოცხადდა საქართველოს კონსტიტუციის 29-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.
გარდა ამისა, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსამართლეთა თანამდებობაზე უვადოდ დანიშვნის მიზნებისთვის არანაკლებ 3 წლიანი სამოსამართლო საქმიანობის გამოცდილების მქონე მოსამართლეობის კანდიდატები და ის კანდიდატები, რომელთაც ასეთი გამოცდილება არ გააჩნიათ, არსებითად უთანასწორო პირებს წარმოადგენენ. ხოლო სადავო ნორმა განსაზღვრული ვადით მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნის საერთო წესის დადგენით მათ თანასწორად ეპყრობა ამის ობიექტური საჭიროების გარეშე და, ამდენად, ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლით გარანტირებულ თანასწორობის უფლებას.
საკონსტიტუციო სასამართლომ არ გამორიცხა, რომ რიგ შემთხვევებში, თუ მოსამართლის საქმიანობის განხორციელებიდან ხანგრძლივი ვადაა გასული ან სხვა ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარე, მისი წარსული საქმიანობის შეფასება შეუძლებელი ან რთულად განსახორციელებელი იყოს. ამასთანავე, მოსამართლეობის კანდიდატის წარსული საქმიანობის შეფასების განხორციელება საჭიროებს სათანადო წესის საკანონმდებლო რეგლამენტაციას. შესაბამისად, საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კანონმდებელს უნდა მიეცეს გონივრული ვადა, რათა მან შეასრულოს მისი კონსტიტუციური ვალდებულება და შეიმუშაოს ისეთი საკანონმდებლო მოწესრიგება, რომელიც უზრუნველყოფს ერთი მხრივ, დაცული იყოს პირის კონსტიტუციური უფლებები, ხოლო, მეორე მხრივ, არ მოხდეს საჯარო ინტერესის დაზიანება, კერძოდ, გამოირიცხოს იმის რისკი, რომ მოსამართლის თანამდებობაზე უვადოდ განმწესდნენ ამისთვის შეუსაბამო კანდიდატები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ნორმა ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი 2017 წლის პირველი ივლისიდან.
ამავე თემაზე:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე ორი კანონის გაუქმებას ითხოვს
