ყაზახური ნედლეული დაკარგვით, რუსეთს იგივე ემართება, რაც თურქმენეთის შემთხვევაში, რომელმაც გაზპრომის სატრანზიტო სისტემებით სარგებლობის კაბალური პირობების გამო, ბოლო წლებში უპირატესობა უსაზღვრო ჩინურ ბაზარს მიანიჭა.
2013 წელს, ყაზახეთმა კენკიაკი-ატირაუს ნავთობსადენით (იგი მთელ ყაზახეთს კვეთს და ჩინეთის საზღვართან, დასახლებულ პუნქტ ალაშანქოისთან სრულდება) რეგულარულად დაიწყო ჩინეთისთვის ნავთობის მიწოდება. ეს ნავთობსადენი სწორედ იქ იწყება, სადაც ატირაუ-სამარის ნავთობსადენი, რომელიც “ტრანსნეფტის” რუსულ სისტემას წლიურად დაახლოებით 15 მილიონ ნედლ ნავთობს აწვდის.
ალაშანქოის ნავთობსადენით ჩინეთი მცირე რაოდენობის ნავთობს ღებულობს. 2012 წელს ამ მაჩვენებელმა დაახლოებით 10 მილიონი ტონა შეადგინა, თუმცა, ნავთობის ტრანზიტი უკვე მრავალი წელია არ იზრდება რუსეთის გავლითაც, როცა მიმდინარე წელს არსებული შეთანხმებებით ყაზახეთმა ჩინეთს 20 პროცენტით მეტი ნავთობი უნდა მიაწოდოს. ამ წლის იანვრის თვიდან ყაზახეთმა უკვე გაზარდა კიდეც ნავთობის მიწოდება და ამისათვის რუსული სატრანზიტო მაგისტრალები არ გამოუყენებია.
გარდა არსებული საექსპორტო რესურსებისა, უახლოეს ხანებში ყაზახეთმა ახალი საბადოებიდან მოპოვებული ნავთობის მიწოდების მარშრუტების საკითხიც უნდა მოაგვაროს, უპირველესად კი ნავთობით არნახულად მდიდარი ისეთი საბადოსი, როგორიც კაშაგანია, რისთვისაც უკვე ფიქრობენ ჩინური მარშრუტის გამოყენებას. სააგენტო “რეიტერის” ცნობით, ყაზახეთში უკვე ადასტურებენ რომ სწორედ ჩინეთი იქნება კაშაგანის ნავთობის უპირველესი მომხმარებელი.
“საერთოდ, უკეთესი იქნება თუ ყაზახეთი ნავთობს ჩინეთის ბაზრისკენ მიმართავს, რადგანაც ევროპული ბაზარი უკვე გაჯერებულია. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ “ფიქლების რევოლუციის” გამო ევროპაში მალე ნავთობი ახლო აღმოსავლეთიდან, ლათინური ამერიკიდან და აფრიკიდანაც ბლომად შემოვა. ერთადერთი პერსპექტიული ბაზარი კი აზიაა,” _ აცხადებს “სბერბანკის” ექსპერტი ვალერი ნესტეროვი.
“ფიქლების რევოლუცია” _ ეს ნავთობის მოპოვების ახალი ტექნოლოგია, რომელიც ამერიკელებმა შეიმუშავეს და საბადოებიდან და გეოლოგიური ფიქლებიდან ნავთობის ნედლეულის მიღებისათვის გაუმჯობესებულ მიდგომებს მოიცავს. ამ ტექნოლოგიებს დასავლური კომპანიები უკვე აქტიურად იყენებენ ყველანაირი ტიპის ნავთობის საბადოების დამუშავების დროს.
კაშაგანის საბადოზე ნავთობის მოპოვების პირველი ეტაპი დღეღამეში 300 ათასი ბარელი ნავთობის მოპოვებას ითვალისწინებს. თუმცა, ამ მაჩვენებელმა წელსვე უნდა მიაღწიოს 450 ათას ბარელს. კაშაგანის საბადოს დადასტურებული მარაგები კი 761,1 მილიონ ტონას შეადგენს. ამ საბადოს დამუშავებაში კი მონაწილეობას კომპანიები: Казмунайгаз, Eni, Total, Exxon Mobil, Royal Dutch Shell ( 16,81 პროცენტი), ConocoPhillips (8,40 პროცენტი), Inpex (7,56 პროცენტი) მიიღებენ.
ჩინეთში ნავთობზე მოთხოვნის ზრდა რუსეთს არამარტო დამატებითი ტრანზიტის მოცულების საშუალებას ართმევს, არამედ რუსულ კომპანიებს ჩვეული საექსპორტო მარშრუტების ყაზახური ნავთობის ტრანზიტის სასარგებლოდ შეცვლას აიძულებს. როგორც წაყაროები იუწყებიან, მიმდინარე წლის იანვარში “როსნეფტმა” ყაზახეთს ჩინეთის საზღვრამდე ნავთობის მიწოდების გრძელვადიანი ხელშეკრულება შესთავაზა, რამაც რუსული “ტრანსნეფტის” უკმაყოფილება გამოიწვია, რადგანაც იგი საექსპორტო მარშრუტებზე ნედლეულის სერიოზულ დეფიციტს განიცდის და აღებული ვალდებულების შესრულებაში პრობლემები ექმნება.
ყაზახური ნავთობის ჩინეთში გადინება და და დამოუკიდებელი სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის განვითარება რუსული “ტრანსნეფტის” გეგმებს, დანაკლისი თავისუფალი ყაზახური რესურსებით შეივსოს საფრთხეს უქმნის. კომპანიის წარმომადგენლები უკვე აღიარებენ, რომ ამის გამო ნავთობსადენი ატირაუ-სამარა ფაქტიურად შეჩერებულია და რუსული ნავთობმონოპოლია ყაზახურ ნედლეულს ძველი რაოდენობით ვეღარ ღებულობს.
ყაზახური ნავთობი სულ უფრო ნაკლებად შემოდის ბათუმის პორტშიც. რადგანაც ნავთობმომპოვებელთა პრიორიტებები დასავლეთის ქვეყნების ნაცვლად აზიის სწრაფმზარდი ბაზარი გახდა. ამ პრიორიტებების გამო კი შეიძლება აქტუალობა მალე ნაბუქოს პროექტმაც დაკარგოს.
