“სარეაბილიტაციო სტანდარტები სავალდებულო გახდეს შესასრულებლად და დაინერგოს საქართველოს მასშტაბით ერთიანი პრაქტიკა; სარეაბილიტაციო და საპრივატიზაციო ობიექტები შეირჩეს და რიგითობა განისაზღვროს დადგენილი კრიტერიუმების მიხედვით; დაჩქარდეს დევნილთათვის გადაცემული რეაბილიტირებული ფართის სამართლებრივი სტატუსის განსაზღვრა, უზრუნველყონ ყველა დევნილი შესაბამისი საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტით; საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახდეს საპრივატიზაციოს განსაზღვრული კოლექტიური ცენტრების სია”, _ ეს სახალხო დამცველის რეკომენდაციებია.
აღსანიშნავია, რომ სახალხო დამცველის ანგარიშში ერთ-ერთი თავი დევნილების მდგომარეობას ეხება, რომელიც 2011 წლის ივლისი-აგვისტოს თვეში ჩატარებულ კვლევას ეყრდნობა კვლევის დროს პირდაპირი ინტერვიუს მეთოდით გამოიკითხა 252 დევნილი ოჯახი. გამოვლინდა რამდენიმე მწვავე პრობლემა, რომელთაგან ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დევნილთა არაინფორმირებულობაა.
კითხვაზე, ფლობდით თუ არა ინფორმაციას საცხოვრებელი ფართის სტანდარტების შესახებ, 48%-მა უარყოფითი, ამდენივემ კი დადებითი პასუხი გასცა. კითხვისგან თავი შეიკავა 4%-მა. აქედან გამომდინარე, დევნილთა უმრავლესობა ფართების განაწილებისას, ისე აწერდა ხელს საპრივატიზაციო ხელშეკრულებას, რომ ფართების ოდენობასაც კი არ ამოწმებდა. მათი თქმით, სამინისტროსგან მათ არანაირი ინფორმაცია არ მიუღიათ თუ რა შედეგები შეიძლებოდა მოჰყოლოდა ოჯახის წევრების რაოდენობის არასწორად მითითებას.
სახალხო დამცველის რეკომენდაციით, აუცილებელია, დევნილებს ჰქონდეთ საშუალება, დაწვრილებით გაეცნონ ხელშეკრულების შინაარსს და განემარტოთ პრივატიზაციის პროცესის თანმდევი შედეგები.
არსებობს ერთი საკითხი, რომელიც შეთავაზებულ ალტერნატივებსა და გადაწყვეტილებების ნებაყოფლობითობას ეხება. ( პრივატიზაცია ნებაყოფლობითია). დევნილთა უმრავლესობა თანხმდება თბილისში შეთავაზებულ ფართებს, რადგანაც მათ რეგიონებში ცხოვრებას ურჩევნიათ თბილისში დაიკანონონ ფართი სიმბოლურ ერთ ლარად. ამის გამო, არაერთ მათგანს გაუსაძლის პირობებში უწევს ცხოვრება, რაც პირდაპირ კავშირშია რეაბილიტაციის საკითხთან. სახალხო დამცველის ანგარიშის მიხედვით, თბილისში მსგავსი ობიექტების უმრავლესობას სარეაბილიტაციო სამუშაოები არ ჩასტარებია. ხოლო იმ ობიექტებს, სადაც რეაბილიტაცია განხორციელდა (გლდანის 99-ე ბაგა-ბაღი), სარემონტო სამუშაოების პროცესში დევნილები ალტერნატიულ ფართში არ გადაუყვანიათ.
თუმცა თბილისისგან განსხვავებით რეგიონებში, სადაც კოლექტიური საცხოვრებლების უმრავლესობა უკვე რეაბილიტირებულია, სულ სხვა სახის პრობლემა იკვეთება. მთავარი პრობლემა სწორედ პრივატიზაციის პროცესთან დაკავშირებული ინფორმაციის ნაკლებობაა. კვლევამ აჩვენა, რომ რეგიონებში გამოკითხულთა 96% არ ფლობს ინფორმაციას, როდის მოხდა კოლექტიური ცენტრის პრივატიზაცია. 2008 წელს კონფლიქტით დაზარალებულ დევნილებს 2011 წელს უნდა მიეღოთ საკუთრებაში საცხოვრებელი ფართი, თუმცა ასე არ მოხდა. ამ ეტაპზე, ისიც კი არ არის ცნობილი, თუ როდის გეგმავს სამინისტრო მათი კოტეჯების დაკანონებას.
რეგიონებში ერთ-ერთ მძიმე პრობლემას განსახლების პროცესიც წარმოადგენს. მიუხედავად, იმისა, რომ გასახლების პროცესი ნებაყოფლობითი იყო, აღმოჩნდა რომ ხშირ შემთხვევაში, მაგალითად ფოთში, დევნილებს გადაწყვეტილების სწრაფად მიღებას აიძულებდნენ და დროულად არ აფრთხილებდნენ მოსალოდნელი გასახლების შესახებ.
სამინისტროს 2010 წლის ოფიციალური ინფორმაციით, საქართველოში არსებული 1600 კომპაქტური განსახლების ობიექტიდან მხოლოდ 544 ობიექტის ბედია გადაწყვეტილი.
