“როგორც მოგახსენეთ, სავალდებულო რეზერვის მომზადება ამ ხნის პერიოდში მიმდინარეობდა. გაჩნდა იდეა ტერიტორიული რეზერვის სისტემის დამატებისა თავდაცვის გეგმის შესაბამისად. ეს არის საკმაოდ აპრობირებული სისტემა რამდენიმე ქვეყანაში. შვეიცარიაში საკმაოდ კარგად არის განვითარებული ეს სისტემა. ჩვენ ჩავთვალეთ, რომ ეს სისტემა იქნებოდა ერთ-ერთი უპრიანი საქართველოსთვის, გამომდინარე იმ ტოტალური თავდაცვის პრინციპიდან, რომელსაც ჩვენ ვახორციელებთ ჩვენს ქვეყანაში. იყო ჩანაფიქრი, რომ გამართულიყო პილოტური პროგრამა ტერიტორიული რეზერვის შექმნისა შესაბამისი წვრთნებით. ასეთი პროგრამა შედგა. მინდა გითხრათ, რომ ეს ამბავი პირადად მე მქონდა დაანონსებული, ასევე იყო საუბარი ამაზე პარლამენტში ჩვენი მეგობარი ქვეყნების სამხედრო ატაშეებთან შეხვედრაზე. ამას იმიტომ ვამბობ, რომ სინამდვილეში დაინტერესებული პირისთვის ეს მოულოდნელი ამბავი არ უნდა ყოფილიყო,” _ განაცხადა თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის საპარლამენტო კომიტეტის თავმჯდომარემ გივი თარგამაძემ რეზერვის კონცეფციის განხილვის წინ თავის შესავალ სიტყვაში.
სანამ ეროვნული საბჭოს მდივნის მოადგილეს, ბათუ ქუთელიას დაუთმობდა სიტყვას, გივი თარგამაძემ ამ “დაინტერესებული პირის ცნებაც” განმარტა: “დასავლეთ საქართველოში უკანონო ფორმირებების შექმნის თაობაზე ირაკლი ალასანიას მხრიდან გაკეთებული განცხადება პოლიტიკური თვალსაზრისით – სიბეცე, ქვეყანასთან მიმართებაში – მავნებლობა, ხოლო სუფთა ადამიანური თვალსაზრისით არაკაცობა იყო”.
კონცეფციის განხილვა მხოლოდ ამის შემდეგ დაიწყო.
“გურია ნიუსი” არასამთავრობო ორგანიზაცია “თავდაცვისა და უსაფრთხოების სამოქალაქო საბჭოს” წევრს, თეონა აქუბარდიას სარეზერვო სამსახურის ახალ კონცეფციასა და მოსალოდნელ ცვლილებებზე ესაუბრა.
_ სარეზერვო სამსახურის შესახებ შემუშავებულ კონცეფციაზე მსჯელობა პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარემ გივი თარგამაძემ ირაკლი ალასანიას განცხადებების შეფასებით დაიწყო და მას პოლიტიკურად ბეცი და ნამდვილი არაკაცი უწოდა. როგორ ფიქრობთ, ალასანიას სკანდალური განცხადება უკანონო შეიარაღებული ფორმირებების შესახებ ძალიან აცდენილი იყო არსებულ რეალობას?
_ ორივე მხარის პოლიტიკურ განცხადებებზე კომენტარისგან თავს შევიკავებდი, თუმცაღა ალასანიას განცხადებების დროს, შესაძლებელი იყო, რომ მისი კითხვები კანონმდელობასთან და რეზერვის სისტემასთან ახლოს ყოფილიყო, რამდენადაც ამ განცხადებებმა გარკვეული დაბნეულობა და გაუგებრობა გამოიწვია როგორც ადგილობრივ, ისე საერთაშორისო საზოგადოებაში. საერთოდ, მივესალმებოდი ოპოზიციური პარტიების ჩართულობას უსაფრთხოების საკითხებში თანმიმდევრული პრინციპების გათვალისწინებით.
_ ბათუ ქუთელიას მიერ წარმოდგენილი კონცეფცია, რომლის მთავარი პრინციპი სიმარტივე და მოქნილობა იყო, რამდენად მოქნილად მოგეჩვენათ?
_ კონცეფციაში, ალბათ, ეს ვერ გამოჩნდება, რადგან ავტორები აცხადებენ, რომ რიგი დეტალები უნდა შეიმუშავოს თავდაცვის სამინისტრომ რეზერვის სტრატეგიასა და დოქტრინაში; შესაბამისად, სიმარტივე და მოქნილობა არის სურვილი, რომელიც თავდაცვის უწყებამ უნდა ასახოს შემდგომ დოკუმენტებში, ხოლო შემდეგ, პარლამენტმა კანონის სახით მიიღოს.
_ სარეზერვო სამსახურის ეფექტური მართვის სისტემად დაასახელეს გარკვეული დანაყოფების დეცენტრალიზაცია. რამდენად კონტროლირებადი და უსაფრთხო იქნება, რომ გარკვეული დანაყოფები ადგილზე იღებდნენ გადაწყვეტილებას?
_ დეცენტრალიზაციის პრინციპი არ არის ახალი და ეს სტრატეგიულ დოკუმენტებში აქამდეც იდო. როდესაც საუბარია დეცენტრალიზაციაზე, აქ იგულისხმება რომ საომარ ვითარებაში, კრიტიკულ მომენტში მეთაურს ერთიანი მოქმედების გეგმის ჩარჩოში დამოუკიდებლად შეეძლოს გადაწყვეტილების მიღება, რაც ვფიქრობ, ნორმალურია და ამაში საფრთხეს მე ვერ ვხედავ; პირიქით, ეს მნიშვნელოვანია, თუ რეალურად გახორციელდება.
_ რაც შეეხება რეზერვის სტრუქტურას, კონცეფციის მიხედვით, მათ შეუძლიათ კოორდინაცია გაუწიონ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მუშაობას… ხომ ვერ გვეტყვით, რა შემთხვევაში შეიძლება მოხდეს ეს და თუ არის გაწერილი ეს შემთხვევები?
_ თვითმმართველობას კანონით ევალება (რომელიც ახლაც ძალაშია) რეზერვისტების შემკრებ პუნქტამდე მიყვანა. ამასთანავე, ბუნებრივი კატასტროფების დროს (ხანძარი, წყალდიდობა და სხვა) მუნიციპალიტეტში, შსს-ს საგანგებო სამსახურთან ერთად, ასეთი შემთხვევების ლიკვიდაცია. თუ კატასტროფის მასშტაბი დიდია და შსს-ს ეს სამსახური თავისი ძალებით ვერ ერევა, მაშინ შესაძლებელია რეზერვის და შეიარაღებული ძალების დახმარება ადგილობრივი ხელისუფლებისთვის. სწორედ ამიტომ, კონცეფციაში უფრო დეტალურად უნდა იყოს გაწერილი უწყებრივი რგოლის კოორდინაციის მექანიზმები და თუნდაც უწყებების ჩამონათვალი ზედმეტი გაუგებრობების თავიდან ასაცილებლად.
_ არჩევნების დროსაც ხომ არ შეიძლება “ეფექტურად” იქნეს გამოყენებული ეს კოორდინირებული მუშაობა ადგილობრივ თვითმმართველობასთან?
_ არჩევნებს რაც შეეხება; როდესაც რეზერვისტი იმყოფება გაწვევით შეიარაღებულ ძალებში, ის კანონით უთანაბრდება სამხედრო მოსამსახურის სტატუსს და შესაბამისად, ხმას აძლევს ე.წ. სპეციალურ უბანზე, რაც თვითმმართველობასთან კავშირს გამორიცხავს თავისთავად.
_ პირველ ეტაპზე რეზერვი იქნება სავალდებულო, შემდეგ კი გათვალისწინებული იქნება ნებაყოფლობითობა. რას გულისხმობს სავალდებულო რეზერვი და რა შემთხვევაში გახდება ის ნებაყოფლობითი?
_ ეს ჩემთვის ამ ეტაპზე გაუგებარია და ალბათ თავდაცვის უწყების მიერ შემუშავებულ სტრატეგიაში და კანონში გამოჩნდება უფრო კონკრეტულად. ამ ეტაპზე გვაქვს ორი ტიპის რეზერვი _ სავალდებულო და ნებაყოფლობითი. სავალდებულო რეზერვში გაიწვევიან სამხედრო სავალდებულო სამსახურგავლილი პირები და ისინი წვრთნას სახმელეთო ძალებთან ერთად გადიან. ნებაყოფლობითი რეზერვი კი როგორც ვიცით, ტერიტორიულ რეზერვთან ინტეგრირდება და ისინი ეროვნული გვარდიის დაქვემდებარების ქვეშ იქნებიან.
_ ბათუ ქუთელიას განცხადებით, რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ თავი იჩინა შეცდომებმა, რომელთა გამოსწორებაც ამ კონცეფციით გათვალისწინებული იქნება. თქვენი აზრით, ის რომ ომამდეც გვქონდა კონფლიქტისპირა ზონები, ეს არ იყო საკმარისი მიზეზი თუნდაც იმის გასათვალისწინებლად, რომ 500 რეზერვისტს სამართავად 5 სამხედრო მოსამსახურე არ უნდა ჰყოლოდა?
_ რა თქმა უნდა. სწორედ ამიტომ, მაშინაც, როცა ეს რეზერვის სისტემა დაიწყო 2006-ში, ვამბობდი, რომ ეს ყველაფერი ნაჩქარევად იყო გაკეთებული, რაც სამწუხაროდ კიდეც გამოჩნდა აგვისტოს ომის დროს. მაგრამ რეზერვისტები ამ შემთხვევაში არაფერ შუაში იყვნენ. სისტემამ ვერ იმუშავა ისე, რომ ამ რესურსის გამოყენება გონივრულად მომხდარიყო. არც ამ კონცეფციიდან იკითხება რეალურად არის თუ არა ეს ახალი მოდელი ამ შეცდომების გათვალისწინებით შემუშავებული. თუმცა, ისევ და ისევ ვიმეორებ, იქამდე, სანამ არ იქნება სტრატეგია მომზადებული, ამაზე საუბარი ნაადრევია.
_ რა თანხა გამოიყო იმ პილოტური პროექტისთვის, რომელიც დღეს უკვე არაეფექტურად აღიარეს?
_ რაც შეეხება თანხას, მხოლოდ კონცეფციის პრეზენტაციის დროს განაცხადა ბათუ ქუთელიამ, რომ ეს თანხა არის თავდაცვის ბიუჯეტის 0,9 პროცენტი, რაც დაახლოებით 6 მილიონ ლარს შეადგეს. რამდენადაც თავდაცვის ბიუჯეტის გამჭვირვალობის დონე არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ რეალურად იყოს ეს გაწერილი, ჩვენ ისღა დაგვრჩენია, რომ უბრალოდ, ეს ციფრი ვირწმუნოთ.
_ არის თუ არა ამ ეტაპზე გაწერილი, თუ სად შეინახება ის იარაღი, რომელიც რეზერვისტებს წვრთნებისთვის დაურიგდებათ და საერთოდ, როგორ მოხდება მათი დარიგება?
_ იარაღი ომამდეც ურიგდებოდათ რეზერვისტებს. ამ იარაღს ჰქონდა სპეციალური ნომერი მინიჭებული და ინახებოდა სპეციალურად გამოყოფილ ადგილებში; სავარაუდოდ, ეს წესი არ შეიცვლება.
_ კონცეფციის განხილვისას, აკაკი მინაშვილმა განაცხადა, რომ აღმოაჩინა საერთაშორისო პრაქტიკა, რომლის თანახმად, ადამიანს იწვევ რეზერვში, მაგრამ არ იყენებ სამხედრო უწყებისთვის. თქვენ ხომ არაფერი გსმენიათ ასეთი პრაქტიკის შესახებ და ხომ ვერ გვეტყვით, თუ არ იყენებ რეზერვისტს სამხედრო უწყებისთვის, რა ფუნქციით შეიძლება მისი დატვირთვა?
_ არ ვიცი, ამის შესახებ არ მსმენია. რეზერვის სისტემა აპრობირებულია ბევრ განვითარებულ ქვეყანაში და მისი დანიშნულებაა როგორც საომარ, ასევე კრიზისების პერიოდში (იგულისხმება ბუნებრივი კატასტროფები და სხვა) სამოქალაქო ხელისუფლების დახმარება.
_ რა კითხვები გაგიჩნდათ ამ კონცეფციის განხილვის შემდეგ და როგორ ფიქრობთ, მასში ნამდვილად არის გათვალისწინებული ის შეცდომები, რომლებმაც რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ იჩინა თავი?
_ დავიწყებდი იმით, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეს დოკუმენტი კონცეპტუალური სახისაა, მასში მაინც მეტი კონკრეტიკა რომ ყოფილიყო, უკეთესი იქნებოდა, რადგანაც ამ პრინციპებზე უნდა იქნას შემუშავებული შემდგომი დოკუმენტები. მნიშვნელოვანია, სამოქალაქო თავდაცვის უწყებრივი კომპეტენცია მკაფიოდ იყოს ჩამოყალიბებული. ამასთან ერთად, მკაფიოდ იყოს გაწერილი უწყებრივი თანამშრომლობის დონე თვითმმართველობის, თავდაცვისა და შსს-ს სამინისტროებს შორის.
დანარჩენს რაც შეეხება, არსებობს ის კითხვები, რომელსაც უკვე თავდაცვის სამინისტრომ უნდა გასცეს პასუხი, თუმცა რადგანაც ნათქვამია, რომ დეტალები შემდგომში იქნება წარმოდგენილი, ამ ეტაპზე კითხვების დასმას აზრი ეკარგება. ისღა დაგვრჩენია, დაველოდოთ თავდაცვის სამინისტროს მიერ მომზადებულ სტრატეგიას. მთავარია, რომ ეს ყველაფერი, როგორც ხდება ხოლმე, დროში არ გაიწელოს და რეალური პროცესი არ აცდეს დოკუმენტებში გასაწერ თემებს.
