“გურია ნიუსი” “სპეციალიზირებული პროკურატურის” შექმნის იდეასთან დაკავშირებით საქართველოს ყოფილ მთავარ პროკურორს, საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის ყოფილ მოადგილეს, სამართლის დოქტორს, პროფესორ გია მეფარიშვილს ესაუბრა.
_ ბატონო გია, რითია გამოწვეული დამოუკიდებელი სტრუქტურის შექმნის აუცილებლობა, რომელიც კონცენტრირებული იქნება მხოლოდ ერთი კატეგორიის საქმეებზე?
_ საქართველოს მთავარ პროკურატურაში დარეგისტრირებულია 7000-ზე მეტი განცხადება. რომელიც კანონიერ ძალაში შესული განაჩენების გადასინჯვის მოთხოვნით პეტიციას ეხება. ამაში შედის 2004-2012 წლების გამამტყუნებელი განაჩენები, მათ შორის საპროცესო შეთანხმებები. თუ ჩვენ თეორიულად დავუშვებთ იმას, რომ შესაძლებლია, ან შესაძლებელი იყო პროკურატურას ემსჯელა და გაეფილტრა ეს საქმეები, მინდა გითხრათ, ასეთ შესაძლებლობას პროკურატურა მოკლებულია. იგი ფიზიკურად ვერ გაუძლებს ასეთი საქმეების „შეტევას.“
“სპეციალიზირებული პროკურატურა” დაკავებულია გარკვეული კატეგორიის საქმეების გამოძიებით. “კანონი პროკურატურის შესახებ” ასეთი სისტემის შექმნის შესაძლებლობას ითვალისწინებს. ამის უფლებამოსილება გააჩნია საქართველოს იუსტიციის მინისტრს და მას აქვს შესაძლებლობა ასეთი პროკურატურის შექმნის.
_ ამისთვის ადმინისტრაციული რესურსი თუ ჰყავს პროკურატურას?
_ არ არის ადმინისტრაციული რესურსი, არ არის კვალიფიკაცია. ჯერჯერობით, ამისთვის საჭირო საკანონმდებლო ბაზაც არ არის. თუ არ იქნება საკანონდებლო ბაზა, ასეთი პროკურატურის შექმნას არ აქვს აზრი. უნდა გაკეთდეს შესაბამისი გათვლა, დავთვალოთ რამდენია ასეთი განცხადება, დაახლოებით რამდენი შეიძლება შემოვიდეს და შემდეგ ჩამოყალიბდეს სისტემა. ამის კრიტერიუმები მეცნიერებაშიც და სპეციალურ ლიტერატურაში შემუშავებულია. დაახლოებით რას ველოდებით და რა რაოდენობის საჩივარზე მოგვიწევს მსჯელობა, გამომძიებლები იქნებიან თუ პროკურორები.
საჩივრების უდიდესი ნაწილი, რომელიც შემოდის პროკურატურაში, გამოძიების ხელმეორედ ჩატარებას მოითხოვს. ამისთვის უნდა იყოს ახლადაღმოჩენილი, ან ახლადგამოვლენილი გარემოებების გამო საქმის გადაწყვეტის შესაძლებლობა, რომელიც სისხლის სამრთლის საპროცესო კოდესის შესაბამის თავში არ არის. ეს უნდა გაკეთდეს ახლადაღმოჩენილ ან ახლადგამოვლენილ გარემოებათა გამო კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის გადასინჯვის მოთხოვნით. შემდეგ, ჩემი აზრით, პარალელურად უნდა მოხდეს “სპეციალიზირებული პროკურატურის” დაარსება, რომელიც იქნება დროებითი, მაგრამ რამდენიმე წლის განმავლობაში ამ საქმეების შესწავლით იქნება დაკავებული.
_ რა შედეგი დადგება “სპეციალიზირებული პროკურატურის“ ინსტიტუტის შემოღებით?
_ ეს გვაძლევს საშუალებას, განვტვირთოთ, არ გადავღალოთ რაიონული, საქალაქო, ან ოლქის პროკურორი, რომლებიც საკმაოდ გადღლილები არიან მომძლავრებული საქმეებით, ასეთი საქმეების რაოდენობა კი ბევრია. ეს მოგვცემს საშულებას, პროცესი გამჭირვალედ და დემოკრატიული პროცედურების დაცვით წარიმართოს. არ უნდა დაისვას კითხვა და არ უნდა გაჩნდეს ეჭვი ასეთი კატეგორიის საქმეებთან დაკავშირებით.
_ რამდენად მისაღებია თქვენი იდეა, სისხლის სამართლის სპეციალისტებისთვის, ადვოკატებისთვის, არასამთავრობო სექტორისთვის?
_ მოდი ასე ვთქვათ, ცხოვრება სვამს დღის წესრიგში გარკვეულ მოთხოვნებს. მეცნიერებმა და პოლიტიკოსებმა კი ეს პრობლემა უნდა მოხსნან. ამისთვის მათ უნდა ჰქონდეთ შესაბამისი ბერკეტი. პოლიტიკოსი განსაზღვრავს გადაწყვეტილების გენერალურ იდეას, მაგრამ ეს როგორ უნდა გაკეთდეს, უნდა გადაწყვიტონ მეცნიერებმა, ან სპეციალისტების ჯგუფმა.
_ თუ თქვენი იდეა განხორციელდა, რა ფუნქცია დაეკისრება მედიას და რამდენად ეფექტური იქნება მისი ჩართვა ასეთ საქმეებში?
_ მედიის ამოცანა იქნება ძალინ დიდი. მედია არის დამაკავშირებელი რგოლი საზოგადოებასა და სამართალდამცავ სისტემას შორის. მედიის გარეშე ეს პროცესი არ მოხდება. საზოგადოება რომ დარწმუნდეს იმაში, რომ რაც ხდება, მისი ინტერესებიდან გამოდინარეა, მედიამ უნდა ითამაშოს დიდი როლი, რათა სწორი ინფორმაცია მივიდეს საზოგადოებამდე. ასევე უნდა უზრუნველყოს, თუ რამე შეეშლება სახლმწიფოს ურთიერთობაში, გამოაშკარავოს. ანუ მოდარაჯე ნაგაზის ფუნქცია უნდა შეასრულოს მედიამ, ძალიან პირუთვნელად და მკაცრად. მაგრამ თვითონ პროცესებში არ უნდა ჩაერთოს, პროცესები უნდა გააშუქოს, პროცესების გაშუქებას უნდა დაესწროს და რაც მთავარია, უნდა იყოს ყოველდღიური ინფორმაცია, რას აკეთებს ეს სტრუქტურა. სწორედ ასე მივალთ ჩვენ გადაწყვეტილებამდე.
_ მოქმედი კანონმდებლობით, სასამართლო სხდომებზე ჟურნალისტებს მხოლოდ მაყურებლის ფუქნქცია აქვთ…
_ მთავარმა პროკურორმა განაცხადა და ეს არის ძალიან მნიშვნელოვანი საკანონმდებლო ცვლილებები, რომელიც წელს უნდა განხორციელდეს. პირველი _ ყველა პოლიტიკური საქმე, რომელშიც ფიგურირებს რომელიმე ბრალდებული და ბრალად ედება 2004 – 2012 წლებში გარკვეული დანაშაულის ჩადენაში, განხილული უნდა იყოს მხოლოდ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს მიერ. ნაფიც მსაჯულთა განხილვა აუცილებლად უნდა იყოს მაქსიმალურად საჯარო. ანუ აღსდეგს ის, რაც იყო მაშინ, რომლის თავმჯდომარეც ადრე მე ვიყავი. მხედველობაში მაქვს ვიდეო ჩაწერა, ტრანსლირებები და ა.შ. გაიხსენეთ, ყველა გახმაურებულ საქმეზე ჩვენ ტრანსლირებას ვაკეთებდით. ბევრს ეს არ მოსწონდა, მაგრამ დამერწმუნეთ, ეს ეფექტური საშუალება იყო, ხალხის რისხვა, ცნობისმოყვარეობა დაგვეკმაყოფილებინ და ნდობა აგვემაღლებინა. ჩვენ, უბრალოდ, სხვა გამოსავალი არ გვაქვს.
_“სპეციალიზირებული პროკურატურის“ შექმნაზე თუ გქონდათ საუბარი საკანონმდებლო ორგანოში?
_ საკანონდებლო ორგანოში არ მქონდა საუბარი, მაგრამ მექნება. ამის განხორციელება იანვარ-თებერვალს არ უნდა გადასცილდეს. ეს იდეა ორ კონფერენციაზე გაჟღერდა. უნდა გამოქვეყნდეს წერილი, რომელსაც თეორიული დასაბუთება ექნება. ამის შემდეგ ვნახოთ, როგორი იქნება ინტერესი.
_ რა რაოდენობის ადამიანური რესურსია საჭირო “სპეციალიზირებულ პროკურატურაში“ და ვინ უნდა იყვნენ ეს ადამიანები?
_ მე ვფიქრობ, თუ ასეთი პროკურატურა იქნება ჩამოყალიბებული თავისი საპროკურორო, საგამოძიებო და ტექნიკური პერსონალით, 100 დან – 120 ადამიანამდე სავსებით საკამარისია. თუ საჩივრის რაოდენობა 10 000 ფარგლებში იქნება, მაშინ დაახლოებით 2 წლიან პერსპექტივაში ისინი შეიძლება ამ საქმეებს აუვიდნენ. მაგრამ, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ 10 000 საჩივარიდან 10 000-ვე დაკამყოფილდება. 10 000-ვე განიხილება, მაგრამ დაკმაყოფილების პერსპექტივა საერთო სტანდარტით არის 25 – 30% ანუ სასამართლოს შეცდომების დინამიკა, მეცნიერული ანალიზი, დაახლოებით არის 25- 30%. საშუალო არითმეტიკული მაჩვენებელი ასეთია. ვნახოთ, აქ როგორ დაჯდება.
