ბოლო პერიოდში საქართველოს ბაზარზე სოკოებივით მომრავლდა ონლაინსესხების გამცემი ორგანიზაციები, რომელთა საქმიანობას არც სახელმწიფო და არც ეროვნული ბანკი არ აკონტროლებს. საკმარისია საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდე იურიდიულ პირად, რომ შესაძლებელი ხდება აღნიშნული საქმიანობის წამოწყება. ამ ორგანიზაციების მიერ გაცემულ სესხებზე, მოგებაზე, ჩამორთმეულ ქონებაზე ერთიანი ინფორმაცია არ არსებობს.
ცნობილია მხოლოდ ის, რომ ყველა ამ ორგანიზაციის მიერ გაცემულ კრედიტზე წლიური საპროცენტო განაკვეთი 26%-დან 55%-მდე მერყეობს. საკმაოდ მაღალია საჯარიმო თანხა ვადაგადაცილებაზე. ონლაინ საკრედიტო ორგანიზაციები მომხმარებელზე მოკლევადიან მცირე სესხებს ყოველგვარი უზრუნველყოფის გარეშე, მხოლოდ პირადობის მოწმობის საფუძველზე გასცემენ, რომლის დამტკიცებასაც 15 წუთიდან 1 საათამდე დრო სჭირდება. სესხის ასაღებად ერთადერთი მოთხოვნა კლიენტის წლოვანებაა. საკრედიტო ორგანიზაციები კლიენტის მინიმალურ წლოვანებად 21 წელს ასახელებენ.
მიუხედავად იმისა, რომ სესხი ქონებით უზრუნველყოფილი არ არის, გადაუხდელობის შემთხვევაში, მოვალის ქონებას მაინც აყადაღებენ.
ამაში დასარწმუნებლად, პატარა ექსპერიმენტის ჩატარება გახდა საჭირო. ოთხი ონლაინ სესხების კომპანიის ვებგვერდზე შევავსეთ განაცხადი. შევიყვანეთ ყველა საჭირო მონაცემი და დაველოდეთ პასუხს. სამი მათგანიდან დარეკეს და სესხის დამტკიცების შესახებ გვაცნობეს, მხოლოდ "ემას კრედიტისგან" მივიღეთ უარი.
ამ ექსპერიმენტით სრულიად ცხადია, რომ ონლაინ საკრედიტო ორგანიზაციებს მსესხებლის შემოსავლების შესწავლის მიმართ სულაც არ აქვთ მკაცრი კრიტერიუმები. საკმარისია პიროვნების იდენტიფიცირების ამსახველი მონაცემებიც. სესხის აღების მომენტში, დაბრკოლებას არ წარმოადგენს უკვე არსებული სასესხო ვალდებულებაც. ამის კარგი მაგალითი გამოდგა ჩვენს მიერ ჩატარებული ექსპერიმენტი. მიუხედავად იმისა, რომ უკვე მაქვს მიმდინარე სესხი, სამმა ონლაინ ორგანიზაციამ, როგორც ჩანს, თავი არ შეიწუხა ამის გარკვევით, ან უარესი, გაარკვიეს, მაგრამ მაინც გასცეს კრედიტი.
"ჩემი საქმე მდგომარეობს შემდეგში. ვარ ორსულად და მარტოხელა დედა, მყავს მშობლები, რომლებიც არ მუშაობენ და ოჯახის რჩენა მე მიწევს. მამა მყავს ინვალიდი. ასევე ვარ ონკოლოგიური პაციენტი უკვე 11 წელია, ჩემი ეს მდგომარეობა ყველა მიკროსაფინანსო ორგანიზაციამ, შეიძლება ითქვას, აბუჩად აიგდო: სესხს რო იღებდი, მაშინ არ იყავი ავადო. დასმული მქონდა უშვილობის დიაგნოზი , მაგრამ ამავე დროს ბავშვის გაჩენა იყო აუცილებელი ჩემი ჯანმრთელობისთვის და რაღაც სასწაული მოხდა, დავფეხმძიმდი, რთულია ორი შვილის მარტო გაზრდა და თან ამდენი ვალი. ბინაც კი დავტვირთე იპოთეკით ონლაინ სესხების შიშით და ცალკე სესხიც მაქვს ბანკში და ყველას ერთად ვეღარ ავუდივარ, მითუმეტეს, მას შემდეგ რაც დოლარის კურსმა აიწია. კერძო მევახშე ცალკე მთხოვს თანხას ერთიანად, ონლაინები მირეკავენ მუქარით ,შანტაჟით სახლში მოვარდნით,.. ,თავის დროზე კარგი გადამხდელი ვიყავი , მაგრამ გადამიბრუნდა ფეხი, ვეღარ ვიხდი. რისი საშუალებაც მაქვს, ცოტ- ცოტა ყველგან შემაქვს რომ ძირი მაინც დაიფაროს, მაგრამ ეს არ აკმაყოფილებთ, ჯარიმებიანად მთხოვენ გადახდას. კრედიუმის 225 ლარი მქონდა, ამიყვანეს 850-ზე. 250 ლარი ერთიანად შევიტანე და უტიფრად მირეკავენ, 850 ლარი რომ გაქვს გადასახდელი, რას ფიქრობო, გადანაწილების საფასური 160 ლარიდან ეწყებათ . გრაფიკი რომ შეადგინონ, ზემოდან 160 ლარი უნდა გადაუხადო თურმე წინასწარ.
ნეტკრედიტი 1000 ლარიან სესხში, რომლიდანაც 900 შეტანილი მაქვს კიდევ 1600 მთხოვს. და კიდევ მრავალი ასეთი,
მე მართლა თვითმკვლელობამდე ვარ მისული , ვერ წარმოიდგენთ, რა მემართება ტელეფონის ზარზე . ძალიან დიდი სტრესია,საშინელ ნერვოზულ ფონზე უძილობა დამცემდა როდემდე გავუძლებ არ ვიცი. "-ამ წერილის ავტორი ახალგაზრდა ქალია, რომელიც, როგორც ბევრი მის მდგომარეობაში მყოფი, სასამართლო პროცესის შიშით, მოითხოვს მისი ვინაობა არ გავამჟღავნოთ.
საბანკო და საფინანსო საქმის ექსპერტები ამ მდგომარეობიდან ერთადერთ გამოსავალს ხედავენ, აუცილებელია მთავრობამ კონტროლის ქვეშ მოაქციოს ონლაინგამსესხებლების საქმიანობა. დაწესდეს გარკვეული შეზღუდვები ონლაინსაკრედიტო ორგანიზაციების მიერ გაცემული სესხების საპროცენტო განაკვეთებზე და საჯარიმო სახდელებზე.
საბანკო სპეციალისტის ლია ელიავას განცხადებით, ონლაინ გამსესხებლები სესხს წლიური საპროცენტო განაკვეთებით არ გასცემენ, მათი მოგება დიდი ჯარიმები და საკომისიოებია.
"ასეთი არასწორი საქმიანობა, რომელიც შეუსაბამოა მსოფლიო პრაქტიკასთან აუცილებლად აღსაკვეთია. არ შეიძლება სესხი გაიცემოდეს მხოლოდ საკომისიო გადასახადით, ვინაიდან საკომისიო ყოველთვიური გადასახდელია. ონლაინ საკრედიტო ორგანიზაციების დიდი ნაწილი კი ასე მუშაობს.
ამასთანავე ყველაზე საინტერესო არის ის, რომ ეფექტური საპროცენტო განაკვეთის გამოსათვლელად მარტო საკომისიო გადასახადი საკმარისი არ არის. არც ერთ ნორმალურ ქვეყანაში ასეთი რამ არ ხდება. ეს მარტო საქართველოშია მისაღები – სესხები გაიცემა გაურკვეველი ფორმით,"-ამბობს ელიავა.
საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ სოციალურ ქსელ "ფეისბუქში" ონლაინ საკრედიტო ორგანიზაციების საქმიანობით დაზარალებულ მოქალაქეთა ჯგუფიც შეიქმნა და მასში გაერთიანებული ადამიანები საერთო საპროტესტო აქციების ორგანიზებას გეგმავენ.
