ფიზიკის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომლების მიერ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანასეულში, 2016 წლის აგვისტოს დასაწყისში, აღმოჩენილი რადიაციის ახალი კერების შესახებ ინფორმაცია უკვე ცნობილია ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტოსთვის. თუმცა, ჯერჯერობით უწყებას კონკრეტული ღონისძიებები ადგილზე არ გაუტარებია. ერთადერთი რეკომენდაცია, რომელიც სააგენტომ ადგილობრივ ხელისუფლებას მისცა, ტერიტორიის შემოღობვაა, რომელიც ნოემბრის შუა რიცხვებამდე უნდა შესრულდეს.
რა საფრთხის წინაშე დგას ანასეულის მოსახლეობა, ვინ უნდა დაიცვას ადგილზე უსაფრთხოება, სად აპირებენ დაბინძურებული ნიადაგის გადატანას, _ ამ და სხვა საკითხებზე "გურია ნიუსი" ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტოს უფროსის მოადგილეს, ხატია ჯიქურიძეს ესაუბრა.
_ქალბატონო ხატია, ფიზიკის ინსტიტუტის მეცნიერ–თანამშრომლებმა აგვისტოს დასაწყისში ანასეულში მოკვლევა ჩაატარეს, რითაც აღმოჩნდა, რომ იქ რადიაციით დაბინძურებული კერებია და ორი ადგილიდან რადიაცია ჟონავს. თქვენმა სააგენტომ როდის ჩაატარა ბოლოს მონიტორინგი ამ ტერიტორიაზე და რა პრობლემა გამოიკვეთა?
_ჩვენი სააგენტო როგორც მოგეხსენებათ, 2016 წლის იანვარში შეიქმნა, დავგეგმეთ ამ წლის განმავლობაში საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე რადიაციული მონიტორინგის განხორციელება. ამ პროგრამაში რა თქმა უნდა, იყო გათვალისწინებული ანასეულის ტერიტორიის ხელახალი შესწავლაც. მონიტორინგი და რეაგირება ამ საკითხზე ჩატარდა ჩვენი სპეციალისტების მიერ აგვისტოს ბოლოს. გაკეთდა რადიაციული დეზიმეტრია, ასევე ავიღეთ მიწის ნიმუშები. რამაც დაადასტურა, რომ აქ არის რადიაციით დაბინძურებული ტერიტორიები – ცეზიუმ 137-ით, რომელიც 2013 წელს ლოკალიზებული და დროებით შენახული იყო. იმ ეტაპისთვის, ეს იყო დროებითი გამოსავალი, რომ უსაფრთხოება უფრო მეტად ყოფილიყო უზრუნველყოფილი, ვიდრე მანამდე იყო. ჩვენ პერიოდულად ჩავდივართ, ვამოწმებთ, რამდენად საფრთხისშეცველია. მომატებული ნამდვილად არ იქნება იქ არაფერი, რაც არის, იმაზე მეტი აღარ იქნება. ახლა ვამოწმებთ წვიმების შედეგად სხვა ტერიტორიაზე ხომ არ მოხდა უფრო მეტად გაჟონვა. მომავლისთვის დაგეგმილი გვაქვს რომ გავაგრძელოთ მონიტორინგი, ასევე ვმუშაობთ რადიაქტიული ნარჩენების 15-წლიანი სტრატეგიის შემუშავებაზე, სადაც გათვალისწინებულია, რომ მომავლისთვის ასეთი დაბინძურებული ნიადაგი იქნება თუ საგნები, საბოლოოდ განთავსებული უნდა იყოს რადიაქტიური ნარჩენების სამარხში, რომელიც მდებარეობს სოფელ საკაძესთან. იქ იქნება აბსოლუტურად უსაფრთხოდ განთავსებული, არანაირი პრობლემა არ იქნება არც მოსახლეობისთვის, არც გარემოსთვის როგორც დღე, ასევე მომავალშიც.
_ანასეულიდანაც აპირებთ დაბინძურებული ნიადაგის გადმოტანას? როდის იგეგმება ეს?
_ეს არის ჩვენი ხანგრძლივი გეგმა. მაგრამ აუცილებლად ვაპირებთ ამის განხორციელებას. ამ სტრატეგიის შემდეგ დაიწერება სამოქმედო გეგმა, სადაც ჩვენი ყველა ქმედება იქნება გაწერილი. შესაბამისად, იქნება დამფინანსებელი ორგანიზაციებიც მითითებული, ვიცი მეშვეობითაც ჩვენ ამის განხორციელებას შევძლებთ. ამ ეტაპისთვის, ნიადაგის ის ნაწილი, რომელიც მეტად საფრთხის შემცველი იყო არის შემოღობილი. თუმცა, არსებობს მცირეოდენი ლაქები შემოღობილის გარე ტერიტორიაზე. ა საკითხთან დაკავშირებით ჩვენ დავუკავშირდით ოზურგეთის მერიას და ჩვენთან შეთანხმებით, ჩვენს მიერ მითითებული ტერიტორიების მიხედვით იქნება შემოფარგლული და გაფართოებული ეს შემოღობვა.
_როდის დაუკავშირდით ოზურგეთის მერიას?
_მერიას დავუკავშირდით აგვისტოს მონიტორინგის შემდგომ. შევთანხმდით, რომ ეს ღონისძიებები ჩატარდებოდა ოქტომბრის ბოლოს.
_ მოსახლეობისთვის რამდენად საფრთხისშემცველია ეს დაბინძურებული ტერიტორია დღეს და რა რეკომენდაციები გაქვთ ადგილობრივებისთვის, რა უნდა გაითვალისწინონ?
_იქედან გამომდინარე, რომ მოსახლეობა იმ ტერიტორიაზე არ ცხოვრობს, ნალებად საფრთხის შემცველია, მით უმეტეს, რომ იმ შემოღობილ ნაწილზე ყველგან არის მითითებული და გაკრული რადიაციული საფრთხის ნიშანი. დღეისთვის ყველამ იცის ეს რომ საფრთხის ნიშანია ეს და იქ არ უნდა შევიდეს, თუმცა, მოსახლეობასაც უნდა ჰქონდეს იმის შეგრძნება, რომ იმ ტერიტორიაზე საფრთხეა და არ უნდა გაუშვან არც საქონელი და თვითონაც არ შევიდეს.
_ვიცით, რომ წინა წლებში ლაბორატორიის ტერიტორიიდან მანქანა დანადგარები და ნივთები გაიტანეს…
_90-იან წლებში იყო ასეთი პრობლემები. ასეთი პრობლემები საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ არა მარტო ანასეულში, სხვადასხვა სამრეწველო ობიექტებზე იყო, რომლებიც დაიხურა. ზოგმა მოიპარა და სხვადასხვა მიზნებისთვის იყენებდა ამ რადიაქტიულ წყაროებს. ამიტომ მოსახლეობამ უნდა შეიგრძნოს, რომ ის საფრთხის შემცველია და იმ ტერიტორიაზე არ უნდა შევიდეს.
_მოსახლეობის ინფორმირების კუთხით თქვენს სააგენტოს ბოლო პერიოდში თუ განუხორციელებია რაიმე ღონისძიება?
_კონკრეტულად ანასეულის მოსახლეობისთვის დაახლოებით ერთი წლის წინ იყო მოსახლეობის და ჟურნალისტების მომართვა, რამდენად საფრთხის შემცველი იყო ეს პრობლემა. ვიყავით სხვადასხვა უწყებების წარმომადგენლები ოზურგეთში და შევხვდით მოსახლეობას და ჟურნალისტებს. ვინც იყო დაინტერესებული, ყველა მოვიდა. არა მარტო ჩვენი, არამედ ჯანდაცვისა და სხვა კუთხეებით საფრთხეებზეც ვისაუბრეთ.
_2012 -2013 წელს რა ღონისძიებები გატარდა თქვენს მიერ ადგილზე?
_2012 წელს იყო საკმაოდ დიდი საფრთხე დაბინძურებული ნიადაგიდან. როგორც იცით, შემოღობილი არ იყო და ბუნებრივი ფონისგან რადიაციული ფონი მკვეთრად განსხვავდებოდა. აქედან გამომდინარე იმ ეტაპზე იქნა გადაწყვეტილება მიღებული რომ დაბინძურებული მიწები ერთად შეგროვებულიყო ლოკალურად. ამიტომ გაკეთდა რამდენიმე დროებითი შესანახი ტერიტორიაზე, რომ უფრო მეტად ყოფილიყო უსაფრთხოება უზრუნველყოფილი, როგორც მოსახლეობისთვის, ასევე გარემოსთვის. იქ თუ არავინ არ შევა, არაფერი მოხდება. შემოფარგლულ ტერიტორიაზე თუ ვინმე რამეს დათესავს, მოსავალს მოიყვანს და მიიღებს, მაშინ შესაძლებელია, რომ საფრთხე შეუქმნას ადამიანს. მაგრამ გამორიცხულია, რომ იმ პატარა ზომის ტერიტორიებზე ვინმემ რამე მოიყვანოს. სხვაგვარად ეს საფრთხის შემცველი არ არის. გარდა ამისა, იმ ტერიტორიაზე, რომელიც შემოღობილია, დაუშვებლად მიმაჩნია, რომ რომელიმე მსხვილფეხა ან წვრილფეხა ცხოველი შევიდეს. ისე, რაზეც ვისაუბრეთ, რომ მცირე ლაქები, რომელიც ტერიტორიის გარეთაც არსებობს, მაგრამ ეს არის ძალიან მცირე დაბინძურება, მე პირადად არ მინახავს, მაგრამ იქ რომ დაშვება უფრო მეტად შეზღუდული ყოფილიყო, რაზეც ვისაუბრეთ, მივმართეთ ოზურგეთის მერს და შემოღობავენ, რომ უფრო მეტად უსაფრთხო გახდეს მოსახლეობისთვის, სანამ დაბინძურებული ნიადაგი სააკაძის სამარხში იქნება გადატანილი.
_ფიზიკის ინსტიტუტის ერთ-ერთი მეცნიერ-თანამშრომლის ინფორმაციით, ახალი სარკოფაგები, რომელსაც რეაბილიტაცია 2012-2013 წლებში ჩაუტარდა, ზომების დაცვით არ არის გაკეთებული. ნარჩენები პირდაპირ ტყვიის კონტეინერების გარეშეა ჩაყრილი სარკოფაგში. რამდენად შეესაბამება ეს ინფორმაცია სინამდვილეს?
_ნამდვილად ვერ დაგეთანხმებით იმაში, რომ რადიაქტიული ნარჩენები აუცილებლად ტყვიის სარკოფაგებში უნდა იყოს იმიტომ, რომ არსებობს ტექნოლოგიური პროცესი რადიაქტიული ნარჩენების შესანახად ან გადასამუშავებლად, ის არის გაკეთებული ბეტონის მოცულობები, არანაირი ტყვია იქ არ უნდა ყოფილიყო.
_ანუ არც იყო საჭირო?
_არ იყო საჭირო. ტყვიის კონტეინერები საჭიროა კონკრეტულად რადიაქტიული წყაროების შესანახად და ტრანსპორტირებისთვის და არა ნარჩენებისთვის.
_კიდევ ერთი რეკომენდაცია, რასაც სპეციალისტები იძლევიან არის ის, რომ ჰიდროლოგიური კვლევაა ადგილზე ჩასატარებელი, რომელიც არასდროს ჩატარებულა. არ ვიცით სად მიდის წყალი, რამხელა დინება აქვს და რა ტერიტორია შეიძლება დააბინძუროს. ხედავთ თუ არა კვლევის ჩატარების აუცილებლობას?
_ვერც უარვყოფ და ვერც დავადასტურებ იყო თუ არა მსგავსი კვლევა ჩატარებული. მაგრამ მე პირადად არ მაქვს ნანახი, არსებობს თუ არა ასეთი დასკვნა. როგორ აღვნიშნე ეს არის დროებით შესანახი, რომელსაც აქვს ბეტონის მოცულობა, რაზეც ვთვლი, რომ ახლოს, სადაც ეს შემოღობილი, დაბინძურებული ნიადაგები არსებობს, არანაირი წყალი არ არის. თქვენ თუ გულისხმობთ იმას, რომ შეიძლება ნალექისგან იქნეს გარეცხილი, ის ნალექი იმდენს ვერ გაიტანს, რომ მოცულობები დააზიანოს. შეიძლება 100 წლის მერე და 50 წლის შემდეგ რაღაც პრობლემები შეიძლება შექნას, მაგრამ როგორც გითხარით 15-წლიან სტრატეგიაში დაახლოებით 5-დან 10-წლამდე პერიოდში ეს დაბინძურებული ნიადაგი უნდა გადავიტანოთ. სტრატეგიაში გაწერილია, რომ ქვეყანაში არსებული ყველა რადიაქტიული ნარჩენი უნდა იყოს უსაფრთხოდ განთავსებული და ეს გულისხმობს ანასეულის დაბინძურებულ ნიადაგსაც. სამოქმედო გეგმაში კონკრეტულად იქნება მითითებული, რომ ანასეულში არსებული დაბინძურებული ნიადაგი უნდა იქნას გადატანილი. როდისთვის იქნება ესეც იქნება მითითებული.
_როდის გვექნება სამოქმედო გეგმა?
_სამოქმედო გეგმაც და სტრატეგიაც იქნება 2017 წლის 1 იანვრამდე დამტკიცებული.
_ადგილობრივი მოსახლეობა აღნიშნავს, რომ რადიაციული ფონი სიმსივნური დაავადებების გამომწვევია. ხომ არ გაქვთ კვლევის შედეგები, არის თუ არა ეს ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ნამდვილად საფრთხის შემცველი და სიმსივნური დაავადებების მაპროვოცირებელი?
_სიმსივნურ დაავადებებს არამარტო რადიაცია იწვევს. რეალურად, ჰაერი, ქიმიური დაბინძურება და ა.შ. შეიძლება იყოს გამომწვევი. ჩვენს სააგენტოს რომ ჰქონდეს მონაცემები, არის თუ არა სიმსივნით დაავადებული ადგილობრივი მოსახლეობა, ან როდის ჩატარდა იქ კვლევები, ეს ჩვენს ფუნქციას ნამდვილად სცდება.
თუმცა, სამედიცინო დაწესებულებებთან ჩვენ გვაქვს კონტაქტი, ისინი არიან ჩვენი ლიცენზიანტები და არ გვაქვს ნამდვილად ინფორმაცია, რომ უფრო მეტად მაგ რეგიონშია სიმსივნური დაავადებები გავრცელებული და არა სხვაგან. ჩვენ როდესაც დავინტერესდით და ადგილზე ვიყავით ჩასულები სხვა უწყებებთან ერთად, მაშინ აღნიშნეს ჯანდაცვის სფეროს წარმომადგენლებმა, რომ არ გამოიხატება ამ ტერიტორიაზე უფრო მეტი ადამიანი იყოს სიმსივნით დაავადებული, ვიდრე საქართველოს სხვა ტერიტორიაზე.
_კიდევ ერთი საკითხი, რაზეც საუბრობენ, არის მძიმე ლითონებით ამ ტერიტორიის დაბინძურება.
_ჩვენ არ გვაქვს ასეთი ინფორმაცია. უახლოეს მომავალში ვეცდებით, რომ ეს პრობლემა იყოს აბსოლუტურად ამოწურული.
_ამის შემდეგ როდის აპირებთ ტერიტორიის შემოწმებას? ან რა პერიოდულობით უნდა შემოწმდეს?
_ჩვენ წელიწადში ორჯერ შევალთ და მონიტორინგს ჩავატარებთ, ნიადაგის სინჯებსაც ავიღებთ და გავსინჯავთ რადიონუკლიდების შემცველობას. მაგრამ ამის გარდა მოგვიწევს ჩასვლა შემოღობისას, რომ აღვნიშნოთ რომელი ნაწილი უნდა შემოიღობოს.
_საქართველოს ტერიტორიაზე ანასეულის მსგავსი პრობლემა გვაქვს სადმე?
_არ გვაქვს.
ამავე თემაზე:
რა საფრთხე აღმოაჩინეს მეცნიერებმა ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანასეულში
გამოცემა მომზადებულია პროექტის "საქართველოს მედიის ხელშეწყობა საქართველოში მიმდინარე რეფორმების დღის წესრიგის კომუნიკაციაში" (M-GRA) ფარგლებში. M-GRA პროექტი, რომელსაც IREX ახორციელებს, დაფინანსებულია კარგი მმართველობის ფონდის მიერ, ბრიტანეთის საელჩო, თბილისი. გადაცემის შინაარსი მთლიანად მისი ავტორის პასუხისმგებლობაა და არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება განიხილოს როგორც IREX-ისა და დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს საელჩოს პოზიციის გამოხატულება.
