ბერი გაბრიელ სალოსის ქუჩაზე სპეცოპერაცია რამდენიმე წუთის წინ დასრულდა. სპეცოპერაციის გაშუქებისას მედიის მხრიდან დარღვეულ იქნა პრინციპები, რომლებიც ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერ გამოქვეყნებულ ძირითად დებულებებს ეწინააღმდეგება. კერძოდ, მედიის წარმომადგენლებმა დაუდასტურებელი ინფორმაციის მიუხედავად, ტერორისტებად მოიხსენიეს ადამიანები, რომელთა მიმართ სპეცოპერაცია მიმდინარეობს. გათქვეს სპეცრაზმის განლაგების ადგილსამყოფელი და რაც მთავარია, პირდაპირ ეთერში ახდენდნენ მიმდინარე მოვლენების ტირაჟირებას, რაც მხოლოდ და მხოლოდ დამნაშავეების წახალისებას ემსახურება.
არსებულ დარღვევებთან დაკავშირებით „გურია ნიუსი“ ჟურნალისტური ეთიკი ქარტიის ხელმძღვანელს ნატა ძველაშვილსა და მედიის განვითარების ფონდის მკვლევარს სოფო გელავას ესაუბრა.
ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის ხელმძღვანელი ნატა ძველაშვილი ,,გურია ნიუსთან“ საუბრისას აღნიშნავს, რომ აუცილებელია მედიამ ინფორმაციის მიწოდებისას ბალანსი დაიცვას, რათა საზოგადოებაში არაეთიკურად გაშუქებულმა ინფორმაციამ პანიკა არ გამოიწვიოს. როგორც ქარტიის ხელმძღვანელი აცხადებს, დაუშვებელია მედიის მხრიდან ადამიანის ტერორისტად მოხსენიება თუ დადასტურებული ინფორმაცია არ არსებობს.
„ჩვენ განცხადებაში აღვნიშნავთ, რომ არ უნდა მოიხსენიო ტერორისტად ადამიანი, თუკი არა გაქვს ამის დადასტურებული ინფორმაცია. ზოგადად, ეთიკური ჟურნალისტიკის პრინციპიდან გამომდინარე, არ უნდა მიანიჭოს ჟურნალისტმა ადამიანს ტერორისტის სტატუსი, როდესაც ამას სამართალდამცავები არ ადასტურებენ. ფაქტს რაც შეეხება, როგორც განცხადებაში ავღნიშნეთ, პირველ რიგში, ჩვენ ვხედავთ სამართალდამცავების ქმედებაში ხარვეზებს, რადგან სწორედ მათ მისცეს უფლება ჟურნალისტებს, რომ მისულიყვნენ იმ ადგილამდე და გადაეღოთ ისეთი დეტალები, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს, როგორც სპეცოპერაციის მიმდინარეობას , კერძოდ, გასაჯაროვდეს ისეთი დეტალები, რაც ზიანს მიაყენებს თავად ჟურნალისტებსა და ადგილობრივი მოსახლეობის უსაფრთხოებას. მნიშვნელოვანია, რომ მედიის მიერ ამ სპეცოპერაციაში მონაწილე სავარაუდო დამნაშავეების ეთნიკურ ჯგუფთან დაკავშირება არ მოხდეს, იმიტომ რომ ასეთი ინფორმაცია მხოლოდ ნეგატიურ სტერეოტიპებს აღვივებს და ხელს უწყობს სტიგმატიზაციას, მაშინ, როცა დადასტურებულად არაფერი ვიცით. აუცილებელია, მედიასაშუალებებმა თავი აარიდონ ამგვარი სავარაუდო კავშირის ჩვენებას, არა მხოლოდ საკუთარ ტექსტებში, არამედ მოქალაქეთა კომენტარების ჩვენების დროსაც.ერთი მხრივ, ინფორმაციის მიწოდებისას ბალანსი უნდა იყოს დაცული. ისე უნდა მიეწოდოს საზოგადოებას ინფორმაცია, რომ პანიკა არ გამოიწვიოს. მნიშვნელოვანია, რომ ნეიტრალური ტონი იყოს შერჩეულ და, ცხადია, ვიზუალურ მახარესაც პასუხისმგებლობით უნდა მოეკიდონ ასეთი შემთხვევის გაშუქებისას და მათ შორის, თვითმხილველების მიერ ფოტო-ვიდეო კადრების გამოყენებას“, _ აღნიშნა ნატა ძველაშვილმა.
მედიის განვითარების ფონდის ხელმძღვანელის სოფო გელავა განცხადებით, სპეცოპერაციის გაშუქებისას, კრიტიკა, რომელიც მედიის მიმართულებით წამოვიდა, არასწორია, რადგან მისი თქმით, თუ ჟურნალისტები ხელს უშლიან პროცესის მიმდინარეობას, მათი განრიდება სამართლებრივად უნდა მოხდეს.
„ასეთი მომენტში ძალიან დიდი პასუხისმგებლობა აკისრია მედიასა და ზოგადად, იმ ჟურნალისტებს, რომლებიც ადგილზე იმყოფებიან. აუცილებელია, ჟურნალისტებმა გაითვალისწინონ ქცევის კოდექსი, რომელიც მათ ავალდებულებს, ეთიკის სრული დაცვით გააშუქონ ადგილზე მომხდარი ამბავი. თუმცა, კრიტიკა, რომელიც წამოვიდა მედიისა და ჟურნალისტების მიმართულებით, ნაწილობრივ არასწორია, რადგან თუ ჟურნალისტი ხელს უშლის სპეცოპერაციის მიმდინარეობას, მაშინ მათი განრიდება სამართალდამცავების მხრიდან უნდა მოხდეს.გარდა ამისა, ავღნიშნავ, რომ მედიამ მაქსიმალურად უნდა შეიკავოს თავი ისეთი განცახდებების გაკეთებისგან, რომლებიც არ დასტურდება.
ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის რეკომენდაციები:
საზოგადოებას აქვს უფლება მიიღოს ინფორმაცია ტერორიზმთან და მოსალოდნელ საფრთხეებთან დაკავშირებით, თუმცა მედიას აკისრია პასუხისმგებლობა, უნებურად არ გახდეს ხელშემწყობი ტერორისტული შინაარსის მიმართვების თუ მოწოდებების ტირაჟირებისა;
ტერორისტული აქტები თუ მასთან დაკავშირებული სხვა ამბები უნდა გაშუქდეს ზუსტად, სრულად, შესაბამისი ტერმინოლოგიის გამოყენებით და დიდი პასუხისმგებლობით;
უარყოფითი ქმედების დაკავშირება მასში მონაწილე პირების წარმომავლობას ან რელიგიურ მრწამსთან არარელევანტურია. ამგვარი ინფორმაცია მხოლოდ ნეგატიურ სტერეოტიპებს აღვივებს და ხელს უწყობს სტიგმატიზაციას. ნაცვლად ამისა, აჩვენეთ მთლიანი სურათი და ხაზი გაუსვით იმას, რომ რელიგიურ ან ეთნიკურ ღირებულებებს კავშირი არ აქვს ტერორიზმთან. წარმოაჩინეთ ექსპერტთა და ანალიტიკოსთან შეფასებები, სტატისტიკა ან სხვა რელევანტური ინფორმაცია, რომელიც პრობლემას მთლიანობაში წარმოაჩენს;
ტერორიზმთან დაკავშირებული საკითხების გაშუქებისას საჭიროა ბალანსის დაცვა რათა ერთის მხრივ არ მიენიჭოს გადაჭარბებული მნიშვნელობა მომხდარ ამბავს და არ გამოიწვიოს პანიკა საზოგადოებაში და მეორეს მხრივ, მოქალაქეებმა მიიღონ სრული ინფორმაცია მიმდინარე მოვლენების შესახებ;
როდესაც მწვავდება სიტუაცია და ჩანს საზოგადოების ერთი კონკრეტული ჯგუფის დისკრიმინაციის საფრთხე, მედიამ ხელი უნდა შეუწყოს დისკრიმინაციის და მისგან გამოწვეული საფრთხეების შესახებ დისკუსიის დაწყებას. სასურველია აჩვენოს დადებითი მაგალითები დაპირსპირებული ჯგუფების ურთიერთთანამშრომლობისა;
გაშუქებისას გამოყენებული უნდა იყოს ნეიტრალური ტონი. მოერიდეთ მოქალაქეთა “ჩვენ” და “ისინი” ჯგუფებად დაყოფას;
ტერორისტული დაჯგუფების წევრები არ უნდა იყვნენ წარმოჩენილნი გმირებად, არ უნდა მიწეროთ ისეთი თვისებები, რაც მათ “მამაც მებრძოლებად” წარმოაჩენს. ამგვარმა გაშუქებამ შესაძლოა მათი ქმედების მიმართ დადებითი განწყობა გამოიწვიოს განსაკუთრებით მოზარდებში. ტერორიზმი გაშუქებული უნდა იყოს როგორც კრიმინალური აქტი, კანონმდებლობის და სამართლის ჭრილში;
გაშუქების დიდი წილი არ უნდა დაეთმოთ ტერორისტული ორგანიზაციის წევრთა ლიდერებს, მათი ცხოვრების სტილს, მიზნებსა და განხორციელებულ ქმედებებს. ამ ჭრილში გაშუქებამ შესაძლოა მათდამი პოზიტიური დამოკიდებულება გააჩინოს;
ტერორისტული აქტი (სუიციდი) არ აღწეროთ დეტალებში, რათა არ შეიძინოს ერთგვარი ინსტრუქციის სახე;
დეტალურად არ გააშუქოთ ანტიტერორისტული ან თავდაცვითი ქმედებები, რამაც შესაძლოა რადიკალური დაჯგუფებების ქმედებების შეცვლა და ოპერაციის ჩავარდნა გამოიწვიოს;
მოსახლეობას უნდა მიეწოდოს ინფორმაცია მიღებული ცნობების წყაროების შესახებ. უნდა იცოდეს რას ეყრდნობა ჟურნალისტი ინფორმაციის გავრცელებისას;
ადამიანთა პირადი ცხოვრება და სხვა უფლებები დაცული უნდა იყოს ყველა შემთხვევაში;
არასწორი ინფორმაციის გავრცელებისას შესწორება უნდა მოხდეს და ეცნობოს აუდიტორიას დროულად;
ტერორიზმთან დაკავშირებული თემების გაშუქებისას ვებგვერდებზე სასურველია კომენტარების მოდერაციის ჩართვა ან ამ ფუნქციის მთლიანად შეზღუდვა, რითიც თავიდან იქნება აცილებული რადიკალიზმის შესაძლო გამწვავება.
