თბილისში, დავით აღმაშენებლის გამზირის 38 ნომერში ქართული მართლმადიდებლური ტაძრის და მოგვიანებით კი ამავე ადგილას აშენებული სომხური ეკლესიის ნაშთებია.
ეკლესიის სომხური წარმომავლობა და ის ფაქტი, რომ ტაძარი საბჭოთა ოკუპაციამდე სომეხთა სამოციქულო ეკლესიის ეპარქიას ეკუთვნოდა, არაერთი წყაროთი დასტურდება. აღმაშენებლის #38-ში შემორჩენილია სომხურენოვანი წარწერა შემდეგი შინაარსით:
“ეს სასწავლებელი აშენებულია პირადი სახსრებით, თბილისელი ქვრივის, კეკელ გრიგორიან-თანდოიანცის მიერ, წარმომავლობით ბაბასიანისა, მისი ძმის ალექსანდრე გრიგორიან-ბაბასიანის ხელშეწყობით მათი და ამ ეკლესიის ამშენებლების სულების მოსახსენიებლად, რომლებიც დაკრძალულნი არიან ამ ტაძარში _ სააკ თანდოიანცის ეკლესიაში… 1883 წ.”
როგორც ცნობილია, საბჭოთა ოკუპაციის დროს, სხვა საკულტო ნაგებობების მსგავსად, ეკლესია დაიხურა და ჩამოერთვა რელიგიურ თემს. ეკლესიის დახურვას ადასტურებს თბილისის აღმასკომის პრეზიდიუმის 1924 წლის განკარგულება.
1927 წლის 12 აგვისტოს ეკლესიის შენობა ჩაიბარა „ტფილისის აღმასკომის სამნეო ქ/განყოფილებამ”. ამის შემდეგ შენობა სხვადასხვა ფუნქციით გამოიყენებოდა. მათ შორის, როგორც კინო და მეეზოვეთა კლუბი.
ტოლერანტობის და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი ავრცელებს ინფორმაციას, რომ 2017 წლის ივლისში საქართველოს მთავრობამ თბილისში, აღმაშენებლის გამზირის #38-ში, მდებარე დაზიანებული ეკლესია და მისი მიმდებარე ტერიტორია საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას ისე გადასცა, რომ არ შეუსწავლია ტაძრის ისტორიული წარმომავლობა და მისი კულტურული და კონფესიური მახასიათებლები.
მათ მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმადვე, ქონების საკუთრებაში მიღების შემდეგ, საქართველოს საპატრიარქომ აღმაშენებლის 38-ში დაიწყო გათხრითი და გაწმენდითი სამუშაოები, რაც, საბოლოო ჯამში, ნაეკლესიარის ადგილზე ახალი ეკლესიის აშენებას უნდა ემსახურებოდეს.
მათივე ინფორმაციით, მიმდინარე სამუშაოებს საქართველოს საპატრიარქო უკანონოდ ახორციელებს, რადგან შესაბამისი სამუშაოების ჩატარებისთვის კანონით გათვალისწინებული ნებართვა გაცემული არ არის.
როგორც ცნობილია, მომხდარის გამო სომხური ეკლესიის საქართველოს ეპარქია საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ სასამართლოში ჩივილს გეგმავს.
თუმცა „გურია ნიუსთან“ საუბრისას კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი, ბექა ბარამიძე ნაეკლესიარი ტერიტორიის საქართველოს საპატრიარქოსთვის გადაცემის ფაქტს და იქ ტაძრის სამშენებლო სამუშაოების დაწყებას არ ადასტურებს.
„ჩვენმა სააგენტომ წერილი მივწერეთ სომეხთა სამოციქულო ეკლესიის წინამძღვარს, ვაზგენ მირზახანიანს და შევეცადეთ, რომ მისი შეშფოთება ჩაგვეცხრო. საქართველოს საპატრიარქოს და არც სხვა რომელიმე ადმინისტრაციულ ორგანოს, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოსთვის არ მოუმართავს, ობიექტის ისტორიული მესაკუთრის დადგენის და მისი რომელიმე სუბიექტის სახელზე რეგისტრაციის მოთხოვნით. ეროვნულ სააგენტოში წარმოდგენილი იყო საქართველოს საპატრიარქოს მდივნის, მიქაელ ბოტკოველის წერილი, რომელშიც საპატრიარქო ითხოვდა „წმ. ჯვრის გამოჩინების“ ნაეკლესიარის კურთხევის თაობაზე ინფორმაციას. ჩვენ, საპატრიარქომ გვთხოვა, მხოლოდ ის ისტორიული კვლევის მასალები, რომლებიც მოგვეპოვებოდა და ამის საფუძველზე გავეცით წერილობითი პასუხი, გარდა ამისა, სომხური ეკლესიის ქვემოთ არის ქართული ეკლესიების ნაშთები, რასაც დღევანდელი არქეოლოგიური კვლევებიც ადასტურებს “, _ ამბობს ბარამიძე.
მისვე თქმით, ისტორიული წყაროები ადასტურებს, რომ დავით აღმაშენებლის 38 ნომერში ჯერ ქართული ტაძრები იყო აშენებული, მოგვიანებით კი სომხური ეკლესია აშენდა.
„სააგენტომ იხელმძღვანელა იმ ისტორიული წყაროებით, რომლებიც ხელთ მოგვეპოვება. ეს არის 1837 წელს გამოცემული კატალოგი „ეკლესიები და მონასტრები თბილისსა და მის მიდამოებში“. აღნიშნულ წყაროებში, ამ ადგილას არის მოხსენიებული მცირე ეკლესიის არსებობა, რომელიც შაჰ-აბასის ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს იყო დანგრეული. 1814-1816 წლებში ამ ნაეკლესიარის ნანგრევებზე ბერ პეტრე იმნაძის თაოსნობით აშენდა „წმ. ჯვრის გამოჩინების“ ეკლესია, რომელიც დროთა განმავლობაში დაიშალა. შემდეგ სომეხთა სამოციქულო ეპარქიის მიერ „თანდოიანცის“ სახელობის ეკლესია აშენდა“, _ ამბობს ბარამიძე.
კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსის თქმით, დავით აღმაშენებლის გამზირის 38 ნომერში უკვე თვენახევარია, რაც არქეოლოგიური გათხრები მიმდინარეობს.
„სამუშაოები, რაც იქ მიმდინარეობს გულისხმობს არქეოლოგიურ და გეოლოგიურ კვლევების ჩატარებას და კვლევის შედეგად გამოვლენილი მასალების საფუძველზე შევძლებთ დავადგინოთ იქ არსებული არქეოლოგიური ობიექტის ზუსტი ქრონოლოგია და განვსაზღვროთ მათი წარმომავლობა, შინაარსი და მოვახდინოთ იდენტიფიცირება. აღნიშნული სამუშაოები თვენახევარია, რაც მიმდინარეობს და ზიანი ირგვლივ სხვა შენობა-ნაგებობებს არ ადგება“, _ ამბობს ბარამიძე.
