რეპრესიული რეჟიმები საზღვარგარეთ მყოფ მოქალაქეებზე კონტროლს აძლიერებენ- ამ სათაურით ამერიკული გაზეთი ,,economist“ სტატიას აქვყნებს.
როგორც გამოცემა წერს, სამწუხაროა მკვლელობების, გატაცებების და ტექნოლოგიურად გაძლიერებული დაშინების ამბები.
,,სტამბოლში მომხდარი მკვლელობა, დუბაიში გატაცება და ავსტრიიდან დეპორტაცია, ერთი შეხედვით შეიძლება ერთმანეთს არ უკავშირდებოდეს, მაგრამ ისინი ავტორიტარული რეჟიმების შემაშფოთებელი ქცევის ნაწილია, რომლებიც იყენებენ ძალადობას, დაშინებას და ტექნოლოგიას საზღვარგარეთ არსებული განსხვავებული აზრის დახშობისთვის. 4 თებერვალს Freedom House- ის, კვლევითი ცენტრის მიერ გამოქვეყნებულ მოხსენებაში ნათქვამია, რომ „ტრანსნაციონალური რეპრესიები” გახშირდა. როგორც ორგანიზაციამ დაადგინა, 2014 წლის შემდეგ 31-მა ქვეყანამ ფიზიკური თავდასხმა განახორციელა სხვა ქვეყნებში მცხოვრებ საკუთარ მოქალაქეებზე. ყველაზე მძიმე დანაშაულის ჩამდენ ქვეყნებს შორის არიან ჩინეთი, ჩინეთი, რუსეთი და რუანდა. დაფიქსირებული 608 პირდაპირი თავდასხმიდან, პასუხისმგებლობას მხოლოდ ჩინეთი იღებს. მილიონობით ადამიანი დაშინებული და შევიწროებულია, ციფრული მეთვალყურეობით და პიროვნების რეპუტაციის შემლახველი კამპანიით.
რეჟიმები განსხვავდება იმით თუ როგორ გზას ირჩევენ მიზნის მისაღწევად. ჩინეთს მრავალფეროვანი მსხვერპლი ჰყავს: რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობები, როგორიცაა უიღურები, პოლიტიკური დისიდენტები, უფლებადამცველები, ჟურნალისტები და ყოფილი მთავრობები. რუსეთი მიზნად ისახავს აშკარა პოლიტიკოსებსა და ყოფილ ინსაიდერებს, რომლებმაც შესაძლოა პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის საიდუმლოებები გათქვან. კრემლი ჩვეულებრივ არ ავიწროებს რიგით რუსებს საზღვარგარეთ. ამასთან, ჩეჩნეთის რეჟიმი, ძალადობრივი რუსეთის რესპუბლიკა. დასავლეთ ევროპაში გაქცეული ჩეჩნები რეგულარულად ჯაშუშობენ, ემუქრებიან და ზოგჯერ კლავენ. ირანი და საუდის არაბეთი კი მიზნად ისახავს აშკარა დევნას. თურქეთი ნადირობს გიულენისტებზე, ისლამური დაჯგუფების წევრებზე, რომლებსაც პრეზიდენტი, რეჯეფ თაიფ ერდოღანი 2016 წელს გადატრიალების მცდელობაში ადანაშაულებს.
ფიზიკური შეტევები, როგორიცაა მკვლელობები, თავდასხმები, დაკავებები და უკანონო დეპორტირება, საზღვარგარეთ მტრის განადგურების ყველაზე პირდაპირი მეთოდია. Freedom House მიიჩნევს, რომ ბევრად მეტი შემთხვევა მოხდა, ვიდრე მან თვლა შეძლო. აშკარა მკვლელობები, მაგალითად, საუდის არაბეთის ჟურნალისტისა და Washington Post- ის მიმომხილველის, ჯამალ ხაშოგის მკვლელობა, სტამბოლში მისი ქვეყნის საკონსულოში, ასეთი შემთხვევა საკმაოდ იშვიათია.
უკანონო დეპორტაცია და იძულებითი გადაცემა, ირანის და თურქეთის საყვარელი ტაქტიკაა, რაც უფრო ფრთხილი მეთოდია. თუმცა დისიდენტების უკან, სახლში დაბრუნებას წამება და ზოგჯერ სიკვდილით დასჯა მოჰყვება, რაც უცხოელთა უკმაყოფილებას იწვევს.
ძნელია ამის გაკეთება უცხო მიწაზე ხალხის ხელში ჩაგდება, ამიტომ მრავალი ქვეყანა დახმარების თხოვნით მიმართავს, მეგობრულ უცხო სახელმწიფოებს ან თუნდაც ოფიციალურ საერთაშორისო ხელშეკრულებებს. შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციას, უსაფრთხოების აქტს, რომელშიც მონაწილეობენ ჩინეთი, ინდოეთი, რუსეთი და ხუთი აზიური ქვეყანა, რომელთაც დისიდენტების საერთო “შავი სია” აქვთ. საუდის არაბეთი იყენებს სპარსეთის ყურის თანამშრომლობის საბჭოს, რათა შეინარჩუნოს არასაიმედო დევნილები.
დემოკრატიული ქვეყნები კი, შეიძლება უნებლიე თანამზრახველები იყვნენ. 2020 წლის მარტში ავსტრიამ დააკმაყოფილა, აქტივისტი ჰიზბულო შოვალიზოდას ტაჯიკეთში დეპორტაციის მოთხოვნა. მოგვიანებით კი ავსტრიის უზენაესმა სასამართლომ ბათილად ცნო მისი ექსტრადიცია, მაგრამ ის ახლა ექვსწლიან პატიმრობას იხდის ექსტრემიზმისთვის. მოძალადე რეჟიმები დიდი ხანია მანიპულირებენ საერთაშორისო საპოლიციო ორგანიზაციის ინტერპოლის “წითელ შეტყობინებებთან”, რათა უცხოეთში მოწინააღმდეგეები შეაკავონ (რუსეთმა გამოაქვეყნა დაკავების ყველა ასეთი მოთხოვნის 40% -ზე მეტი, ვიდრე ექსტრადიცია მიმდინარეობს მიმოქცევაში). ამერიკის “ტერორიზმთან ომი” რეჟიმებს აჩვენებდა როგორც გადაცემის მოდელს, ასევე კრიმინალურ ნიშანს მათთვის, ვისაც სურს ბოროტად გამოყენება: Freedom House- ის მიერ იდენტიფიცირებულ მსხვერპლთა 58% დაადანაშაულეს ტერორიზმში.
მთავრობას, ასევე შეუძლია გაძნელოს დევნილების ცხოვრება უფრო დახვეწილი გზებით. გავრცელებული ტაქტიკა მოიცავს სამგზავრო დოკუმენტების დაკავებას, საკონსულო მომსახურების უარყოფას და ნათესავების სახლში დამუქრებას. მაგალითად, ამერიკაში რელიგიური უმცირესობის, მაჰმადიანთა ჯგუფის ვებ – გვერდის დახურვის მცდელობით, პაკისტანმა შეახსენა დევნილებს, რომ მაჰმადიანებს სამშობლოში შეიძლება ბრალად სდებდნენ მკრეხელობას, რადგან ისინი თავს მუსლიმებად მოიხსენიებდნენ. მას შემდეგ, რაც ბევრს ნათესავები ჰყავს პაკისტანში, სადაც გმობა ისჯება სიკვდილით, ეს ძლიერი საფრთხეა.
სახელმწიფოებს, ტექნოლოგია უადვილებს შორიდან ჩაგვრას. ინტერნეტი და სოციალური მედიათ ქსელები, რომლებიც თავდაპირველად უკავშირებდნენ და აძლიერებდნენ დისიდენტებს, ახლა მათ ხაფანგში დგება, განმარტავს მარკუს მიხელსენი, მკვლევარი, რომელიც ავტორიტარულ პოლიტიკას სწავლობს. არაბული გაზაფხული ათი წლის წინ გარდამტეხი იყო. ათასობით კილომეტრით დაშორებით, ახლა ქვეყნებს შეუძლიათ თვალყური ადევნონ ნებისმიერი ადამიანის მოძრაობას სმარტფონით ან ლეპტოპით, განათავსონ სათვალთვალო პროგრამები და მავნე პროგრამები, რათა მათ დააკვირდნენ და შეავიწროვონ. ზოგიერთს სოციალურ მედიის პლატფორმებზეც კი აქვს “უკანა კარი”. საუდის არაბეთმა Twitter- ში მოისყიდა საუდის არებელი პროგრამისტი, რათა უზრუნველყოს პრობლემური ტვიტერების ადგილსამყოფელი. ითვლება, რომ ჩინეთი ახორციელებს კონტროლს WeChat– ზე, რომელიც ჩინეთის სამაშველო ხაზია საზღვარგარეთ. ამგვარი ტექნოლოგიები აადვილებს არა მხოლოდ იმის გარკვევას, თუ სად არიან ადამიანები, არამედ კიდევ უფრო უარესი, მათ ემუქრებიან.
ტექნოლოგია რეპრესიულ რეჟიმებს, აცნობებს შორეული დისიდენტების წუწუნს. ერთხელ მათ წარმოდგენა არ ჰქონდათ, რა თქვა დიასპორამ ტირანის სახლში დაბრუნების შესახებ. ახლა მათ შეუძლიათ გააკონტროლონ სოციალური ქსელები და მოისმინონ ყველა დაშიფრული და შესაძლოა მაცდური სიტყვა. ეს დევნილებს უფრო მეტად საფრთხეს უქმნის, ამიტომ რეპრესიული რეჟიმები თავს უფრო მეტად უბიძგებენ მისდევდნენ მათ.
ექსტერიტორიული რეპრესიების ტექნოლოგია და ტაქტიკა, მათი ჩამდენი პირებისთვის, მისი გამოყენება იაფია.
”უფრო და უფრო მეტი სახელმწიფო ხვდება, რომ ამის გაკეთება ადვილია და საკმაოდ იაფია”, – ამბობს გერასიმოს ცურაპასი, ბირმინგემის უნივერსიტეტიდან.
რუანდა, პატარა, საკმაოდ ღარიბი აფრიკული ქვეყანა, ამის ნათელი მაგალითია. გადაწყვეტილი აქვს დაადუმოს ისინი, ვინც ეჭვქვეშ აყენებს მის თვითმყოფადობას, როგორც აფრიკის “განვითარების ძვირფასეულობას” – და დაარღვევს მათ, ვინც ეჭვქვეშ აყენებს ქვეყნის სისხლიანი ისტორიის ამ ვერსიას – მთავრობა რეპრესიულ ზომებს მის საზღვრებს სცილდება. გასულ წელს პოლ რუსეზაბაგინა, რომლის გმირობამაც გადაარჩინა ტუტსები გენოციდის დროს, ასახავდა ფილმში “სასტუმრო რუანდა”, გაიტაცეს დუბაიში და სახლში მიიყვანეს. მას შემდეგ ბრალი წაუყენეს ტერორიზმში; ბევრი ეჭვობს, რომ მისი ნამდვილი დანაშაული არის რუანდის ავტოკრატიული პრეზიდენტის, პოლ კაგამეს ღიად მოწინააღმდეგეობა. ჩინეთის მსგავსად, რუანდა ცდილობს გააკონტროლოს საკუთარი ხალხი საზღვარგარეთ ჯაშუშური პროგრამებით, სოციალური მედიის ტროლების არმიით და საელჩოებისა და უცხოეთში მყოფი ორგანიზაციების იძულებითი ქსელით. უფროსი რეჟიმის ინსაიდერები, რომლებიც დეტექტივები არიან, ყველაზე მეტი საფრთხის წინაშე არიან. დაზვერვის ყოფილი უფროსი, მაგალითად, დამხრვჩალი იპოვეს სამხრეთ აფრიკის სასტუმროს ოთახში. „ფრიდომ ჰაუსი“ ამბობს, რომ ”ყველა რუანელი ტრანსნაციონალური რეპრესიების რისკის წინაშე დგას”.
ერთი მიზეზი, რის გამოც მოძალადე სახელმწიფოები გადაურჩნენ დევნილთა შევიწროებას არის ის, რომ დემოკრატიული ქვეყნები ხშირად სხვაგვარად გამოიყურება. ზოგჯერ, ამტკიცებს ბ-ნი ცურაპასი, ექსტრადიციის მოთხოვნების დაკმაყოფილებით და ინტერპოლის წითელი შეტყობინებებით და ტერორიზმის დეფინიციის გაფართოებით, ისინი თანამონაწილეებიც კი არიან.
ექსტრატერიტორიული რეპრესიები ახალი არ არის – ლეონ ტროცკი მეხიკოში იმყოფებოდა, მოსკოვიდან 10,000 კმ-ზე მეტი მანძილით დაშორებული, როდესაც სტალინმა ყინულის კრეფით მოკლა. სიახლეა ის, თუ რა შუაშია დისიდენტები. ამან, ავტორიტარული რეჟიმების გლობალურმა ზრდამ და ამერიკის წინა ადმინისტრაციის მიდრეკილებამ ადამიანის უფლებების დასაცავად, უფრო მეტ დესპოტს მისცა საშუალება შიში გაევრცელებინათ გლობალურად. როგორც Freedom House ამტკიცებს, მათი შეჩერება საერთაშორისო ნორმების ხელახლა დამტკიცებას და ყველაზე მძიმე დამნაშავეების დასჯას მოითხოვს.
