საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივმა 1989 წლის 9 აპრილის მოვლენებთან დაკავშირებით გამოცემული წიგნის – „9 აპრილის“ პრეზენტაცია გამართა. წიგნში გადმოცემულია ყველა ის საარქივო დოკუმენტი, რომელიც აპრილის მოვლენებს ეხება, მათ შორის ისეთებიც, რაც აქამდე ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი არ იყო და გრიფი „საიდუმლო“ ედო.
„1988 წლის ბოლოსთვის ანტისაბჭოთა გამოსვლები და ეროვნული მოძრაობა საქართველოს სსრ-ში ძაფის გორგალივით დაიხვა, დაიგორგლა, დაიჭიმა და გაბევრებული თუ გაბეზრებული, ერთიანად აზვირთდა და სპირალივით გაიშალა. საპროტესტო აქციებმა პიკს 1989 წლის 4 აპრილს მიაღწია, როდესაც ათობით ათასი ქართველი მთავრობის სახლის წინ, რუსთაველის გამზირზე შეიკრიბა.
მომიტინგეებმა საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის მოთხოვნით მშვიდობიანი დემონსტრაცია გამართეს. ადგილობრივმა საბჭოთა ხელისუფლებამ დედაქალაქში სიტუაციაზე კონტროლი დაკარგა და საყოველთაო მრღელვარების ტალღას ვეღარ აცხრობდა. ძლიერი და სასტიკი მანქანა რაღაც უფრო მასზე აღმატებულს გრძნობდა, ერთი შეხედვით თითქოსდა მარტივად მოსაგერიებელს, მაგრამ ამასტანავე სახიფათოდ ძლიერს. ძალას, რომელიც იმანენტურად ყოველთვის უფრო მეტია, ვიდრე ფიზიკური თუ ძალმომრეობითი.
8 აპრილს, ღამით, მთავრობის სახლის შემოგარენი საბჭოთა არმიის საჯარისო ნაწილებით იყო გარშემორტყმული. მომიტინგეებს სიტყვით ჯერ ეროვნული მოძრაობის ლიდერებმა, შემდეგ კი, საქართველოს კათალიკოს -პატრიარქმა ილია მეორემ მიმართეს. იგი შეეცადა აღელვება ტთანაზომიერი და მწყობრი ხმის ტემბრით გადაეფარა, თუმცა გახევებული თვალებითა და ეკლადმიმჯდარი მოლოდინით სავსე მომიტინგეების დანახვისას, მღელვარების დაფარვა ვეღარც მან შეძლო:
„მე ახლა მაცნობეს, რომ საშიშროება რეალურია. შეიძლება ამ საშიშროებამდე დარჩა სულ რამდენიმე წუთი. ამიტომ, ჩემო სულიერო შვილებო, გეძლევათ ლოცვა-კურთხევა, რომ აბრძანდეთ ახლა, წავიდეთ ერთად ქაშვეთის წმინდა გიორგის ეკლესიაში და მადლობა შევწიროთ უფალს“.
საქართველოს ისტორიაში ძნელად თუ მოიძებნება წამი, როცა ტაძარში შესვლაზე უარს ქართველი მისივე სურვილით აცხადებდა. მაგრამ იქ, იმ წუთას, თითქოს ეს წამო გაყინულიყო და გაჯიქებულიყო. ადგილიდან ფეხის მოცვლასაც არ აპირებდა. იმ წამს ყველას ღრმად სწამდა და სჯეროდა, რომ ტაძრისაკენ მიმავალნი, თავისუფლების გარეშე აღთქმულ ადგილას ვერაფრით მოხვდებოდნენ. ტალღად შეკრული ხალხი გარინდულიყო და ხმაურზე უფრო ყურისწამღებ სიჩუმეში ცახცახებდა.
ამასობაში კი, საბჭოთა არმიის საჯარისო ნაწილები ნელ-ნელა, ერთიანად მოძრავ ბლანტ სუბსტანციას ემსგავსებოდა და ეროვნული თავგანწირვის უზარმაზარ მისტერიას გრუხუნ-გრუხუნით უახლოვდებოდა. იქვე შორიახლოს, უსინათლო ქალი გულისგამაწვრილებლად ატირებდა ჩონგურს. და როგორც ჩონგურის ბგერები იღვრებოდა ჰაერში გამეტებით, ასე ერთბაშად და გამეტებით იღვრებოდა ირგვლივ მყოფთა სისხლი გაზაფხულის მიწაზე. ჰაერში მოტკბო მომჟავო სურნელი იდგა, მიწის და სისხლის სუნი ერთად, უფრო სწორად კი – მიწისთვის გაღებული სისხლის.
ქაშვეთის გუმბათი მუქ ნაღველში გახვეულიყო. მომიტინგეების წინააღმდეგ ქიმიური საშუალებები, სასანგრე ორლესული ბარები, ცეცხლსასროლი იარაღი, ჯავშანტრანსპორტიორები და ტანკები გამოიყენეს, რის შედეგადაც ათეულობით დაიჭრა და დასახიჩრდა, ოცდაერთი კი დაიღუპა.
თუმცა ტკივილით არავის არაფერი სტკენია, იმიტომ, რომ სიკვდილი მხოლოდ მაშინ არის მტკივნეული, როდესაც სიცოცხლესთან ერთად თავისუფლებასაც გვეცილება“, _ აღნიშნულია წიგნის წინასიტყვაობაში.
როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ წიგნში შსს-ს არქივში დაცული ის მასალებია გამოქვეყნებული, როემლიც ფართო საზოგადოებისთვის წლების განმავლობაში მიუწვდომელი იყო. კერძოდ, წარმოდგენილია საქართველოს სსრ ცენტრალური კომიტეტის პლენუმის სხდომათა სტენოგრაფიული ჩანაწერები, სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტიდან (სუკ-ი) მოსკოვში გაგზავნილი რაპორტები და შიფრ-დეპეშები, ასევე თემატიკასთან უშუალოდ დაკავშირებული სხვა კატეგორიის საარქივო დოკუმენტაცია, რომლებიც კიდევ ერთხელ და განსხვავებული რაკურსით შეგვახსენებენ ჩვენი ქვეყნის უახლესი ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე ტკივილიან ფურცლებსა და პერიოდს.
წიგნის პრეზენტაციის დაწყებამდე შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემიის რექტორმა გივი მიქანაძემ აღნიშნა, რომ 1989 წლის 9 აპრილმა, ფაქტიურად, ერის ერთიანობისკენ შემოაბრუნა და მოგვცა საშუალება თაობებისთვის მოგვეყოლა იმ საგმირო საქმეების შესახებ, რასაც ქართველი ერი ამ დღეებში ერთობით ახორციელებდა.
„9 აპრილი საამაყო დღეა საქართველოს ისტორიაში, რამდენადაც ტრაგიკული არ უნდა იყოს. მინდა ვთქვა, რომ ამ თარიღის უკვდავსაყოფად, ნებისმიერმა ქართველმა, ნებისმიერმა ჩვენგანმა უნდა გავაკეთოთ ყველაფერი, რომ ის ფაქტები, რაც 1989 წლის აპრილის დღეებში ხდებოდა, საზოგადოებას ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს. მნიშვნელოვანია, რომ შსს-ს არქივმა გახსნა ხელისუფლების გადაწყვეტილებით ის მასალები, რომელიც ამ დრომდე საზოგადოებისთვის უცნობი და ხელმიუწვდომელი იყო. სწორედ, დღევანდელი დღეც არის ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი საზოგადოებისთვის ამ მასალების გასაცნობად, ჭეშმარიტების მიზნით ინფორმირებისთვის. რა მდგომარეობა იყო, როგორ ხდებოდა ამ ფაქტების თაობაზე საზოგადოების და მაშინდელი ხელმძღვანელობის რეაგირება და რა ნაბიჯები გადაიდგა, რამაც სამწუხაროდ იმ ტრაგედიამდე მიგვიყვანა, რომელიც საქართველოს ისტორიაში საგმირო დღედ შევიდა და იმ ადამიანებმა, შექმნეს საქართველოს უახლესი ისტორიის ის მნიშვნელოვანი თარიღი, რასაც 1989 წის აპრილი ჰქვია“, _ აღნიშნა „გურია ნიუსთან“ საუბისას მიქანაძემ.
შსს-ს არქივის ხელმძღვანელმა ომარ თუშურაშვილმა არქივის მიერ გამოცემულ წიგნზე და მასში განთავსებულ მასალებზე ისაუბრა. როგორც თუშურაშვილი ამბობს, წიგნში დღემდე გასაიდუმლოებული დოკუმენტური მასალაა, რაც ფართო საზოგადოებისთვის 9 აპრილის მოვლენებს სხვაგვარად წარმოაჩენს.
„შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივმა გამოსცა წიგნი „9 აპრილი“. ამ წიგნში თავმოყრილია ის უნიკალური დოკუმენტები, რომელიც ამ მოვლენას ეხება. წიგნში წარმოდგენილია როგორც სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს მასალები, ასევე ყოფილი პარტიული ორგანოების ფონდების მასალები. ასევე წარმოდგენილია, ამერიკის უსაფრთხოების არქივის მიერ გადმოცემული ის საიდუმლო დოკუმენტები, რომელიც წლების განმავლობაში მოსკოვის სხვადასხვა საცავებში ინახებოდა. ვფიქრობ, ეს დოკუმენტური მასალა ნათელ წარმოდგენას გვიქმნის იმ მოვლენებზე, რომელიც საქართველოში 1989 წლის 9 აპრილს განვითარდა. განსაკუთრებით საინტერესოა, რა ხდებოდა ამ დღეებში მოსკოვში. არის შიდა მიმოწერები, რომელიც აქამდე არ გამოქვეყნებულა. ეს არის მთელი ის მასალა, რაც ჩვენს არქივშია დაცული“, _ აღნიშნა თუშურაშვილმა.
„ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ წიგნში წარმოდგენილ მასალებს დოკუმენტების სახით გავეცანი, იმას, რაც თვალით ვნახე, რაც განვიცადე… მიმაჩნია, რომ ძალიან საინტერესო იქნება ფართო საზოგადოებისთვის, რადგან ეს მასალები არსად არ დაბეჭდილა“, _ აღნიშნა 9 აპრილის ერთ-ერთმა მონაწილემ მედეა შერაზადიშვილმა.
წიგნის პრეზენტაციას ეროვნული არქივის საგამოფენო დარბაზში შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემიისა და არქივის თანამშრომლები, ასევე 9 აპრილის მონაწილეები ესწრებოდნენ. შეხვედრის ბოლოს აჩვენეს ნაწყვეტები 9 აპრილის დღის და შემდეგ განვითარებული მოვლენებიდან.
