Bloomingdale’s -დან ისევ დასავლეთისაკენ რამდენიმე ავენიუს გავლის შემდეგ მივადგებით მეხუთე ავენიუზე 58-ე და 59-ე ქუჩებს შორის მოთავსებულ სათამაშოების მაღაზიას FAO Schbartz -ს. ამ ზღაპრულ მაღაზიაში, გავიწყდება რომ უკვე ზრდასრული ადამიანი ხარ და ისევ ბავშვობაში მიექანები. აქ არის დადგმული კინოს ისტორიაში, ალბათ, ყველაზე გამორჩეული ეპიზოდი – როცა 30 წლის მამაკაცის სხეულში მოხვედრილი 13 წლის ბიჭი (ტომ ჰენქსი) და მისი ბოსი (რობერტ ლოჯია) გიგანტურ კლავიატურაზე ფეხებით უკრავენ (“დიდი”, 1988). მაღაზიის მოპირდაპირე მხარეს განთავსებულია სასტუმრო Plaza, სადაც ნიუ იორკში შემთხვევით მოხვედრილიKკევინ მაკალისტერი (მაკოლეი კალკინი) შესახლდება (“მარტო სახლში 2”, 1992). სასტუმროსგან მარჯვენა მხარეს განლაგებული ნიუ იორკის “ფილტვები”, ქალაქელებისა და ტურისტების საყვარელი დასასვენებელი ადგილი Central Park – ცენტრალური პარკი (ერთ-ერთი პირველი ფილმი “რომეო და ჯულიეტა” პარკში ჯერ კიდევ 1908 წელს გადაიღეს). არაფერი სჯობია ზაფხულში ლაღი და სახენათელი ადამიანების გვერდით იქ მდებარე მწვანე მოლზე დასვენებას, განსაკუთრებით Sheep Meadow -ზე, რასაც მშვენივრად ახერხებენ დედიშობილა ჯეფ ბრიჯესი და რობინ უილიამსი ფილმში “მეფე მეთევზე” (1991). ცენტრალური პარკი არაერთხელ გამხდარა მრავალი ფილმის გმირი. პირველი ფილმი, რომელმაც ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება იქონია, იყო “სიკვდილის წყურვილი” (1974), სადაც ცოლის მკვლელობით დათრგუნული და შურისძიების წყურვილით შეპყრობილი ჩარლზ ბრონსონის გმირი ნიუ იორკის ქუჩებსა და პარკში მუსრს ავლებს არამზადებს. ფილმის სცენარი ოდნავ სახეშეცვლილი სახით სინამდვილეში განმეორდა როცა 1984 წლის 22 დეკემბერს, ვინმე ბერნარდ გეთსმა ნიუ იორკის მეტროში თავდაცვის მიზნით ოთხი აფრო-ამერიკელი ყმაწვილი ცეცხლსასროლი იარაღიდან მძიმედ დაჭრა (ფილმში მთავარი გმირი მეტროში ორ ნაძირალას სიცოცხლეს გამოასალმებს). ამ შემთხვევამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია, სასამართლომ და საზოგადოების უდიდესმა ნაწილმა (57%-მა, აქედან, 37% ფერადკანიანი იყო) გეთსის ქმედებანი მართებულად ჩათვალა და განაცხადა, რომ თავდაცვის მიზნით გამოიყენებდა იარაღს. გაზეთებმა მას “მეტროს ვიჯილანტი” უწოდეს.
ცენტრალურ პარკშივეა გადაღებული ფილმის რიმეიქიც “მამაცი” (2007) ჯოდი ფოსტერით მთავარ როლში. ფილმის დასაწყისში მას მოძალადეები პარკში მდებარე Bowery Bridge -ის ხიდის ქვეშ მეუღლეს მოუკლავენ. სხვათა შორის, ამ ხიდს ბევრ ფილმში იხილავთ: “ადამიანი ობობა” (2007), “შემოდგომა ნიუ იორკში” (2000), “ღამე მუზეუმში” (2006) და სხვა. ვისაც ეს ფილმები არ უნახავს, ან არ ახსოვს, აუცილებლად გაახსენდება გულისამაყუჩებელი ეპიზოდი ჩვენში პოპულარული ფილმიდან “კრამერი კრამერის წინააღმდეგ” (1979), როცა დასტინ ჰოფმანის გმირი შვილთან ერთად ცენტრალურ პარკში ხვდება ოჯახიდან “საკუთარი თავის საძებნელად” წასულ მერილ სტრიპის გმირს.
იქვე შორიახლო West 58-ე ქუჩასა და მეექვსე ავენიუზე იყო გადაღებული “შუაღამის ქაუბოი” (1969). მერიამ გადამღებ ჯგუფა ქუჩის გადაკეტვის ნება არ დართო, ამიტომ კამერა მოათავსეს მანქანაში და მსახიობები ჯონ ვოიტი და დასტინ ჰოფმანი საკუთარი რისკის ფასად გადავიდნენ მოძრავი მანქანების ზღვაში. საბოლოო და საუკეთესო მე-15 დუბლის გადაღებისას, ერთმა ტაქსიმ ლამის ჰოფმანი გაიტანა. მსახიობმა კაპოტზე ხელი დაარტყა და იმის მაგივრად რომ ეთქვა – ჩევნ აქ ფილმს ვიღებთ, როგორც ნაღდმა პროფესიონალმა ტაქსის მძღოლს დაუყვირა – ჰეი, ჩვენ აქ გადავდივართ! საბოლოოდ სწორედ ეს გაუთვალისწინებელი და იმპროვიზირებული დუბლი შევიდა ფილმში. ეს ინციდენტი არაფერია იმასთან შედარებით, რაც ორი წლის შემდეგ შესთავაზეს მსოფლიო აუდიტორიას რეჟისორმა უილიამ ფრიდკინმა და ჯინ ჰექმენმა ფილმით ,,ფრანგი მეკავშირე” (1971) ბრწყინვალედ დადგმულ, კლასიკად ქცეულ მანქანით დევნის სცენაში, რომელიც გადაღებულია ბრუკლინში, New Utrecht Avenue–ზე. დევნის სცენა დადგმულია თითქმის არალეგალურად, ნებართვის გარეშე, გიჟურ სიჩქარეზე, კადრში ნამდვილი გამვლელები არიან, მხოლოდ ხუთ სცენაში გამოიყენეს ტრიუკების ოსტატები. როცა “ფრანგი მეკავშირე” ეკრანებზე გამოვიდა New Yorker -ის კინომიმომხილველმა პოლინ ქეილმა ფილმს ჩვენი დროების “კოშმარული რეალიზმი”, ხოლო ნიუ იორკს “საშინელებათა ქალაქი” უწოდა. ჩემი აზრით, ეს ტერმინი უფრო მიესადაგებოდა მარტინ სკორესზეს ნამუშევრებს: “ბოროტი ქუჩები” (1973), რომელიც გადაღებულია პატარა იტალიასა, ქვედა მანჰეტენსა და ბრონქსში, “ტაქსის მძღოლი” (1976) და “კარგი ბიჭები” (1990). ახლა არ დავიწყებ ფილმების გარჩევა, ვიტყვი მხოლოდ, რომ “ბოროტ ქუჩებს” ე.წ. ნიუ იორკული ფილმის სტილის ფუძემდებლად მიიჩნევენ, ხოლო “ტაქსის მძღოლმა” კი სამარადისოდ დაიკავა ადგილი კინოს ისტორიაში. ფილმის ფინალში საროსკიპოში დატრიალებული ხოცვა-ჟლეტა გადაღებულია მე-13 ქუჩაზე East Village -ში. კლინტ ისთვუდი ასე ახასიათებდა რობერტ დე ნიროს გმირს: “ტაქსის მძღოლი” ავადმყოფი ადამიანია, რომელიც მზად არის ქუჩაში გამოვიდეს და გამვლელებს სროლა აუტეხოს”. თავად ისთვუდი 1968 წელს გამოჩნდა დონ სიგელის ნეოვესთერნში “ქუგანის აფიორა”, სადაც ის არიზონელ შერიფს თამაშობს, რომელიც ნიუ იორკში მკვლელის დასაჭერად ჩამოდის და მოინადირებს კიდევაც მას Fort Tryon Park -ში. შეუძლებელია, არ გავიხსენო ნიუ იორკის ქუჩებში გადაღებული, დოკუმენტური რეალიზმით გამსჭვალული დეტექტივი Naked City (1948), რომელმაც, როგორც სამართლიანად აღნიშნავენ, წინაპირობა შეუქმნა, რათა გადაეღოთ იგივე “ფრანგი მეკავშირე”, “სერპიკო” (1973), “ნიუ იორკის მეფე” (1990), “კითხვები და პასუხები” (1990) და თუნდაც “კარლიტოს გზა” (1993), რომლის ფინალური სცენა 42-ე ქუჩაზე მდებარე Grand Central -ში ერთ გრძელ უწყვეტ კადრად გადაღებული, არავის სტოვებს გულგრილს.
მივადექით უოლ სტრიტს – ამერიკის ფინანსურ გულს, როგორც მას სხვანაირად უწოდებენ. მის შესახებ ოლივერ სთოუნმა ამავე სახელწოდების ფილმი დადგა. მთავარი გმირი გორდონ გეკო (მაიკ დაგლასი) თავის ცნობილ სიტყვას RoosevelT Hotel -ში წარმოთქვამს 45-ე ქუჩაზე მედისონზე. დაგლასის მიერ წარმოთქმულ, ახლა კლასიკად ქცეულ გამოთქმას “სიხარბე კარგია” – ამერიკის ფილმის ინსტიტუტმა 100 ცნობილ კინოგამოთქმას შორის 57-ე ადგილი მიანიჭა. იქვე შორიახლო მდებარე Bowling Green Park -ში ებრძვის ნიკოლას ქეიჯი უოლ სტრიტის ერთ-ერთ სიმბოლოს, 3200 კილოგრამიან გაცოცხლებულ ბრინჯაოს ხარს ფილმში “ჯადოქრის შეგირდი” (2010).
თითქმის ყოველ ფილმში, რომელიც ნიუ იორკშია გადაღებული, გამოყენებული იყო მანჰეტენის ცათამბჯენების სილუეტი მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ტყუპი კოშკებით. საინტერესოა, რომ 11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ ზოგიერთმა ტელეარხმა ეთერში გაშვებისას “მარტო სახლში 2”-ის დასაწყისში ნაჩვენები ეს სილუეტი საერთოდ ამოიღო. 2006 წელს ოლივერ სტოუნმა ამ ტრაგედიას უინტერესო და პათეტიკური ფილმი “მსოფლიო სავაჭრო ცენტრი” მიუძღვნა.
ამ რაიონიდან ბორანის მეშვეობით ადვილად მოხვდებით Ellis Island -ზე, რომლის მეშვეობით მილიონობით ემიგრანტმა ამერიკაში შეაბიჯა (სხვათაშორის, ჩემს კოლექციაში მაქვს სწორედ ამ ადგილას გადაღებული გურულ მოჯირითეთა რამდენიმე ფოტო). აქ დგას ამერიკის ერთ-ერთი სიმბოლო თავისუფლების ქანდაკება. რონ ჰოუვარდის კომედიაში “შხეფები” (1984) თავისუფლების ქანდაკებასთან დედიშობილა დერილ ჰანას გამოჩენა ტურისტებს ყველაფერს დაავიწყებს და ისინი შეთანხმებულად მიუშვერენ ფოტოაპარატებს (მაშინ მობილური უცხო ხილი იყო) და იწყებენ გრძელფეხება სირინოზის გადაღებას. “მოჩვენებებზე მონადირეებში 2” (1989) კი ფრანგების მიერ ნაჩუქარი 46 მეტრიანი თავისუფლების ფიგურა გაცოცხლდება და მანჰეტენზე სეირნობს.
თავის დროზე ვიდეომოყვარულთა შორის დიდი მოწონებით სარგებლობდა “მაიმუნთა პლანეტა” (1968), რომლის ფინალში თავისუფლების ქანდაკების ნანგრევებთან მუხლებზე დაცემული ჩარლტონ ჰესტონი აღმოაჩენს, რომ ის მიწაზე დაბრუნებულა. ეს იმიჯი ბევრად უფრო ძლიერ ზემოქმედებას ახდენს მაყურებელზე, ვიდრე კინოხელოსან როლანდ ემერიჰის მიერ დანგრეული და ნაცარტუტად ქცეული ნიუ იორკი ფილმებში “დამოუკიდებლობის დღე” (1996), “გოძილა” (1998) და “ზეგ” (2004), ან სტივენ სპილბერგის “სამყაროთა ომი” (2005) და თუნდაც ფრენსის ლოურენსის “მე ვარ ლეგენდა” (2007). უკვე მოდად იქცა რომ თუ ამერიკულ კინოში უცხოპლანეტელთა შემოსევა ან სტიქიური უბედურების ჩვენება უნდათ, სამიზნედ აუცილებლად ნიუ იორკს ირჩევენ.
იმ ფილმების ჩამოთვლა, რაც ნიუ იორკშია გადაღებული ძალიან შორს წაგვიყვანს (ზუსტი რაოდენობის ამსახველი ციფრი ვერსად მოვიძიე, ერთი გამოკვლევის შედეგად მხოლოდ 2015-16 წლებში 300 ფილმი გადაიღეს). ეს ალბათ, ბევრში გამოიწვევს უკმარისობის გრძნობას – ეს ფილმი რატომ გამოგრჩათ, ის რატომ დაგავიწყდათ. მაგრამ დამეთანხმეთ, ყველა სურათის ერთ წერილში შეტანა შეუძლებელია…
ნიუ იორკი დღემდე რჩება კინოს მესვეურთათვის შთაგონების წყაროდ და საყვარელ გადასაღებ მოედნად და ალბათ, ყოველთვის ასე იქნება.
