წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის ძალისხმევით, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის საბრძოლო მოქმედებების შედეგად დაღუპული მებრძოლების ნეშტები, 26 წლის შემდეგ, მშობლიური კუთხეებს დაუბრუნეს.
ეს მებრძოლები ქუთაისის 21-ე ბატალიონის ჯარისკაცები იყვნენ, რომლებიც აფხაზეთის ომში 1993 წლის 21 სექტემბერს წაიყვანეს.
ჟურნალისტი ნანა კუხალაშვილი მაშინ ტელეკომპანია “რიონში” მუშაობდა. “გურია ნიუსთან” საუბრისას იხსენებს, რომ 21 სექტემბერს, სოხუმში, დაახლოებით, 150 ადამიანი გადაფრინდა:
“ფაქტობრივად, დაცემული იყო სოხუმი, თუმცა, წასვლა მაინც გადავწყვიტეთ. 7 საათი ველოდით აფრენის ნებართვას. გენერალი ნაირაშვილი უარზე იყო, ამბობდა, რომ თვითმფრინავი ჩამოვარდებოდა, რადგან წინა დღეებში ყველა ჩამოაგდეს. მიუხედავად ამისა, მაინც გვინდოდა სოხუმში ჩასვლა. გაცნობიერებული გვქონდა, რომ უნდა დავღუპულიყავით, მაგრამ 7 საათის ლოდინის შემდეგ მაინც წავედით. “ოერტე”-ს ოპერატორი მახლდა, ძლიერი პროფესიონალი და მას აქვს კადრები მოლოდინის რეჟიმის, ჩაფრენის. დაფიქსირებულია ყველას სახე, ემოცია. ერთ-ერთ კადრში ჩანს, როგორ დაცხეს ტაში ბიჭებმა დაფრენის დროს. ეს მართლა საოცრება იყო, რადგან ბაბუშერას როცა მიუახლოვდებოდა თვითმფრინავი, მაშინვე აგდებდნენ. ერთადერთი თვითმფრინავი, რომელიც გადარჩა, ჩვენი იყო”, _ იხსენებს ნანა კუხალაშვილი.
მისივე თქმით, ბატალიონის წევრები სოხუმში ჩასვლისთანავე სხვადასხვა პოზიციებზე გადაანაწილეს:
_ გულანთებული ბიჭები იყვნენ, ქვეყნის დასაცავად, გაცნობიერებულად რომ წავიდნენ სიკვდილზე, _ ამბობს ნანა, რომელსაც ამ თემაზე საუბარი უჭირს.
26 წლის მძიმე მოვლენების გახსენება ადვილი არ არის დავით გვენეტაძისთვისაც _ ის ამ ბატალიონის წევრი იყო და იმ ბიჭების გვერდით იბრძოდა, რომელთა ცხედრები 15 მარტს ჩამოასვენეს.
_ 21 სექტემბერს ჩავედით. 26 სექტემბერს, გვიან ღამით გამოგვყავდა დაჭრილები. გვითხრეს, რომ გამოვსულიყავით. 13 კაცს 4 გარდაცვლილი გამოგვატანეს და ალყაში მოვყევით. მაშინ ორივე ფეხში დავიჭერი, თუმცა, გამოსვლა მოვახერხე. ჩემი მოკვლაც უნდოდათ, მაგრამ სოხუმში მცხოვრებმა ბერძენმა ქალმა გადამარჩინა. რიმა ერქვა _ საკუთარ სახლში შემიფარა და მის ბინაში მცხოვრებ აფხაზ მებრძოლებს სთხოვა, რომ გადავერჩინეთ. უთხრა, ჩემი შვილის მეგობარია და არაფერი მოუვიდესო. წამიყვანეს და გუდაუთაში ჩამაბარეს, _ გვიყვება დავით გვენეტაძე.
მისივე თქმით, მის გვერდით მებრძოლებს შორის ჩოხატაურელი ლექსო ბერაძე და ლანჩხუთელი თამაზ ტყეშელაშვილიც იყვნენ. ისინი 26 სექტემბერს, ბრძოლის ველზე დაიღუპნენ და მათი ცხედრები ოჯახს 26 წლის შემდეგ დაუბრუნდათ:
თამაზ ტყეშელაშვილის ძმა, ჯუმბერ ტყეშელაშვილი “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ ძმის შესახებ ინფორმაციას წლების მანძილზე ეძებდნენ.
_ 23 წლის იყო, როცა ქუთაისიდან, 21-ე ბრიგადის რეზერვისტთა ბატალიონიდან წაიყვანეს. ომის ბოლო დღეები იყო. წაყვანიდან, დაახლოებით, ერთ კვირაში ყველაფერი მორჩა კიდეც. მას შემდეგ ვეძებდით, მაგრამ ვერაფერი გავარკვიეთ, _ იხსენებს ჯუმბერ ტყეშელაშვილი.
მისივე თქმით, ამ წლების მანძილზე ბევრი ვერსია მოისმინეს:
_ ვიპოვეთ ბიჭები, რომლებიც მასთან ერთად იყვნენ. ერთმა გვითხრა, რომ თამაზს დაჭრილი თანამებრძოლი გამოყავდა ბრძოლის ველიდან და მაშინ თავადაც დაიჭრა. ექიმიც ვიპოვეთ, რომელიც ამბობდა, რომ დაჭრილების სიაში იყო, თუმცა, კვალს ვერ მივაგენით, _ აღნიშნავს ჯუმბერ ტყეშელაშვილი.
აფხაზეთის ომში დაღუპული გმირის ძმის თქმით, ყველაზე რთული ეს 26 წელი დედისთვის იყო:
_ საფლავიც არ ჰქონდა, რომ დაეტირებინა. ეს უმძიმესი წლები იყო ჩვენს ცხოვრებაში, _ გვითხრა ჯუმბერ ტყეშელაშვილმა, რომელმაც მის შვილს, ძმის საპატივცემულოდ თამაზი დაარქვა:
_ მიუხედავად იმისა, რომ არ ვიცოდით არაფერი, მისი სახელი არავის დაუვიწყებია _ ჩემს შვილს თამაზი დავარქვით. ვიგონებდით, ვიხსენებდით. ლანჩხუთში ტარდებოდა მისი სახელობის ტურნირები და ამ ყველაფრის მიუხედავად, მაინც ვერ ვბედავდი, რომ მისი სადღეგრძელო, როგორც გარდაცვლილის, ისე დამელია, _ ამბობს ჯუმბერ ტყეშელაშვილი.
ლექსო ბერაძის ძმა, კახა ბერაძე გვიყვება, რომ მისი ძმა თანაბერძოლებთან ერთად ერთად დამარხეს:
_ ადგილი, სადაც ისინი იბრძოდნენ, სოხუმში მე-15 სკოლასთან მდებარეობს და “ახალი დასახლება” ჰქვია. სროლის დასრულების შემდეგ, გვიან ღამით იქ მყოფი ერთი ქალი, თუ არ ვცდები, ნანი ჭყონია შემთხვევის ადგილზე მივიდა და 12 დაღუპული, ასევე, დაჭრილი სამხედრო ნახა. სომეხი მეზობლების დახმარებით იქვე დიდ ორმოში დამარხეს დაღუპული მეომრები, _ ამბობს კახა ბერაძე.
როგორც გავარკვიეთ, ეს ამბავი 2017 წელს, მადრიდში ჩასულ ლტოლვილთა და განსახლების იმდროინდელი მინისტრის მოადგილეს, გოგი ფაცაციას სწორედ ნანა ჭყონიამ უამბო და მისი მონაყოლის მიხედვით შეძლეს სამარხების პოვნა.
საომარი მოქმედებები აფხაზეთში 1992 წლის 14 აგვისტოს დაიწყო, საქართველოს შეიარაღებული ძალები ტერიტორიაზე რკინიგზის დაცვის მიზნით შევიდნენ.
პირველი გასროლა ოჩამჩირეში, სოფელ ოხურეისთან მოხდა. 1 ოქტომბერს, რუსეთის არმიის დახმარებით, აფხაზმა სეპარატისტებმა გაგრას შეუტიეს და ქალაქი აიღეს. გაგრაში მოწყობილ ეთნიკურ წმენდას ასობით ქართველის სიცოცხლე შეეწირა.
საომარი მოქმედებები აფხაზეთში 1993 წლის შემოდგომამდე გაგრძელდა. ამ პერიოდში რუსეთის შუამავლობით რამდენიმე სამშვიდობო ხელშეკრულება დაიდო, თუმცა, რუსეთმა ყველა შეთანხმება დაარღვია.
1993 წლის სექტემბერში აფხაზეთისთვის გადამწყვეტი ბრძოლა სოხუმთან გაიმართა. ალყაშემორტყმულ ქალაქს ინტენსიურად ბომბავდა რუსული არტილერია და ავიაცია.
1993 წლის 27 სექტემბერს სოხუმი დაეცა.
რუსეთის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის და არმიის დახმარებით სხვადასხვა კრიმინალურმა დაჯგუფებებმა 30 000-მდე ქართველი მოკლეს. აფხაზეთი იძულებით 250 000-მდე ქართველმა დატოვა. რუსეთმა აფხაზეთის დამოუკიდებლობა 2008 წლის აგვისტოში აღიარა.
