მიწის დეგრადაცია 21-ე საუკუნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი, პრობლემური საკითხია. გადაჭარბებული ძოვება, ტყის საფარის კარგვა და ტერიტორიების დაუგეგმავი ათვისება ურბანული განვითარების მიზნით, კლიმატის ცვლილებასთან ერთად, მიწის დეგრადაციის, ანუ მიწის ნიადაგის მდგომარეობის გაუარესების გამომწვევი მთავარი ფაქტორებია.
როგორც „გურია ნიუსთან“ საუბარში გაეროს გაუდაბნოების წინააღმდეგ ბრძოლის კონვენციის სამდივნოს ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების რეგიონული კოორდინატორი, ჯამალ ანაგილიჯოვა აღნიშნავს, მიწის დეგრადაცია „ეკონომიკური დანაკარგების და სოციალური დაუცველობის მიზეზი“ გახდა.
_რა იწვევს მიწის დეგრადაციას?
_არსებობს მიწის დეგრადაციის გამომწვევი ბუნებრივი მიზეზები, როგორიცაა ქარი, წყლის ეროზია და გვალვა. ბუნებრივ მიზეზებს შორის ასევე ითვლება კლიმატის ცვლილება. მიწაზე უფრო ნეგატიურ ზემოქმედებას კი ადამიანის ქმედებები ახდენს. ადამიანის საქმიანობაში ყველაზე გავრცელებული ქმედებაა მცენარეული საფარის მოხსნა, მიწების გადაძოვება, არასათანადო სასოფლო-სამეურნეო პრაქტიკა, სამრეწველო დაბინძურება, პროდუქტიულ მიწაზე ურბანული და სამრეწველო ინფრასტრუქტურის ზრდა.
_თქვენი ინფორმაციით, რა მდგომარეობაა კავკასიის რეგიონში და საქართველოში მიწის რამდენი პროცენტია დეგრადირებული? როგორ ფიქრობთ, რა არის ყველაზე სერიოზული პრობლემა?
_კავკასიის ამ სამ ქვეყანაში, საქართველოში, აზერბაიჯანსა და სომხეთში, მიწის დეგრადაციის შედარებითი მაჩვენებლები არ არსებობს. მას შემდეგ, რაც ადამიანებმა პირველი ისტორიული საქმიანობა დაიწყეს, როგორიცაა, მოსავალი და ცხოველური სოფლის მეურნეობა, ძირითადად, ლანდშაფტი და ნიადაგი იცვლება. სომხეთის, აზერბაიჯანის და საქართველოს ტრანსსასაზღვრო ხეობაში ადამიანებმა ნაყოფიერი ნიადაგის დამუშავება ქრისტეს შობამდე მე-4 ათასწლეულში დაიწყეს, ინტენსიური სოფლის მეურნეობისა და კლიმატის ცვლილებების შედეგად, ნიადაგები, დღეს, უმეტესად დეგრადაციისთვის მოწყვლადია. ხშირმა გვალვებმა კი რეგიონში არა მარტო ზიანი მიაყენა მიწას, არამედ უკიდურესი ეკონომიკური დანაკარგების და სოციალური დაუცველობის მიზეზი გახდა. მაგალითად, საქართველოში გვალვამ 2000 წელს დაახლოებით, 250 მილიონი დოლარის ღირებულების სამეურნეო ზარალი გამოიწვია. ექსპერტების აზრით, ამჟამად საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო მიწების 35% დეგრადირებულია.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, საქართველოში, სასოფლო-სამეურნეო მიწების ფართობი პრივატიზებულია. მიწის ნაკვეთების მფლობელებს კი ყოველთვის არ გააჩნიათ საკმარისი სასოფლო-სამეურნეო გამოცდილება, ცოდნა და უნარები. განსაკუთრებით, კი, მაშინ როდესაც ნაკლები წვიმა ან გვალვაა. მიწის დამცავი ღონისძიებები არ არის დაცული, როგორიცაა, მოსავლის როტაცია და ქარსაცავები, საძოვრებზე მცენარეული საფარი ყოველთვის არ არის გათვალისწინებული და ძალიან ბევრი ცხოველი ძოვს, რასაც, მცენარეული საფარის დეგრადაციამდე მივყავართ.
_რა რეკომენდაციებს გვთავაზობთ საქართველოს ფლორისა და ფაუნის გასაუმჯობესებლად?
_საქართველოში ფლორისა და ფაუნის მდგომარეობის გაუმჯობესება და დაცვა ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებების, კერძოდ, ბუნებრივი რესურსების მომხმარებლების საჭიროებების გათვალისწინებით უნდა მოხდეს.
ადამიანი ეკოსისტემის ნაწილია და მას ძალიან აქტიურად ცვლის. აქედან გამომდინარე, უნდა შეიქმნას მიწის გამოყენების ადგილობრივი ინტეგრირებული გეგმები, რომელიც, გაითვალისწინებს ბუნებრივ ლანდშაფტს, ბიომრავალფეროვნებას, სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას, ინფრასტრუქტურის განვითარებას, ტურიზმს და ა.შ.
საქართველოში აგრიკულტურული მიწების რეგისტრაცია კვლავ მიმდინარეობს. მნიშვნელოვანია მიწის პრივატიზების დასრულება მიწის მესაკუთრეების ან მეიჯარეების მიერ დასახული მკაფიო ამოცანებით, რომ თავიდან აცილებული იქნეს მიწის დეგრადაცია და გაუმჯობესდეს არსებული დეგრადირებული მიწები. ამ თვალსაზრისით, შესაძლებელი იქნებოდა საჯარო და კერძო სექტორის გაფართოება. რაც შეეხება საძოვრებისა და მცენარეების გაუმჯობესებას, საძოვრების მენეჯმენტის სტრატეგია და გეგმა განიხილება; შემუშავდება მთავრობისა და ადგილობრივი თემების მიერ ერთობლივად.
-როგორც ცნობილია, მიწის დეგრადაცია შეიძლება თავიდან იქნეს აცილებული/შერბილებული ეფექტიანი მიწის პოლიტიკის არსებობით ეროვნულ, რეგიონულ და ადგილობრივ დონეებზე. რამდენად სწორია ამ მხრივ საქართველოს პოლიტიკა და რა ხარვეზები აქვს მას?
_დიახ, მიწის დეგრადაციის თავიდან აცილება შესაძლებელია. მიწის პოლიტიკა კარგია ნიადაგის ეფექტური გამოყენებისთვის. ის ადგენს შუა და გრძელვადიან ხედვას და სტრატეგიებს სახმელეთო რესურსების გამოყენებასა და დაცვაში, რომელიც გეგმავს სოციალურ ეკონომიკურ განვითარებას მიწის რესურსების ფარგლებში.
ამჟამად, საქართველოს ეროვნული კანონმდებლობა და პოლიტიკის საკითხები, გაანალიზებულია, ევროკავშირის სახელმძღვანელო პრინციპებთან და რეკომენდაციებთან. საქართველო, როგორც სამხრეთ კავკასიის სხვა ქვეყნები, ევროკავშირთან დაახლოების პროცესშია. მიუხედავად ამისა, ეროვნული ექსპერტებისა და ანგარიშების თანახმად, საძოვრების მენეჯმენტის პოლიტიკისა და ინსტიტუციონალური ხარვეზები კვლავ არსებობს, მათ შორის, სამართლებრივი ჩარჩო, მიწის ვადა, გაურკვეველი ინსტიტუციური პასუხისმგებლობა.
ეს პრობლემა აღიარებულია და ვიმედოვნებ, რომ უახლოეს მომავალში საქართველო საძოვრების მართვის კარგი მაგალითი იქნება.
_რა დახმარებას იღებს საქართველო პრობლემის მოსაგვარებლად?
_ UNCCD-ის სამდივნო საქართველოს ეხმარება დეგრადირებული და გაუმჯობესებული მიწის ბალანსის მიღწევაში.1999 წელს გაუდაბნოებასთან ბრძოლის კონვენციის (UNCCD) რატიფიცირება მოხდა და მას შემდეგ, საქართველო, ამ საერთაშორისო ხელშეკრულების აქტიური რეგიონალური და გლობალური წევრია. 2014 წელს საქართველომ მოამზადა მიწის დეგრადაციის, გაუდაბნოების და გვალვასთან ბრძოლის მეორე ეროვნული სამოქმედო გეგმა.
UNCCD-ის სამდივნო, ეხმარება საქართველოს და სხვა 107 ქვეყანას, რომ ქვეყნებმა განისაზღვროს სტატუსი და ქვეყნებმა ნებაყოფლობით შექმნან მიწის დეგრადაციასთან ბრძოლის ეროვნული სამოქმედო გეგმა, რომ მივაღწიოთ მიწის დეგრადაციის ნეიტრალიზაციას მსოფლიოში, ანუ დეგრადირებული და გაუმჯობესებული მიწის ბალანსს. მიწის დეგრადაციის ნეიტრალიტეტი მიზნად ისახავს მდგრად განვითარებას, რასაც ხელი მოაწერა გაეროს ყველა წევრმა 2015 წელს.
საქართველოსთვის, ისევე როგორც გაეროს ყველა სხვა წევრი ქვეყნისთვის, მნიშვნელოვანია, ოპტიმიზაცია შეესაბამებოდეს ეროვნული და გლობალურ მიზნებსა და ქმედებებს, რომ ქვეყანაში არსებული მიწის დეგრადაციის პრობლემა გაუმჯობესდეს.
