პუტინისადმი მეგობრულად განწყობილი მილიარდერი ედემის ბაღის გაშენებას ცდილობს – ამ სათაურით ამერიკული სააგენტო ,,The Daily Beast“ სტატიას აქვეყნებს.
სტატია ქართველი რეჟისორის, სალომე ჯაშის ფილმს – “Timing the Garden”-ს – ეხება და როგორც გამოცემა წერს, მასში ასახულია მილიარდერისა და საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ბიძინა ივანიშვილის, ეგზოტიკური ხეების გადაზიდვით გატაცება.
,,2015 წლის ახალი წლის წინა ღამეს, აჭარის მთავრობამ, ადმინისტრაციულმა მხარემ სამხრეთ-დასავლეთის მხარეს, გამოსცა განკარგულება, რომლითაც შპს „ზიმო“ კომპანიას ნება დართო, ორი 650 ტონიანი ჭაობის კვიპაროსის და 135 წლის ტიტების ტიპის ხეების ამოთხრა. ხე შავი ზღვის სანაპიროდან. 6,200 ლარის (დაახლოებით 1,875 აშშ დოლარი) საფასურის სანაცვლოდ, კომპანიას შეეძლო ხეების გადატანა ნავებზე და გადაზიდვა 25 მილის ჩრდილოეთით, რათა ხელახლა გადარგულიყო დახვეწილ პარკში, რომელსაც ეკუთვნის ბიზნესმენს და საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრს ბიძინა ივანიშვილს. დადგენილება კარგად არ იქნა შესრულებული. გადაადგილების დღეს, მჭრელებს გვერდით 40 პოლიციელი ახლდა, რომლებიც მოგვიანებით დააკავეს ხუთი მომიტინგე აქტივისტების ჯგუფი ,,Guerilla Gardening Tbilisi“ ტრაქტორის გაჩერების მცდელობის გამო.
როდესაც გემი ნაპირს მოშორდა, მნახველმა გადაიღო ფოტო. კადრი უყურებს ნაცრისფერ წყალს, სადაც წინა პლანზე მასიური ტიტების ხე აბსურდულად მცირე პროპორციით, როგორც კლოუნი სამციკლზე. ფოტო მყისიერად გახდა ვირუსული, მოიცვა ქართული ინტერნეტ სივრცე, რომელმაც მას “მცურავი ხე” უწოდა – ნაწილი გაბრაზებული იყო, ნახევარი კი არარეალურად უყურებდა. აქტივისტმა მარიამ ყანჩაველმა BBC- ს განუცხადა, რომ ის “შეშლილია, მოწყენილი და ამავე დროს მაინც იცინის”. მოგვიანებით ივანიშვილმა თავის დასაცავად თქვა: ”ეს ჩემი ჰობია და მე ნამდვილად მიყვარს დიდი ხეები”, – თქვა მან. ”გიგანტური ხეები ჩემი გასართობია”.
საცურაო ხემ მიიპყრო ქართველი კინორეჟისორის სალომე ჯაშის ყურადღება და დოკუმენტურ ფილმში ასახა.
,,კერძო ედემი“ 90-წუთიანი დოკუმენტური ფილმი თავის თავს აღწერს როგორც “პოეტური ოდა კაცთა და ბუნებას შორის დაპირისპირებას” , რომელიც ფილმს უფრო პრეტენზიულს და სიტყვიერს ხდის, ვიდრე სინამდვილეშია. სინამდვილეში, ფილმი, შვიდი წუთის განმავლობაში არ არის დიალოგი, ხოლო 83-წუთიდან შედარებით ცოტაა დიალოგი. წარმოება უპირველეს ყოვლისა ვიზუალურია. პირველ რიგში, კადრების დაკავების თანმიმდევრობა, რომელიც თითქმის ყველა ჩარჩოში აღწევს იმ სურათის დემენცირებულ, კვაზი-ოქსიმორონულ მიმზიდველობას, რამაც ის გააჩინა.
შეჯამების გამოხმაურება “მეტოქეობა კაცებსა და ბუნებას შორის” ოდნავ უფრო შესაფერისია. ფილმი, ძირითადად, მუშაობს ხალხური კონტრასტებით, რომელიც იცვლება ზოგიერთ შეუძლებელ აყვავებულ ბუნებრივ გარემოსა და ნედლ, ტექნოგენურ მოწყობილობებს შორის. ამ მოტივის მონაკვეთს მსუბუქი გავლენა არ აქვს, დიალოგის გარეშე გახსნისას, კამერა გადაფარავს მოზრდილ სტრუქტურებს, გაჭედილია ფოთლების და ფოლადის ხელსაწყოების ახლო ხედით. პირველი ხუთი წუთის განმავლობაში მხოლოდ ხმებია ტალღები, ქარი და ფრინველის ხმები – მანამ, სანამ მათ ხმებს არ შეწყვეტს ხმაური, შემდეგ კი წეროს გადაფრენა. უამრავი კადრია სამრეწველო სავარჯიშოების ჭრის ღრმა ნიადაგში. (ფილმის პირველი სიტყვებია: “ეს საკმარისია!”). მეტაფორის სიბრმავე ზედმეტად უახლოვდება, მაგრამ ამას ხსნის კადრები, რომლებიც თავშეკავებული, კარგად შედგენილი და ჰიპერტექნიკურია, თუ როგორ მუშაობს მთელი საქმე. აშკარად უცნაური და გარკვეულწილად უხამსია გიგანტური ხის ამოთხრა და მისი ნავზე დაყენება – რაც პროცესის ყურებას, გატეხილია ზუსტი სიზუსტით, უცნაურად დამაჯერებელია.
მართალია, საუბარი მინიმალურია, მაგრამ საუბრები მეტნაკლებად უზრუნველყოფს თითქმის ყველა იმ კონტექსტს, რომელსაც მიიღებთ. ჯაში ექსპოზიციას თითქმის არ გვთავაზობს. უკანა მხარე არ არის ახსნილი; პერსონაჟები არ არის წარმოდგენილი. სამაგიეროდ, უფრო დიდი სურათი იშლება სხვადასხვა სოფლელების ფრაგმენტებით, რომლებიც ჩარჩოშია ჩასმული. პირველი გასაგები გაცვლა ხდება მაშინ, როდესაც ორი თანამშრომელი – თაიგულიანი, ქუდიანი, სუფრიანი ბიჭი და მომრგვალო, მელოტი კაცი – ისვენებენ პიკნიკის მაგიდასთან, ტყეში. მათი გამოსვლა, ისევე როგორც ფილმში თითქმის ყველა, რჩება ბუნდოვანი და სიმბოლურია, როგორც არაიდენტიფიცირებადი სიახლეები და ზღაპრები.
”იცით მოხუცი ქალისა და ხის ამბავი?” უკმეხად ეკითხება. მისი მელოტი მეგობარი კი ამბობს, რომ ამას არ აკეთებს პირველად, ქართულად განმარტა, მანდარინის ბაღით სავსე სოფელში, გიგანტური ხის გვერდით. ხე ნამდვილი ტკივილია: მას არ შეუძლია მოჭრა ბაღის შეშფოთების გარეშე, მაგრამ ტოტები მუდმივად ბლოკავს მზეს. ასევე, სოფლელი ვალშია. ”ამიტომ ის ბანკში მიდის სესხების ასაღებად, მისი მოხუცი დედას კი სახლში ტოვებს,” განაგრძობს მამაკაცი,_ ”და სწორედ მაშინ, იურისტები მოდიან ხის საყიდლად. ისინი ამბობენ, ბებო, ჩვენ გვინდა ამ ხის აღება! მოგვყიდით? რამდენი გინდა ამისთვის? ასე რომ, ბებო ამბობს, არ ვიცი, მომეცი 400! მას 400 ლარი უნდოდა. ადვოკატი ამბობს, ბებო, 400,000 ძალიან ბევრია! ჩვენ მოგცემთ 40 000-ს! ”
აღმოჩნდა, რომ ამბავი სიმართლეა და როდესაც მუშები იწყებენ თხრას, უფრო მეტი დეტალი ჩნდება. მდიდარი მყიდველი საკმაოდ ძლიერია. გაუგებარია ზუსტად ის, რაც მას სურს ხესთამ, მაგრამ ის მზად არის ქალაქისთვის გზა ააშენოს მხოლოდ იმისთვის, რომ გამოიტანოს იგი. გაზეთებში ნათქვამია, რომ ის ფიქრობს, რომ ისინი სიცოცხლეს გაუხანგრძლივებენ. ნებისმიერ შემთხვევაში, მან იყიდა რამოდენიმე ბოლო თვის განმავლობაში. ზოგი მამაკაცი მრავალ სამუშაოზე იმყოფებოდა. ”იმ კაცს მართლა მოსწონს ხეები!” ერთი ბიჭი გთავაზობთ შესვენების დროს. “მას ასეთი დიდი არასოდეს აუღია”, – ამბობს მეორე. უკანა პლანზე მეტი ხმა შემოდის. ”საინტერესო კითხვაა … არავინ არ ელოდა ამას … მაგარია! მოულოდნელად თქვენ მიიღებთ ფულს ხისთვის … და როდის აქვს მას ყველა ხე? შემდეგ ის ჩიტებს გაჰყვება! ”
ფილმში გვიანობამდე ვინმე ამბობს ივანიშვილის სახელს. როდესაც ისინი აკეთებენ, ეს მხოლოდ გვარით არის. ბევრი რამ შეიძლება აღინიშნოს ბიძინა ივანიშვილის შესახებ – ის, რომ იგი 2011 წელს შეიჭრა საქართველოს პოლიტიკურ სცენაზე საკუთარი პარტიით, რომელმაც “ქართული ოცნება” დაარქვა. მისი ალბინო-რეპერი შვილის ფრაზის გამო; რომ საცურაო ხის ფრაკიდან დიდი ხნის შემდეგ, პანამას დოკუმენტების გამოძიებამ ცხადყო, რომ მან თავისი ქონების უზარმაზარი თანხა შეიტანა საბანკო ანგარიშებსა და ოფშორულ კომპანიებში, რომელთაგან ზოგიერთს მან დააფინანსა დეზინფორმაციული კამპანია პუტინის სამხედრო დღის წესრიგის მხარდასაჭერად. აშშ-ს მთავრობას; რომ ის ფაქტიურად ცხოვრობს 108,000 კვადრატული მეტრის მინის სახლში, რომელიც ქვეყნის დედაქალაქს გადაჰყურებს მთის მწვერვიდან. მაგრამ ფილმი არცერთ მათგანს არ ეხება. ჯაში ექსპრემიერ-მინისტრს ისეთივე არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულება აქვს, როგორც ყველას. მისი ჩანაწერებიც ეხება მხოლოდ “ძლიერ კაცს, რომელიც ასევე არის საქართველოს ყოფილი პრემიერ-მინისტრი”. შედეგი არის ის, რომ ივანიშვილი გახდეს არა იმდენად კაცი, არამედ საშინელი და ყოვლისმომცველი იდეა, ისეთივე მულტფილმი და გარყვნილი, როგორც ძალიან პატარა ხე პატარა ნავზე.“ – წერია სტატიაში.
ცნობისთვის, ფილმის პირველი პრემიერა სანდენსის კინოფესტივალზე 31 იანვარს შედგა, მეორე კი – 2 თებერვალს.
ასევე კინოფესტივალის გვერდზე “Timing the Garden”-ის შესახებ ნათქვამია, რომ ფილმი მდიდარი კაცის მიერ ხეების ამოთხრასა და საკუთარი ედემის ბაღში გადატანაზეა. საზოგადოების ნაწილისთვის კი ხის ამოთხრა, არა მხოლოდ დაზიანებული გზის საფარი, არამედ მათი კოლექტიური მეხსიერების და იდენტობის ძარცვაა.
