იგი გურიაშია, ჩოხატაურის რაიონში. ამ სოფელში ვარ დაბადებული,” _ წერდა პოეზიის დედოფალი ანა კალანდაძე, რომელიც ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხიდისთავში, მოსამსახურის ოჯახში, 1924 წლის 15 დეკემბერს დაიბადა.
” ვწერ და ვშლი, ვწერ და ვკითხულობ, ხმამაღლა ვფიქრობ შენზე, დაო ანა, შენს სპეტაკ სულზე, შენს უჭკნობ სამუდამო ქმნილებებზე, უზღვავ საგანძურზე, რომლის ტოლფასი არ ახსოვს ჩემს ქვეყანას დედაკაცთაგან დანატოვარი. სიტყვა შეუბრუნებელ შენს სახელს დღეს ისინიც პატივით იხსენებენ, ვისაც გაცნობიერებული არა აქვს შენი სიდიადე! რა დავსძინო თქმულს?! რა უნდა გითხრა დღეს შენს საუნჯეზე?! შენ ძლიერი მამაკაცების გვერდით დგახარ თავაწეული და დედაკაცობის გამო შეღავათი არავისთვის გითხოვია”, _ წერდა ანა კალანდაძეს 1974 წელს მურმან ლებანიძე.
ანა კალანდაძე ბევრ ცნობილ პოეტს, მწერალს და საზოგადო მოღვაწეს შეუფასებია. ყველა ერთხმად აღიარებდა, რომ იგი საქართველოს სიამაყე და იყო და “თავიდანვე სცადა, უფრო ღრმად ჩაეხედა ადამიანის სულში, როგორმე გადაეხედა იმ ღობის იქით, რომლითაც ჩვენი პოეტური წარმოდგენები იყო შემოზღუდული, აღმოეჩინა ცხოვრებისეული უბრალოების პოეზია ანუ ემღერა ჩვეულებრივ ადამიანურ ვნებათა სიდიადეზე, გაეხსნა სარკმელი იმ მხრიდან, საიდანაც სრულიად ახალი ნიავი უბერავდა და ამ სარკმლიდანვე ეჩვენებინა ჩვენთვის ახალი სივრცე _ თავბრუდამხვევი გაზაფხულის ქვეყანა”.
ანა კალანდაძე დღეს მთაწმინდაზე განისვენებს და ის ეამაყება მთელ საქართველოს. ეამაყება მშობლიურ ჩოხატაურს. თუმცა, მხოლოდ სიტყვიერად და სადღეგრძელოებში. ბევრჯერ გამიგია ჩინოსანთა მხრიდან, ამაყები ვართ, რომ მთაწმინდაზე ორი ჩვენი კუთხის შვილი _ ნოდარ დუმბაძე და ანა კალანდაძე განისვენებენ, ორივე ერთი სოფლიდან… თუმცა, ეს ყველაფერი მხოლოდ და მხოლოდ სიტყვის მასალაა _ ნოდარ დუმბაძის სახლ-მუზეუმი ავარიულ მდგომარეობაშია და იქამდე მისასვლელი გზა საშინელ დღეშია, რაზეც აქცენტი ჩოხატაურში ჩამოსულმა პრემიერმა, ბიძინა ივანიშვილმაც გააკეთა და ეს სირცხვილად შეაფასა. ანა კალანდაძის კი, არათუ მუზეუმი ან სახლმუზეუმი, მემორიალური დაფაც არ არსებობს.
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, არსებობს ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი აიპი “სამუზეუმო გაერთიანება”, რომლის ხელმძღვანელობას, არცთუ მცირე ანაზღაურება აქვს. აიპ-ის ხელმძღვანელობას თავი არ შეუწუხებია, რომ ანა კალანდაძის სახლ-მუზეუმის გახსნის, ან თუნდაც მემორიალური დაფის გახსნის საკითხი ზემდგომთან დაეყენებინა.
უნდა ითქვას, რომ ეს თემა, თავის დროზე, სამუზეუმო გაერთიანების ყოფილმა უფროსმა, ნათია კალანდაძემ ოფიციალურად წამოწია და ანა კალანდაძის მუზეუმის გახსნა ითხოვა, თუმცა, იმ დროს ხელისუფლება საარჩევნო ბატალიებით იყო დაკავებული და მუზეუმისთვის არ ეცალა. ნათია კალანდაძე პოეზიის დედოფალს პირადად ეახლა, მისი ხელნაწერები წამოიღო და მხარეთმცოდენობის მუზეუმში, რომლის დირექტორიც ახლა თავად არის, სპეციალური კუთხეც მოაწყო.
კუთხე კუთხედ დარჩა, საკითხი კი ისევ გადაუჭრელია. ამ დრომდე, მიუხედავად იმისა, რომ “გურია ნიუსი” ამის შესახებ რამდენჯერმე წერდა, სამუზეუმო გაერთიანების ხელმძღვანელობას აზრადაც არ მოსვლია, რომ ადგილობრივი ხელისუფლებისთვის მაინც მიემართა ოფიციალური წერილით, მინიმუმ იმის გამო, რომ ვინმეს არ ეთქვა, არაფერს აკეთებენო და მუზეუმის გახსნა წერილობით მოეთხოვა.
თუმცა, როგორც ჩანს, ეს ვალდებულება მათ არ გააჩნიათ, არც სამსახურეობრივად და არც მოქალაქეობრივად. წინააღმდეგ შემთხვევაში, “გურია ნიუსს” არ მოუწევდა კულტურის მინისტრისთვის, გურამ ოდიშარიასთვის აეხსნა, რომ ადგილობრივი ხელისუფლება და სამუზეუმო გაერთიანება ანა კალანდაძის, მინიმუმ, მემორიალური დაფის გახსნას ვერ ახერხებს.
ის, რომ ჩოხატაურში პოეზიის დედოფლის მემორიალური დაფაც კი არ არსებობდა, გურამ ოდიშარიასთვის სიურპრიზი აღმოჩნდა.
_ ბატონო გურამ, ჩოხატაურს ნამდვილად აქვს საამაყო _ მის წიაღში დაბადებული თუ გაზრდილი ორი ადამიანი, ორივე ერთი სოფლიდან, მთაწმინდაზე განისვენებს. ანა კალანდაძეს და ნოდარ დუმბაძეს ვგულისხმობ. დუმბაძის მუზეუმი დღეს ავარიულ მდგომარეობაშია. ანა კალანდაძის კი არა თუ მუზეუმი, მემორიალური დაფაც არ არსებობს იმ სახლზე, სადაც პოეზიის დედოფალი დაიბადა… საინტერესოა, მიმართა თუ არა სამინისტროს ამ საკითხზე სამუზეუმო გაერთიანებამ?
_ როდესაც ამისთანა მნიშვნელოვანი ადამიანი გყავთ, სოფელი იქნება ეს, რეგიონი იქნება თუ სამეზობლო, ადგილზე უნდა გაკეთდეს, დღეც უნდა დაწესდეს. ახლა არ არის საბჭოთა კავშირი, ყველაფრის დეცენტრალიზაცია მოხდა და ამიტომ ადგილზე ინიციატივა უმნიშვნელოვანესია. თბილიდან არავინ არ ჩამოვა და არ გეტყვით, გინდა თუ არა გაგიხსნით და დღესასწაულს დაგიწესებთო. სახალხო დღესასწაული ადგილიდან მოდის. ამიტომ, ინიციატივა აქედან უნდა წამოვიდეს და შემდეგ ჩვენ შევეშველებით აუცილებლად. შემიძლია დაზუსტებით გითხრათ, რომ ამ საკითხზე სამინისტროსთვის არავის მოუმართავს.
_ ჩოხატაურში არსებობს ასეთი აიპი _ სამუზეუმო გაერთიანება. ეს ყველაფერი ხომ მისი მოვალეობაა..? საინტერესოა რაში ვუხდით ამ ადამიანებს ხელფასს…
_ ერთს გეტყვით _ საგურამოში გურამიშვილის ძეგლი არ არის და როდესაც მე მივედი, საყვედური მითხრეს, ძეგლი არ გვაქვსო. მაშინ ვუთხარი, რატომ არ მომმართეთ, რატომ არ დაინტერესდით, რატომ არ დაიწყეთ ან დავითობა არ დააწესეთ,-მეთქი. ანა კალანდაძე განუმეორებელი პოეტია. ორი ასეთი პიროვნება გყავდეს რაიონში და არ მიხედო, სირცხვილია, სხვა თუ არაფერი. საქართველო სულ იარსებებს, სულ იარსებებს ლიტერატურა და ეს სახელები მას თან წაყვება. ყველანი ვალში ვართ მის წინაშე _ ჩვენც, ვინც ვართ თბილისში, მაგრამ ველოდებით სიტყვას აქედან.
_ ბატონო გურამ, “გურია ნიუსი” დიდი ხანია ამ საკითხს აყენებს. იქნებ, მისი მემორიალური დაფა მაინც გააკეთონ?! ძალიან ბევრი ადამიანი ჩამოდის პოეზიის დედოფლის მშობლიური ადგილის სანახავად…
_ რა თქმა უნდა, გეთანხმებით! ეს ძალიან კარგი რამაა. პირველად გავიგე ამ პრობლემის არსებობის შესახებ თქვენგან და დავეყრდნობი თქვენს სიტყვას, მით უმეტეს, რომ “გურია ნიუსი” ჩემი საყვარელი ნიუსების გამავრცელებელია და მარტო გურიაში ვერ ეტევა. ასე ვთქვათ, შამპანურივით გადმოდის მთელ საქართველოში და არა მარტო. ასე რომ, წარმატებებს გისურვებთ და გაგვეკეთებინოს ერთად ყოველთვის ძალიან დიდი და კარგი საქმე, ისეთი, როგორიც ესაა და როცა შევხვდებით გვეთქვას, აი, ეს საქმე ჩვენი შეხვედრის შემდეგ გაკეთდაო.
_ იმედია, ანა კალანდაძის სახლ-მუზეუმის გახსნაზე შევხვდებით ერთმანეთს მალე…
_ აუცილებლად, _ პირობა მოგვცა გურამ ოდიშარიამ.
ანა კალანდაძის სახლ-მუზეუმის გახსნისთვის საჭირო ფინანსების გამოძებნის პირობა “გურია ნიუსს”, ფინანსთა მინისტრმა, ნოდარ ხადურმაც პირადად მისცა: _ ნამდვილად არ ვიცოდი, რომ ჩოხატაურში ანა კალანდაძის სახლ-მუზეუმი არ არსებობდა. სამინისტროსთვის ამ საკითხზე და ფინანსების გამოყოფაზე არავის მოუმართავს. პრობლემა არ არის, მაგრამ ამისთვის საჭიროა ადგილობრივმა მუნიციპალიტეტმა შესაბამისი წერილი გამოგვიგზავნოს, _ გვითხრა ხადურმა.
იმედია, სამუზეუმო გაერთიანება, რომლის პირდაპირი მოვალეობა სწორედ მუზეუმებზე ზრუნვაა, გაკვალულ გზაზე სიარულს შეძლებს, როგორც გურამ ოდიშარიას, ასევე ნოდარ ხადურს წერილობით მიმართავს და ჩვენი რაიონისთვის მნიშვნელოვანი და აუცილებელი საქმე გაკეთდება. იმის იმედიც გვაქვს, რომ მინისტრის ინიციატივა _ დაწესდეს ანაობა და მნიშვნელოვანი თარიღი შესაფერისად აღინიშნოს, მხოლოდ ამ ინტერვიუს არ შემორჩება.
სტატია მომზადებულია ფონდის”ღია საზოგადოება _ საქართველოს” მიერ დაფინანსებული პროექტის _ “დათვალე საკუთარი ფული!”, ფარგლებში და მასში გამოთქმული მოსაზრება არ გამოხატავს ფონდის პოზიციას.
