ამ და სხვა საკითხებზე “ქვემო ქართლის სომხური საზოგადოებრივი ორგანიზაციების საბჭოს” კოორდინატორი არტაკ გაბრიელიანი “საქართველოს სომეხთა სათვისტომოს” საინფორმაციო ცენტრ “მიუთიუნ”-ს ესაუბრა.
_ რა გამოწვევების წინაშე დგას დღეს სამცხე–ჯავახეთის სომეხი მოსახლეობა? მათგან რომელია ყველაზე რთული, რომელიც სწრაფ გადაწყვეტას საჭიროებს?
_ გამოწვევები მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია. გამოწვევების ამ მთელ რიგიდან გამოვყოფდი რამდენიმეს: საგანმანათლებლო სფეროს პრობლემატიკა – ენის საკითხი, რომელიც სწრაფ და გადაუდებელ გადაჭრას საჭიროებს. ევროპული კანონმდებლობის თანახმად სომხური ენისთვის სტატუსის მინიჭებით ეროვნული თვითმყოფადობის შენარჩუნების საკითხი ერთმნიშვნელოვნად იქნება გადაჭრილი და მოგვარებული.
მეორე მნიშვნელოვანი საკითხი, თურქულ–აზერბაიჯანული პროექტებია, რომლებიც ძირითადად სამცხე–ჯავახეთში ხორციელდებიან. ეს არის ბაქო–თბილისი–ყარსის რკინიგზის, ჰიდრო-ელექტროსადგურებისა და სხვა სახის სამშენებლო სამუშაოები, რომლებიც, სხვა ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, რამდენიმე წელიწადში რეგიონს ეკოლოგიური კატასტროფით შემოუბრუნდებიან. ეკონომიკური თვალსაზრისითაც ეს პროექტები რისკებს მოიცავენ და ადგილობრივი მოსახლეობა მათ სწორედ როგორც რეგიონზე თურქ–აზერბაიჯანულ ეკონომიკურ ექსპანსიას მოიაზრებს. ამავე დროს სამცხე–ჯავახეთი, ქვეყნის სხვა რეგიონებთან შედარებით ეკონომიკურ-სოციალურ იზოლაციაში არის მოქცეული, რაც თავისთავად რეგიონში თურქეთის გამაგრებას უწყობს ხელს. დღითი-დღე ჯავახეთის მოსახლეობის, რომლის შემოსავლების ძირითადი წყარო მიწის დამუშავებასთან არის დაკავშირებული, არსებობა რთულდება, რაც ბუნებრივია უკმაყოფილებას და სერიოზულ შფოთვას იწვევს. სირთულეებია ასევე ჯანდაცვის, სოციალურ-პოლიტიკურ და სხვა ბევრ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან სფეროებში.
_ ქვეყნის მთავრობამ რეგიონში არსებულ სამ უმნიშვნელოვანეს პრობლემას გაუსვა ხაზი– ჯანდაცვის სფერო, ახალი სამუშაო ადგილების შექმნის საკითხი და საგანმანათლებლო საკითხები. ბოლო ერთი წლის განმავლობაში სახელმწიფოს მხრიდან რა ნაბიჯები იყო გადადგმული ამ სფეროებში პრობლემების აღსაკვეთად?
_ საგრძნობი ცვლილებები, რა თქმა უნდა, არ აღინიშნება. ერთადერთი რაც განხორციელდა – ეს არის სასოფლო–სამეურნეო ვაუჩერების დარიგება, პენსიის და ხელფასების მცირე გაზრდა. უმადურები არ ვიქნებით და ვაღიარებთ, რომ რა თქმა უნდა ამ ვაუჩერების დარიგება ძალიან კარგი, სწორი და საჭირო ნაბიჯი იყო, მაგრამ სხვა საკითხებში – ჯანდაცვა და განსაკუთრებით საგანმანათლებლო სფეროში რაიმე ცვლილებებს ადგილი ჯერ არ ჰქონია. მაგრამ ჩვენ ჯერ იმედი გვაქვს, რადგან საპარლამენტო არჩევნების დროს კონკრეტული დაპირებები იყო გაცემული, მაგალითად ჯავახეთში სომხურ–ქართული უნივერსიტეტის დაფუძნების შესახებ წინასაარჩევნო დაპირება, რომლის შესრულების შემთხვევაში საგანმანათლებლო სფეროში მთელი რიგი პრობლემები მოიხსნება.
_ როგორც მთავრობა, ასევე ქვეყნის პოლიტიკური ელიტის სხვა წარმომადგენლები, სამცხე–ჯავახეთში არსებულ სირთულეებზე საუბრისას პრიორიტეტულ პრობლემად სახელმწიფო ენის ცოდნის დაბალ დონეს ასახელებენ.
_ საკმაოდ რთული საკითხია. სამწუხაროდ შესაძლებლობა არ მოგვეცა პრეზიდენტობის კანდიდატებს შევხდეთ და უშუალოდ მათ ვუამბოთ საკითხის გადაჭრის იმ ხედვაზე, რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობას გაგვაჩნია. თუმცა ჩვენ რა თქმა უნდა წერილობით მივმართეთ მათ. ამიტომ მინდა ვისარგებლო ამ ინტერვიუთი და მივმართო მათ – და რა გავაკეთოთ საიმისოთ რომ დავეუფლოთ სახელმწიფო ენას?! სად ვისწავლოთ, როგორ ვისწავლოთ? კარგი, სკოლის მოსწავლეები სწავლობენ სახელმწიფო ენას! რა ქნას იმ ხალხმა, ვინც სკოლა ათი და მეტი წლის წინ დაამთავრეს? სად ისწავლონ?! შესაბამისი სასწავლო ცენტრები სამცხე–ჯავახეთში დღეს არ არსებობს! შესაბამისად აღნიშნული განცხადებები რეალურ ვითარებას არ ასახავენ და ყოველგვარ ლოგიკას არის მოკლებული.
ქვეყნის ხელისუფლებას, აღნიშნულთან დაკავშირებით, წინადადებით რამდენიმეჯერ მივმართეთ, რომ რეგიონში რამდენიმე სასწავლო ცენტრი გაეხსნათ, სადაც ნებისმიერი ასაკის მსურველს ქართული ენის შესწავლის შესაძლებლობა ჰქონოდა.
რაც შეეხება იმას, რომ თითქოს და სახელმწიფო ენის ცოდნის დაბალი დონის გამო ვერ ხორციელდება ჩვენი სამოქალაქო–წარმომადგენლობითი უფლებების განხორციელება, მინდა ახალციხის, ან რატომაც არა – თბილისის მაგალითი მოვიყვანო! თბილისში სახელმწიფო ენის არცოდნის საკითხი არ არსებობს. თბილისელი სომხები ბრწყინვალედ ფლობენ ქართულ ენას, მაგრამ ჩვენ ყველანი ვხედავთ, თუ როგორ „არიან“ წარდგენილნი სახელმწიფო სტრუქტურებში! ეროვნული უმცირესობების სახელისუფლებო რგოლებში პროპორციული წარმომადგენლობა საერთაშორისო სამართლით დაკისრებულ ნორმებსაც კი არ აკმაყოფილებს.
ჩვენი რეგიონის, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელობა ფლობს სახელმწიფო ენას?! საერთოდ არ ფლობენ! სახელმწიფო თანამდებობებზე დანიშვნის დროს ერთადერთი რასაც აქვს მნიშვნელობა – რამდენად “ხელსაყრელი” კანდიდატურაა “დამსაქმებლისთვის” კონკრეტული ჩინოვნიკი.
ამგვარად ქართული ენის არ/ან დაბალ დონეზე ცოდნის დაკავშირება სამოქალაქო–წარმომადგენლობითი უფლებების არ უზრუნველყოფის საკითხთან რეალობას არის მოწყვეტილი. ეს არის უსაფუძვლო მომიზეზება. რა თქმა უნდა ჩვენ გვინდა ენის შესწავლა და ამაზე სწორედ სახელმწიფომ უნდა იზრუნოს!
_ რამდენიმე დღის წინ პრემიერ–მინისტრმა განაცხადა, რომ სამცხე–ჯავახეთი ერთადერთი რეგიონია, სადაც ბაქრაძე უგებს მარგველაშვილს. რამდენად შეესაბამება რეალურ ვითარებას ეს პროგნოზი?
_ ჩემთვის უცნობია რა მონაცემებზე დაყრდნობით გააკეთა ეს განცხადება. თუ წელსაც საარჩევნო პროცესი, ისევე როგორც გასულ წლებში გაიმართება – გაყალბებით და ა.შ., მაშინ რა თქმა უნდა გაიმარჯვებს ის კანდიდატი ვის პარტიასაც გაყალბების უფრო მეტი “შესაძლებლობები” აქვს კონკრეტულ რეგიონში. ხოლო იმ შემთხვევაში თუ მართლაც გამჭვირვალე და დემოკრატიული საარჩევნო პროცესი გველის, მაშინ ისევე როგორც ალბათ მთელ დანარჩენ საქართველოში მმართველი პარტიის კანდიდატს – მარგველაშვილს ჯავახეთშიც ექნება უპირატესობა.
ივანიშვილის განცხადება ყველა ჩვენთაგანისთვის საკმაოდ მოულოდნელი და უცნაურიც კი იყო. ჩვენ არ ვიცით რა იგულისხმა მან. ჯავახეთში სოციოლოგიური გამოკითხვა თითქმის არც კი ყოფილა, და თუ ჩატარდა სავარაუდოდ მასში მოსახლეობის ძალიან მცირე ნაწილმა მიიღო მონაწილეობა. ყოველ შემთხვევაში ჩვენ არ გვსმენია, რომ რაიმე ორგანიზაციამ გამოკითხვა ჩაატარა ჯავახეთში.
