“როგორც თქვენთვის ცნობილია, ევროპის საბჭოს გრძელვადიანი კონსულტანტი, პროფესორი ჯიმ მერდოკი საქართველოში იმყოფებოდა ორჯერ – 2009 წლის 18-20 მაისსა და 2013 წლის 11-16 თებერვალს. აღნიშნული ვიზიტები განხორციელდა ევროპის საბჭოსა და ევროპის კავშირის ერთობლივი პროექტის ფარგლებში – “არასათანადო მოპყრობასა და დაუსჯელობასთან ბრძოლის ხელშეწყობა”. პირველი ვიზიტის შემდგომ, 2010 წლის დასაწყისში მან წარმოადგინა ანგარიში – “არასათანადო მოპყრობასა და დაუსჯელობასთან ბრძოლა და არასათანადო მოპყრობის ეფექტიანი გამოძიება”. მეორე ვიზიტის საფუძველზე კი 2013 წელს გამოიცა ახალი ანგარიში – “არასათანადო მოპყრობის გამოძიება საქართველოში” (ამ გამოცემის პრეზენტაცია ჩატარდა 17 ოქტომბერს სასტუმრო “თბილისი მერიოტში”). ბუნებრივია, ეს უკანანსკნელი ანგარიში მეტად ყურადსაღებია, რადგან ასახავს 2013 წლის თებერვლის მდგომარეობას არასათანადო მოპყრობის გამოძიების კუთხით.
მასალის დამუშავებისას, ჩემი აზრით, თქვენ იხელმძღვანელეთ ჯიმ მერდოკის ძველი ანგარიშით. ამას მაფიქრებინებს თქვენს სტატიაში დამოწმებული ციტატები, რომლებიც ძველი ანგარიშის ტექსტიდანაა. აღნიშნულ ციტატებში მოყვანილი ინფორმაცია მოძველებულია, რადგან ადრეულ პერიოდს შეეხება. მას შემდეგ ვითარება შეიცვალა და, შესაბამისად, შეიცვალა დასკვნებიც, რაც ასახულია ახალ ანგარიშში.
თქვენი სტატია აქცენტს აკეთებს სასამართლო სისტემაზე. შესაბამისად, შევეცდები ქვემოთ მოგაწოდოთ ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რას ამბობს ახალი ანგარიში ამ საკითხთან დაკავშირებით.
კერძოდ, სასამართლო და მოსამართლეები ამ ტექსტში ნახსენებია პუნქტებში: 6, 28, 33, 45, 58 და მე-5 რეკომენდაციაში. აქედან მე-6, 33-ე, 45-ე და 58-ე პუნქტებში მოსამართლე ნახსენებია საერთო კონტექსტში, ხოლო 28-ე პუნქტში უფრო დეტალურად არის განხილული მათი ვალდებულებები. გთავაზობთ 28-ე პუნქტის ტექსტს:
“მოსამართლეებს შესაძლოა მოეთხოვებოდეთ ინიციატივის აღება სავარაუდო არასათანადო მოპყრობის გამოძიების უზრუნველსაყოფად, როდესაც არსებობს ნიშნები, რომლებიც მიუთითებს ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ ძალადობაზე. ეს, სავარაუდოდ, შეიძლება მოხდეს სასამართლო განხილვაზე, როდესაც ბრალდებული საჩივრით მიმართავს მოსამართლეს წინასწარი პატიმრობის პერიოდში არასათანადო მოპყრობასთან დაკავშირებით. მოსამართლემ უნდა იმოქმედოს იმ შემთხვევაშიც, როცა არ არსებობს პირის კონკრეტული საჩივარი (მაგალითად, როცა პირი სასამართლოში გამოცხადდება ხილული დაზიანებებით). თუმცა, სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლებსა და მოსამართლეთა პროფესიულ მომზადებაზე პასუხისმგებელ პირებთან შეხვედრის დროს გამოითქვა მოსაზრება, რომ კვლავ საჭიროა მოსამართლეთა მეტად დარწმუნება, რომ მათ აქტიური როლი ეკირებათ ამგვარ შემთხვევებში. კერძოდ, მოსამართლეებმა უნდა მიუთითონ, რომ აუცილებელია სრულყოფილი გამოძიების ჩატარება, როდესაც არსებობს პატიმრის მიმართ არასათანადო მოპყრობის რაიმე ნიშანი. როგორც გვითხრეს, თანდათან უმჯობესდება მოსამართლეთა მიდგომა და ისინი უფრო და უფრო მეტად ხედავენ თავიანთ თავს ადამიანთა უფლებების დაცვის სამსახურში, თუმცა მოსამართლეები ჯერ კიდევ ერთგულნი რჩებიან იმ სისტემისადმი, რომელიც მეტ მნიშვნელობას ანიჭებდა ფორმასა და სიტყვებს, ვიდრე კანონის არსს. ერთ-ერთი მოსამართლის თქმით, საქმის განმხილველი მოსამართლე შესაბამის ზომებს იღებდა იმ შემთხვევებში, როდესაც სასამართლო დარბაზში პატიმარს ხილული დაზიანებები აღენიშნებოდა (უსვამდა შეკითხვებს, ფაქტებს ასახავდა ოქმში და პროკურორს მიუთითებდა, რა ზომები უნდა მიეღო). ეს კომენტარი არ იყო ზედმიწევნით დამაჯერებელი, პრაქტიკაში ასეთი მაგალითების სიმცირის გამო. ასევე აღმოჩნდა, რომ თავად მოსამართლეებს სხვადასხვაგვარად ესმოდათ, ამგვარი რეაგირება სავალდებულო იყო თუ უბრალოდ დისკრეციული; და თუ მხოლოდ დისკრეციული იყო, არსებობდა თუ არა დამატებითი საკანონმდებლო დებულებების მიღების საჭიროება, რომლებიც მოსამართლეებს დაავალდებულებდა, თავად მიეღოთ ზომები (ან ამის მიღწევა შესაძლებელი იქნებოდა თუ არა მხოლოდ მოსამართლეთა სათანადო ტრენინგების მეშვეობით).
მე-5 რეკომენდაციაში კი ვკითხულობთ:
მოსამართლეებმა უნდა გაიაზრონ და, შესაბამისად, გაიცნობიერონ თავიანთი ზუსტი პასუხისმგებლობა – მოითხოვონ გადამწყვეტი ზომების მიღება, თუ სახეზეა სხვა მინიშნებები (ხილული დაზიანება ან პირის ზოგადი გამომეტყველება ან საქციელი), რომლებიც იძლევა ვარაუდის საშუალებას, რომ ადგილი ჰქონდა არასათანადო მოპყრობას.
აშკარაა, რომ ძველ და ახალ შეფასებას შორის არსებითი განსხვავებაა.
მინდა აღვნიშნო, რომ ჩვენ ეჭვი არ შეგვაქვს თქვენს პროფესიონალიზმში. საქმე ის არის, რომ ორივე ანგარიშის ყდა ვიზუალურად ზუსტად ერთნაირია და როგორც ჩანს, გაუგებრობა მოხდა.
ამის გათვალისწინებით, გთხოვთ, გამოაქვეყნოთ ახალი სტატია, რომელიც ასახავს ბოლო ანგარიშის შეფასებებს და თქვენს აუდიტორიას განუმარტავს, რომ წინა სტატია ძველ – 2010 წლის ანგარიშს – ეფუძნებოდა.”
“გურია ნიუსი” მადლობას უხდის ევროპის საბჭოს ჩვენი მედიასაშუალების მიმართ გამოჩენილი ინტერესის გამო და აღნიშნავს, რომ 17 ოქტომბერს სასტუმრო “თბილისი მერიოტში” გამართულ ღონისძიებაზე პრესრელიზთან ერთად წარმოდგენილი იყო ბროშურა ჯიმ მერდოკი “არასათანადო მოპყრობასა და დაუსჯელობასთან ბრძოლა”, რომელზე დაყრდნობითაც მომზადდა სტატია “ბრიტანელი პროფესორი: ქართელ მოსამართლეებთან საუბარმა იმედები გაგვიცრუა”. აღსანიშნავია, რომ არც აღნიშნულ ბროშურის გარეკანზე და არც წინასიტყავობაში კვლევის თარიღი მითითებული არ ყოფილა.
