პარლამენტი “საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში”, “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ და “ნოტარიატის შესახებ” კანონში ცვლილებების შეტანაზე მსჯელობას იწყებს. ცვლილებების ავტორი საქართველოს მთავრობაა და ის სესხის ხელშეკრულებას ეხება.
“კანონპროექტის მიღების მიზანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების მოწესრიგება და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით, მოვალის სამართლებრივი დაცვის დამატებითი მექანიზმების შექმნა,” – ვკითხულობთ კანონპროექტის განმარტებით ბარათში.
“პრემიერ-მინისტრის დავალებით, იუსტიციის სამინისტროში შეიქმნა იპოთეკის სამართლებრივ რეჟიმზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფი, რომელიც ამ ეტაპზე რამდენიმე ადამიანისგან შედგება და მომავალში გაფართოვდება. იგეგმება რეფორმის რამდენიმე ეტაპად განხორციელება: პირველი ეტაპი შეეხება კერძო იპოთეკარების საქმიანობას. ჩვენი მიზანია, რომ კერძო იპოთეკარებმა ვეღარ შეძლონ ისარგებლონ სესხის ამღებთა უმწეობით და აღმოჩნდეს ისე, რომ ეკონომიკური სიდუხჭირის ფონზე მრავალმა ადამიანმა დაკარგოს საცხოვრებელი. ეს არის დიდი ტრაგედია და სამართლებრივი რეგულირება იქნება საჭირო, რომ სისტემა იყოს დაბალანსებული და ამგვარი გარიგებები იდებოდეს არა უმწეობის გამოყენებით, არამედ ეს იყოს რეალური შეთანხმება, სადაც ორივე მხარის ინტერესი იქნება დაცული”. _ ეს განცხადება იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა 2013 წლის მარტის თვეში გააკეთა.
წულუკიანისვე განცხადებით, წინა ხელისუფლებას არანაირი სტატისტიკური კვლევა არ ჩაუტარებია იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენ ოჯახს ემუქრება გამოსახლება. მისი თქმით, კერძო იპოთეკარებზე იპოთეკის ბაზრის 34% მოდის, რაც ძალიან დიდი მაჩვენებელია და “სწორედ ამ მაჩვენებლის უკან დგას ოჯახური ტრაგედიები.
თუმცა, ადამიანური ტრაგედიები და უსახლკაროდ დარჩენილი მოსახლეობა არც ახალ კანონპროექტში გაუთვალისწინებია ვინმეს. ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტში 14-15 ნოემბერს კანონპროექტის განხილვას საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის გამგეობის თავმჯდომარის ბაჩანა შენგელიას თანამდებობიდან გადადგომა მოყვა.
“თეა წულუკიანმა უარი განაცხადა ყოველგვარ თანამშრომლობაზე”
ვადამდე ადრე გადადგომის მიზეზად ბაჩანა შენგელიამ სწორედ აღნიშნული კანონპროექტი დაასახელა და ასევე მინისტრ თეა წულუკიანის დამოკიდებულება ამ საკითხისადმი,
“პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტში 14-15 ნოემბერს იხილებოდა კანონპროექტი, რომლის შექმნის გაცხადებული მიზანი იყო იპოთეკით დაზარალებულ მესაკუთრეთათვის გარკვეული დახმარების გაწევა და მომავალში ამგვარი შემთხვევების პრევენცია. ნოტარიუსთა პალატისთვის კანონპროექტის შესახებ, სამწუხაროდ, ცნობილი გახდა მხოლოდ მთავრობის სხდომაზე მისი დამტკიცებისა და ტელეკომენტარების გაკეთების შემდეგ. ჩვენს მიერ ამ პროექტზე მომზადდა შენიშვნები და წინადადებები, რომელიც გადაეგზავნა იუსტიციის სამინისტროს. მიუხედავად არაერთგზის მცდელობისა, იუსტიციის მინისტრმა უარი გვითხრა პროექტში ცვლილების შეტანაზე, ასევე მასთან შეხვედრაზე, ხოლო პარლამენტში, საკომიტეტო მოსმენაზე პალატის გამგეობის წევრების მონაწილეობა და კანონპროექტზე საწინააღმდეგო მოსაზრების გამოთქმა, მისი მხრიდან აღქმულ იქნა პირად დაპირისპირებად და შედეგად უარი განაცხადა სამომავლოდ ყოველგვარ თანამშრომლობაზე”, – განაცხადა ნოტარიუსთა პალატის გამგეობის უკვე ყოფილმა თავმჯდომარემ.
ბაჩანა შენგელია მიიჩნევს, რომ კანონპროექტი, რომელიც იპოთეკით დაზარალებული მესაკუთრეების პრობლემებს ეხება, ვერ პასუხობს მისი შექმნის მიზანს, არანაირად არ ემსახურება იპოთეკით დაზარალებულ მესაკუთრეთა ინტერესებს და სხვა უამრავ ხარვეზთან ერთად, შეიცავს ნოტარიატისთვის არაერთ საზიანო ნორმას.
“ხოლო ის ფორმა, რომლითაც პროექტი წარდგენილ იქნა მთავრობასა და პარლამენტში, ანუ ნოტარიუსთა პალატასთან კონსულტაციის გარეშე, ასევე ამ პროექტზე საპირისპირო მოსაზრების გამოთქმის ჩათვლა მინისტრის მხრიდან მასთან პირად დაპირისპირებად, მიმაჩნია სრულიად მიუღებლად.
ეს პროექტი ალბათ ახლო მომავალში გახდება მსჯელობის საგანი და საზოგადოება დასვამს უამრავ კითხვას, ასევე დარწმუნებული ვარ, პარლამენტი არ მიიღებს ამ კანონპროექტს, თუმცა უკვე ამ ეტაპზე ქალბატონი თეა წულუკიანის მიერ უკვე გავლებული წყალგამყოფის პირობებში, ვფიქრობ მასთან მუშაობას აზრი არა აქვს და ამ თანამდებობაზე ჩემი დარჩენა ნოტარიატისთვის შესაძლოა ზიანის მომტანიც იყოს. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ 2015 წლამდე ვარ არჩეული ნოტარიუსთა პალატის გამგეობის თავმჯდომარედ, მივიღე ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება”, – ნათქვამია ბაჩანა შენგელიას მიერ 19 ნოემბერს გავრცელებულ განცხადებაში.
კანონპროექტის დეტალები ანუ რა გველის ადამიანებს…
იცნობდეთ მე-300 მუხლს!
“მე-300 მუხლში შესატანი ცვლილებების მიხედვით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთი ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე შეიძლება გადავიდეს კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში, თუ ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე უძრავი ნივთის საკუთრების გადასვლის შესახებ პირობა პირდაპირ არის გათვალისწინებული იპოთეკის ხელშეკრულებით.”
დღეის მდგომარეობით, ქონების საკუთრებაში გადაცემა ხდება სასამართლოს გზით, რითიც საზოგადოება უკმაყოფილოა, ვინაიდან ბევრმა ძვირადღირებული ქონება დაკარგა ნაკლები ვალის სანაცვლოდ. დაგეგმილი ცვლილებებით, ნოტარიუსს შეეძლება იგივეს გაკეთება, რასაც სასამართლო ადრე აკეთებდა.
რა არის დაცვის მექანიზმი ამ შემთხვევაში, რომ მსესხებელმა ძვირადღირებული ქონება მცირე ვალის სანაცვლოდ არ დაკარგოს?
ამ კითხვაზე “გურია ნიუსს” პასუხი იუსტიციის სამინისტროში კერძო სამართლის საკითხებზე მომუშავე საკონსულტაციო საბჭოს სამდივნომ გასცა.
იუსტიციის სამინისტრო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის მიხედვით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთი შეიძლება გადავიდეს კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული იპოთეკის ხელშეკრულებით და ამისათვის არ არის საჭირო სასამართლოს გადაწყვეტილება.”
ამ საკითხზე მომუშავე საერთაშორისო ექსპერტები აცხადებენ, რომ ეს დებულება მცდარია, რადგან:
“ერთი პირის საკუთრების გადასვლა მეორე პირის საკუთრებაში მოითხოვს სამართლებრივი საფუძვლის არსებობას. საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციისათვის საჭიროა სამართლებრივი საფუძველი. ერთი პირი ვერ მივა რეესტრში და ვერ იტყვის, _ მოვალის ქონება გადმომიფორმეთო. ვიღაცამ უნდა შეაფასოს ეს ყველაფერი და შემდგომ მიიღოს გადაწყვეტილება ქონების გადაცემის თაობაზე. და ეს ვიღაცა არის სასამართლო ან არბიტრაჟი.”
იუსტიციის სამინისტრო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის მიხედვით, თუ მოვალე გააჭიანურებს იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთი შეიძლება გადავიდეს კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში, თუ კრედიტორი და მოვალე ამის თაობაზე ერთობლივი განცხადებით მიმართავენ საჯარო რეესტრს და არც ამ ქმედების განხორციელებას ჭირდება სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობა.
ცვლილების შემდგომ, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა შესაძლებელი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოვალე გააჭიანურებს იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას და თუ კრედიტორი და უძრავი ნივთის მესაკუთრე ამის თაობაზე ერთობლივი განცხადებით მიმართავენ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს. სხვა შემთხვევაში, ნოტარიუსი გასცემს სააღსრულებო ფურცელს, თუ ამაზე არსებობს მხარეთა შეთანხმება და ნოტარიუსის მიერ სანოტარო აქტში წერილობით განმარტებულია სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სამართლებრივი შედეგები. თუმცა, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზეც შესაძლებელი არ იქნება ნივთის პირდაპირ კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა – უძრავ ნივთზე იძულებითი აღსრულება განხორციელდება “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონით დადგენილი ზოგადი წესის შესაბამისად (რაც გულისხმობს ნივთის რეალიზაციას აუქციონის გზით და სხვ.), რაც კრედიტორისა და მოვალის ინტერესების დაცვის მყარი სამართლებრივი გარანტიაა.”
ამ საკითხზე მომუშავე საერთაშორისო ექსპერტების განცხადებით, იუსტიციის სამინისტრო ამ შემთხვევაშიც არასწორ განცხადებას აკეთებს, რადგან:
“ეს არ გამომდინარეობს ასეთი სახით კანონიდან. პირველი _ ნოტარიატის შესახებ კანონის მე-40 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის გასაჩივრება სასამართლოში არ აჩერებს აღსრულებას. ანუ მარტივად რომ ვთქვათ, თუ ნოტარიუსმა გასცა სააღსრულებო ფურცელი და თქვა “ა”-ს 100 000 დოლარიანი ქონება გადავიდეს “ბ”-ს საკუთრებაში 50 000 დოლარი ვალის სანაცვლოდ, ეს აღსრულდება. ამ პროცესის შეჩერებას კანონი არ ითვალისწინებს. რაც შეეხება ნივთის რეალიზაციას აუქციონის გზით და ა.შ. მე-300 მუხლში საუბარია საკუთრების პირდაპირ გადაცემაზე აუქციონის გარეშე.
სესხის პროცენტი _ მხოლოდ ე. წ მევახშეებისთვის
დღეის მდგომარეობით არ არსებობს სესხის პროცენტის ზედა ზღვარი. ცვლილებებით ზედა ზღვარი წესდება, თუმცა უწესდებათ მხოლოდ ფიზიკურ პირ-გამსესხებლებს. აღნიშნული რეგულირება არ გავრცელდება ბანკებსა და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციებზე.
გულისხმობს ეს თუ არა იმას, რომ მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას შეეძლება (სურვილის შემთხვევაში) ნებისმიერი ოდენობის პროცენტის განსაზღვრა? _ სწორედ ამ კითხვით მივმართეთ იუსტიციის სამინისტროს.
იუსტიციის სამინისტრო: “პროცენტის ზედა ზღვართან დაკავშირებული ცვლილება არ ვრცელდება კომერციული ბანკების, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების, არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების – საკრედიტო კავშირებისა და კვალიფიციური საკრედიტო ინსტიტუტების მიერ დადებულ სესხის ხელშეკრულებებზე. ეს არ გულისხმობს იმას, რომ ამ უკანასკნელთ საკუთარი სურვილისამებრ შეუძლიათ ან მომავალში შეძლებენ გაცემულ სესხზე ნებისმიერი ოდენობის პროცენტის დადგენას – მართალია, ამ უკანასკნელთათვის კანონით არ იქნება განსაზღვრული პროცენტის ზღვრული ოდენობა, თუმცა, საბანკო სექტორის მიერ გამოყენებულ საპროცენტო განაკვეთებს არეგულირებს ფინანსური ბაზარი და საქართველოს ეროვნული ბანკის მხრიდან დადგენილი სხვადასხვა ტიპისა და შინაარსის რეგულაციები, რომლებიც პრაქტიკულად, გამორიცხავს კომერციული ბანკებისა და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების მიერ შეუსაბამოდ მაღალი საპროცენტო განაკვეთის გამოყენებას.
ამ საკითხზე მომუშავე საერთაშორისო ექსპერტები აცხადებენ, რომ იუსტიციის სამინისტრო არც ამ შემთხვევაში ამბობს სიმართლეს ბოლომდე. არგუმენტად მოჰყავთ შემდეგი:
“მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები არ ხვდებიან ეროვნული ბანკის რეგულირების სფეროში, ბანკები ხვდებიან. მიკროსაფინანსოები რა პროცენტსაც უნდათ, იმას დააწესებენ. საიდან ასკვნის სამინისტრო, რომ ისეთი პატიოსანი მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები გვყავს საქართველოში, რომ არ ისარგებლებენ შესაძლებლობით (მაგ. მოვალის გამოუცდელობით?) და მაღალ პროცენტს არ დაუწესებენ?”
პირგასამტეხლო _ რომელზეც კანონპროექტი სდუმს..
თავდაპირველად არსებობდა მოსაზრება, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობაც განისაზღვრებოდა ან საერთოდ გაუქმდებოდა სესხისთვის, ვინაიდან პრაქტიკაში შეუსაბამოდ დიდი ოდენობის განსაზღვრა ხდება და ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, პირგასამტეხლო ხშირად იმაზე მეტი ვალის დაგროვებას იწვევს, ვიდრე თავად სესხი თავის პროცენტთან ერთად. თუმცა, პირგასამტეხლოს ოდენობასთან დაკავშირებით კანონპროექტი არაფერს ამბობს.
იუსტიციის სამინისტრო ამ ფაქტს ასე ხსნის:
” საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცვლილებებზე მუშაობისას გამოითქვა შეხედულება, რაც შემდგომ გაზიარებულ იქნა, რომ პირგასამტეხლოს ზედა ზღვარი უნდა არსებობდეს, თუმცა, მისი ოდენობა უნდა არეგულიროს სასამართლო პრაქტიკამ, რაც დღეისათვის ხორციელდება კიდეც სასამართლოსათვის სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე (“სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო”). ბუნებრივია, მოვალისათვის მნიშვნელოვანია ვალდებულების დადგენილ ვადაში შესრულება, პირგასამტეხლოს ოდენობა კი უნდა განისაზღვროს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ვინაიდან ზიანი სხვადასხვა გარემოებებში არსებითად განსხვავდება ერთმანეთისგან. კანონით პირგასამტეხლოს ზღვრული ოდენობის დადგენა იუსტიციის სამინისტროსთან არსებული საკონსულტაციო ორგანოს – კერძო სამართლის რეფორმის საბჭოს შესაბამისი სამუშაო ჯგუფის წევრების მიერ ცალსახად ჩაითვალა კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში გაუმართლებელ ჩარევად. ყოველივე ამის შემდეგ კანონპროექტმა მიიღო ისეთი სახე, როგორადაც ის განსახილველად წარედგინა საქართველოს მთავრობას და პარლამენტს.”
ამ საკითხზე მომუშავე საერთაშორისო ექსპერტები აცხადებენ, რომ თუ საქმე წავიდა სასამართლოში, სასამართლო ამცირებს პირგასამტეხლოს, თუმცა, საქმეების უმრავლესობა არ მიდის სასამართლოში, მიდის არბიტრაჟში და ახდევინებენ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,5 %-ს. ან თვითონ ბანკივე აყენებს მათ გამოუვალ მდგომარეობაში. 0,5 % არის წლიური 183 % სასამართლო ამას ამცირებს 0,05 %-მდე ანუ წლიურ 18,3 %-მდე.”
“გურია ნიუსის” ინფორმაციით, პირგასამტეხლოს გაუქმებაზე სამუშაო ჯგუფს უარი არ უთქვამს.
პროცენტის პროცენტი _ გაჭირვებული მოსახლეობისთვის…
“გურია ნიუსის” ინფორმაციით, იგეგმებოდა პროცენტის პროცენტის გაუქმებაც. ახალი კანონპროექტი ამაზეც დუმს. და თუ რატომ, ამაზე იუსტიციის სამინისტროსგან ასეთი უცნაური პასუხი მივიღეთ:
“რეფორმის ამ ეტაპზე, კერძო იპოთეკარებთან დაკავშირებული პრობლემის მოგვარებისათვის, პროცენტიდან პროცენტის გადახდევინების შესაძლებლობის გაუქმება არ ჩაითვალა ისეთ საკითხად, რომელიც არსებითად შეცვლიდა მოვალეთა მდგომარეობას. ამასთან, გამოითქვა მოსაზრებებიც, რომ არსებულ საკანონმდებლო რეგულირებას აქვს შესაბამისი საფუძვლები: დარიცხული პროცენტი ასევე შემოსავლის ნაწილია, რომლის მიღებასაც კრედიტორი გეგმავს პროცენტის დროულად გადახდის შემთხვევაში, მისი ვადის გადაცილებისას კი დგება კრედიტორისათის არახელსაყრელი შედეგი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რის “კომპენსაციასაც” წარმოადგენს პროცენტიდან გადახდევინებული პროცენტის შესაბამისი თანხა. ამასთან, ეკონომიკური სექტორის მიერ გამოითქვა დასაბუთებული მოსაზრებები იმის თაობაზე, რომ მსგავსი ცვლილების გატარება მნიშვნელოვან ზიანს მიაყენებს საბანკო სექტორს და არა მხოლოდ ამ უკანასკნელს.”
ოცნებად დარჩენილი დაპირება…
ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ბიძინა ივანიშვილი იპოთეკარებს პრობლემის შემსუბუქებას 2012 წლის დეკემბერში დაპირდა.
“საერთო პრობლემები, რაც რეგიონებში იკვეთება, იპოთეკური კრედიტებია და მიმდინარეობს მუშაობა, რომ მოსახლეობას ეს პრობლემა ნაწილობრივ მაინც შეუმსუბუქდეს,” _ ქუთაისში, საპარლამენტო უმრავლესობასთან შეხვედრის შემდეგ განაცხადა ივანიშვილმა .
“ამ პრობლემის გადაჭრას აჭარიდან ვიწყებთ, სადაც ამ პრობლემას უახლოეს ერთ კვირაში მოვაგვარებთ და შემდეგ მუშაობის დაწყება მთელ საქართველოშიც იქნება შესაძლებელი”, _ ეს განცხადება ბიძინა ივანიშვილმა 2012 წლის 8 დეკემბერს გააკეთა…
