“სიმართლე არასდროს დაიკარგება!”

როგორც თავად ანზორ დოლიძე ამბობს, მისი ოჯახი, დედის ძმის _ გრიგოლ ანდრიას ძე კალანდაძის ფირალობის გამო დაისაჯა _ 1937 წელს, ოზურგეთის რაიონის სოფელ ასკანის მკვიდრი, 32 წლის გრიგოლ (გრიშა) ესეს ძე დოლიძე დააპატიმრეს, ხოლო 1938 წლის 17 თებერვალს _ “სამეულის” გადაწყვეტილებით, დახვრიტეს.

ამონარიდი არქივიდან: “სასამართლოს თავმჯდომარე: ხანიკინა, წევრები: ახუგბა, გაჯიევი. დამნაშავედ იქნას ცნობილი გრიგოლ დოლიძე და მას მიესაჯოს დახვრეტა, პირად ქონებას გაუკეთდეს კონფისკაცია”. დოლიძის დახვრეტის შესახებ ოჯახმა 23 წლის შემდეგ შეიტყო.

_ მამა სოფელ ასკანის თავმჯდომარე იყო, ცოტა მოგვიანებით, დააწინაურეს და ჩოხატაურის აღმასკომის თავმჯდომარედ გადაიყვანეს. ასკანელმა მეზობელმა, რომელმაც იცოდა ჩემი ბიძის, გრიგოლ კალანდაძის ფირალობის შესახებ, დაასმინა ჩემი ოჯახი _ ეს ყაჩაღის, ხალხის მტრის დისშვილის ოჯახი არისო. მამა ჯერ დააქვეითეს, ასკანაში გამოუშვეს უფრო დაბალ თანამდებობაზე. 1937 წელს კი, ჩოხატაურში ჩაის მრეწველობის უფროსის პოსტზე ყოფნის დროს, დააპატიმრეს. როგორც არქივის მასალებიდან ირკვევა, სამი ადამიანის გადაწყვეტილებით, იგი თბილისში დახვრიტეს, თუმცა ოჯახს ატყუებდნენ, რომ 10 წელი ჰქონდა მისჯილი. ალბათ დაგაინტერესებთ რატომ და ვის გამო დაისაჯა ჩემი ოჯახი ასე. საუბარია ჩემს ბიძაზე _ გრიგოლ კალანდაძეზე, რომელიც მაშინდელი დამოუკიდებელი საქართველოს ხელისუფლებას, ნოე ჟორდანიას უჭერდა მხარს. ჯერ მიწები ჩამოართვეს, მერე იძულებული გახდა ოჯახი დაეტოვებინა და ტყეში მიმალულიყო, რადგან ხელისუფლება სასიკვდილოდ ეძებდა.

ცნობილი ფაქტია, რომ ბიძაჩემი მისმა მეუღლემ დაასმინა; ჩოხატაურის მაშინდელ კაგებეს უფროსს, სარდიონ ჯიბუტს მისი ადგილსამყოფელი გაუმხილა. ბიძაჩემი მიწურ სახლში იმალებოდა, როცა კაგებეს თანამშრომლები მიადგნენ და ჩაბარება უბრძანეს. ფიზიკურად ძლიერი და მკვირცხლი კაცი იყო, მასთან დაპირისპირებას ყველა ერიდებოდა. ალყაშემორტყმული სახლის კედელი მხრით გაანგრია, სარდიონ ჯიბუტი მხარზე გაიდო და ტყეში შეასწრო სამართალდამცავებს მხარზე კაგებეს უფროსი ჰყავდა და ვინ ესროდა! როცა სამშვიდობოს გავიდნენ, ბიძაჩემმა იარაღი აყარა ჯიბუტს; ადრე მეგობრები იყვნენ და უთხრა, რომ მის მოსაკლავად მოსვლა არ უნდა გაებედა… დაინდო, ცოცხალი დატოვა. სარდიონ ჯიბუტმა კი დამალული პატარა ცეცხლსასროლი იარაღით, სავარაუდოდ, ქალის იარაღით, ზურგში ესროლა, ხუთი ტყვია დაახალა და იქვე მოკლა. თითქოს დასრულდა ეს ისტორია, მაგრამ, თურმე, არ დასრულებულა. როცა ძმა მოუკლეს, დედაჩემი 9 წლის იყო, შემდეგ გათხოვდა, შვილები გააჩინა და “ფირალი” ძმის გამო, ჯერ ქმარი დაუხვრიტეს, შემდეგ კი მის ქონებას კონფისკაცია გაუკეთეს! მაშინ, დედა ჩემზე იყო ფეხმძიმედ. კიდევ ბევრი უბედურება გადავიტანეთ; ძალიან უჭირდა ჩემს ოჯახს, დედა ავად იყო. ღვთის წყალობით გავიზარდე, სტუდენტი გავხდი. გადავწყვიტე, მამის ისტორია მომეკვლია. ბევრი ვიწვალე _ ერთი უწყებიდან მეორე უწყებაში დავდიოდი, პასუხი ვერ მივიღე და ბოლოს, გადავწყვიტე მაშინდელი ხელისუფლების ხელმძღვანელისთვის _ ნიკიტა ხრუშჩოვისთვის მიმემართა. სანამ არ შემიშვეს, სახლში არ წამოვედი. შევედი ხრუშჩოვთან, მოვუყევი ჩემი ოჯახის ისტორია და პირდაპირ ვუთხარი: მინდა გავიგო ვინ იყო ჩემი მამა, მრცხვენოდეს თუ მეამაყებოდეს მისი სახელის-მეთქი. მისი სიკვდილის მიზეზის მოძიება მოვითხოვე.

დედას მაშინაც არ სჯეროდა, რომ მამა მკვდარი იყო. კიდევ ატყუებდნენ, ციხეში ზისო. მოხდა ისე, რომ ხრუშჩოვმა ჩემი განცხადება ამიერკავკასიის სამხედრო პროკურორს გადასცა. რამდენიმე ხნის შემდეგ, პროკურორმა დამიბარა. მამაჩემის დახვრეტის მიზეზი მოკვლეული ჰქონდა, საქმე უმაღლეს სასამართლოს გადასცა და უმაღლესმა სასამართლომ მამა უდანაშაულოდ ცნო! ამის საბუთი მომცეს კიდეც, მაგრამ მე ტკივილის და სიმწარის მეტი არაფერი დამრჩა: არც მამის საფლავი მაქვს, დედა კი მძიმე სენით გარდაიცვალა. ზვიად გამსახურდიას პრეზიდენტობის დროს, კაგებეს არქივში ვნახე მამაჩემის დახვრეტის საქმე, ვნახე თუ ვინ გაასამართლა, როდის დახვრიტეს, განაჩენი სად აღსრულდა. მაშინდელმა არქივის თანამშრომლებმა ამოწერის უფლება მომცეს და ამოვიწერე კიდეც ვინ იყო მომჩივანი. გავეცანი მამას მიცემულ ჩვენებებს; პირველ ჩვენებაში, ყველა ბრალდებას უარყოფს, მაგრამ შემდეგ, სხვადასხვა პიროვნებები ჩნდებიან საქმეში და აშკარად ზეწოლის და წამების შედეგად მოპოვებული უსაფუძვლო ბრალდებების აღიარება იკვეთება. ყველაფერი შეთითხნილი იყო, თანაც უნიჭოდ და აშკარად არაქართველების მიერ იყო გაკეთებული _ გაუმართავი ქართულით იყო ნაწერი. მამაჩემი გამართლდა, მაგრამ ამის შესახებ დედას არ გაუგია, რადგან მას ბოლომდე სჯეროდა, რომ მისი ქმარი ცოცხალი იყო. ის მამაჩემის ფოტოსთან ერთად დავასაფლავეთ. გვიან, მაგრამ მაინც მოვახერხე მოღალატის და ხალხის მტრის სახელი მომეცილებინა ჩემი ოჯახისთვის, მაგრამ საქმე ის არის, რა გამოვიარე და რა გამოიარა ჩემმა ოჯახმა არაფრის გულისთვის! როცა კაგებეს არქივში ვიმყოფებოდი, ჩემნაირი გაუბედურებული ოჯახების საქაღალდეები დასტად იდო. ეს ჩემი ოჯახის ისტორიაა, რომელიც თქვენ გაგიზიარეთ. ამით მინდა საზოგადოებას ვუთხრა ჩემი სათქმელი: უფლება არ ჰქონდათ ასე მოქცეოდნენ ჩემს მშობლებს, ის ტკივილი არასოდეს ყუჩდება, რომელსაც უსამართლოდ აყენებენ ადამიანს, _ ცრემლმორეული იგონებს წარსულს ანზორ დოლიძე.

“თითქოს რაღაცა გავაკეთე, მაგრამ რა?! ამ უკუღმართობასთან ბრძოლამ ბევრი ტკივილი მომაყენა, ყველაზე ძვირფასი წამართვა. ადამიანს რომ ცხოვრებას დაუნგრევ, სულში ჩააფურთხებ, ვერავითარი კომპენსაცია ვერ აანაზღაურებს; ამ იარას არაფერი მოარჩენს, იგი ჩემთან ერთად მოკვდება. ამიტომ, უსამართლოდ ადამიანის დაჩაგვრას, ოჯახის გამწარებას, შესაბამისი რეაგირება უნდა მოჰყვეს თუ ქვეყანა და სახელმწიფო გვაქვს. იმ დროს უკან ვერავინ დააბრუნებს, ვერც იმ ადამიანებს დასჯიან, რომლებმაც ჩემი ოჯახი გააუბედურა, მაგრამ გაკვეთილი უნდა იყოს, უნდა ახსოვდეს ყველას, სიმართლე არასდროს დაიკარგება _ სწორედ მაშინ გამოჩნდება, როცა არავინ ელის მის გამოჩენას და ნათელს მოფენს ყველაფერს”, _ ამბობს ბატონი ანზორი.