ჩვენი რეგიონის კლიმატი, თბილი და ნესტიანი პერიოდის ხანგრძლივობა ხელსაყრელ პირობებს ქმნის სასოფლო-სამეურნეო კულტურებში სიდამპლეების გამომწვევთა განვითარებისათვის. 2011 წელი გამორჩეულად ნალექიანი აღმოჩნდა და სოკოვანმა დაავადებებმა, მათ შორის სიდამპლეებმა, მნიშვნელოვანი ზიანი უკვე მიაყენეს ბოსტნეულ, კენკროვან, ხეხილოვან მცენარეებსა და მათ ნაყოფებს. გადარჩენილ, მომწიფებული ნაყოფის მომცემ ბაღ-ბოსტნებში დაავადებებთან ბრძოლა გრძელდება, ხოლო ვაზში, როცა ნაყოფი თანდათან შედის მსხმოიარობისა და შეთვალების ფაზაში, ნაყოფის სიდამპლეებთან ბრძოლის გადამწყვეტი პერიოდი დგება.
სიდამპლეებით ვაზი ყველა სტადიაში ავადდება. ჯერ კიდევ ვაზის ყვავილობისას, სიდამპლის სოკოები სახლდებიან ყვავილების დინგზე, პოულობენ მისთვის საჭირო სუბსტრატს ნექტრის სახით, ღვივდებიან და იჭრებიან ნასკვში. გამოსკვნის შემდეგ, მათი განვითარების შესაფერისი ტენის ნაკლებობისას და უჯრედული წვენის მაინჰიბირებელი მოქმედების შედეგად, ყურძნის მარცვლის შიგნით ლატენტურ მდგომარეობაში რჩებიან. დაავადება უფრო ხშირად თავს იჩენს ყურძნის სიმწიფეში შესვლისას, როცა მისი გამრავლებისა და განვითარების შესაფერისი პირობაა ყურძნის ტკბილი წვენის სახით. ყურძნის მომწიფების პერიოდში, როცა მტევნის განვითარება თითქმის დასრულებულია, ვაზი ტენს მაინც იღებს. ტენი გადადის მარცვლის გულში და ვითარდება ჰიდროსტატური წნევა, რასაც მარცვლის კანი ვერ უძლებს, სკდება და მარცვლის რბილობი ჩნდება. რბილობი საუკეთესო სუბსტრაქტია სოკოების განვითარებისათვის. შემდგომში, ჭარბი წვიმის პერიოდში, სიდამპლე მასიურად ვრცელდება და ვენახებს მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს.
ვაზის ნაცრისფერი სიდამპლის გამომწვევი სოკოთი დაავადების ოთხი კრიტიკული ფაზა არსებობს: ადრეული ჯიშებისათვის _ ყვავილობა, მტევნის შეკვრა, მარცვლის შეფერილობის შეცვლა, ხოლო საგვიანო ჯიშებისათვის _ რთველის წინა პერიოდი.
განსაკუთრებით ზიანდება ნარგავები, ჩადაბლებულ ადგილებში ან იქ, სადაც ნაკლებად ნიავდება და ტენი შეიძლება, დაგროვდეს. ამის საპირისპიროდ ბაღები შეძლებისდაგვარად სასურველია, გაშენდეს განათებულ, “განიავებად”, ნაყოფიერი ნიადაგების მქონე ფართობებზე. უნდა მოვერიდოთ ნარგავების ჩახშირებას, ორგანული (განსაკუთრებით ჟიჟა) და აზოტოვანი სასუქებით ზედმეტად გამოყენებას.
სიდამპლეების განვითარების ხელმშემწყობია ყურძნის მავნებლებიც, რომლებიც აზიანებენ მარცვალს, ჩხვლეტენ მის კანს, საიდანაც მარცვალში შედის ინფექცია. ასე რომ, სიდამპლეებისგან თავდასაცავად მავნებლებთან ბრძოლა ერთ-ერთი აუცილებელი ღონისძიებაა, რომელსაც ჩვენში ნაკლებად მიმართავენ.
სოკო გამოიზამთრებს ფოთლებზე, ღეროებზე გაჩენილი სკლეროციდების სახით და ნიადაგში; ამიტომ, დაზიანებული ფოთლები უნდა მოიკრიბოს და დაიწვას.
სიდამპლეებისთვის კარგი გარემოა მოუწესრიგებელ სათბურებში და ორანჟერიებში _ არასწორი, არარეგულირებელი რწყვის შედეგად წარმოქმნილმა ზედმეტმა ტენმა, ნაკლებმა აერაციამ, კონსტრუქციების დეზინფექციისა და დეზინსექციის ღონისძიებათა გაუტარებლობამ შეიძლება, მთლიანად გაანადგუროს მოსავალი. ის, რაც დაავადებების გავრცელების მიზეზი ხდება, დროულად უნდა აღმოიფხვრას, რათა დაავადებასთან ბრძოლა შედეგიანი აღმოჩნდეს.
ზემოთ დასახელებული ზოგიერთი ღონისძიებების ჩატარებისა და ზოგადი აგროტექნიკური ფორმის გაუმჯობესებასთან ერთად, სიდამპლეების მასიური გავრცელების აღსაკვეთად, აუცილებელია ქიმიური მეთოდებით გამოყენებაც.
ყურძნის შეთვალების დაწყებისას, სიდამპლეებს ჩვენში ტრადიციულად ებრძვიან სპილენძის შემცველი პრეპარატების (ბორდოსნარევი, სპილენძის ქლორჟანგი და ა.შ.) მაღალი დოზებით შესხურებით.
მოგეხსენებათ, სპილენძის იონებს უნივერსალური მახასიათებელი აქვთ და მისი შემცველი ქიმიური საშუალებები სხვადასხვა დოზით წარმატებით გამოიყენება სხვადასხვა, ფართო სპექტრის სოკოვანი დაავადებების წინააღმდეგ. ამ მეთოდს გარკვეული ეფექტი აქვს, მაგრამ ახლავს მინუსები და სისუსტეები.
ბოლო დროს, აგროქიმიკატების ბაზარზე დაინერგა პრინციპულად ახალი, თანამედროვე ფუნგიციდები სპეციალურად ყურძნის ნაცრისფერი სიდამპლისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ნაყოფების ლპობის გამომწვევი სოკოების წინააღმდეგ.
ასეთებია: სვიტჩი (მწარმოებელი _ სინჯენტა, შვეიცარია), ტელდორი _ (ბაიერი, გერმანია,), როვონე _ (საფატარიმი, თურქეთი) და ა.შ. ისინი ხასიათდებიან მთელი რიგი უპირატესობებით სპილენძის შემცველ პრეპარატებთან შედარებით;
_ სვიტჩი შედგება ორი მოქმედი საწყისასაგან, რომლებიც ერთდროულად თრგუნავენ დაავადების გამომწვევი სოკოს თითქმის ყველა სასიცოცხლო პროცესს, სოკოს იმ რასებსაც, რომლებიც გამძლენი არიან სხვა პრეპარატების მიმართ. ანუ: კარგია ანტირეზისტენტულ პროგრამებში (როცა სოკოს არ ვაძლევთ საშუალებას, გამოიმუშავოს რეზისტენტობა, გამძლეობა ამა თუ იმ ქიმიური საწყისის მიმართ). ეს უმნიშვნელოვანესი მომენტია დაავადებასათან წარმატებული ბრძოლისას;
_ მას ახასიათებს ერთდროულად სისტემური, კონტაქტური, დაცვითი და სამკურნალო მოქმედება, რომლის მეშვეობითაც იცავს ვაზს სიდამპლისაგან 20 დღის განმავლობაში;
_ აქტიურ აეროვან ფაზაში გადასვლით, იჭრება მცენარეში და ნაყოფს იცავს, როგორც გარედან, ასევე შიგნიდან _ შედეგად მედეგია ნალექების მიმართ;
_ ახასიათებს მაღალი ბიოლოგიური ეფექტურობა ტემპერატურის ფართო დიაპაზონში; ე.ი. არ არის დამოკიდებული ტემპერატურულ რყევებზე;
_ დადებით გავლენას ახდენს მცენარის ფიზიოლოგიურ მდგომარეობასა და ღვინის ხარისხზე, ასევე ტრანსპორტირებისას და შენახვის უნარზე;
_ პრაქტიკულად უსაფრთხოა ფრინველისა და ფუტკრისათვის.
ყოველ მეურნეს, ალბათ, ახსოვს სიტუაცია, როცა, სხვადასხვა მიზეზთა გამო, ნაყოფების (მარწყვი, ბალი, ალუბალი, ყურძენი, პომიდორი და სხვ.) სიდამპლე ჩნდება მაშინ, როცა სრულ სიმწიფემდე რამდენიმე დღეა დარჩენილი. აქამდე ცნობილი პრეპარატების გამოყენება ამ დროს აღარ შეიძლება ამ უკანასკნელთა ლოდინის დიდი პერიოდის (14-დან 20-დღემდე) გამო. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მწიფე ნაყოფში მოხვდება პესტიციდების ნაწილი, რაც დაუშვებელია სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმებით.
ამ სიტუაციიდან გამოსვლისთვის, კარგი მიგნებაა პრეპარატი “ტელდორი”. იგი გამოირჩევა კარგი ტოქსილოგიური და ეკოლოგიური ნიშან-თვისებებით _ გააჩნია ლოდინის ყველაზე მოკლე პერიოდი. მაგალითად: 1 დღე _ მარწყვისთვის, 2 დღე _ ბლისა და ალუბლისთვის, მხოლოდამხოლოდ 4 დღე _ ვაზისთვის, რაც საშუალებას გვაძლევს, იგი გამოვიყენოთ თითქმის მოსავლის აღებამდე.
მინდა შეგახსენოთ, რომ ვაზის და სხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების დაავადებთან ბრძოლაში ეფექტის მისაღებად, პრეპარატების მახასიათებლებისა და ხარისხის გათვალისწინებასთან ერთად, უმნიშვნელოვანესია წამლობების ჩატარების დრო და ვადა. ამიტომ, სტატიის ბოლოს კიდევ ერთხელ გირჩევთ, წაიკითხოთ სათაურში გამოტანილი მოწოდება.
