ბოლშევიკების გამეფების შემდეგ სისხლიანი ტერორისა და განუკითხაობის ლოგიკური შედეგი 1924 წლის საყოველთაო აჯანყება იყო. “ნაადრევმა გასაბჭოებამ საქართველოში გარკვეული პერიოდის მანძილზე გააძლიერა მენშევიკები და გამოიწვია ფართო მასობრივი აჯანყება 1924 წელს… თვითონ სტალინის აღიარებითაც საქართველო წაღმა-უკუღმა უნდა გადახნულიყო”, _ წერდა ლევ ტროცკი.
სათანადოდ მოუმზადებელი აჯანყება სასტიკად იქნა ჩახშობილი, ვინაიდან “შეთქმულებმა მეტი რომანტიზმი გამოიჩინეს, ვიდრე საღი პოლიტიკური გონიერება”, წერდა გერონტი ქიქოძე.
თუ რა “ენთუზიაზმით” უსწორდებოდნენ აჯანყებულებს, ამას სენაკის მაზრის კომუნისტური რაზმის მეთაურის დავითაიას “კაციჭამიური” განცხადებაც ცხადყოფს: “თითოეულ კომუნისტს გვწყუროდა ღვინოსავით გვესვა აჯანყებულთა სისხლი”. შეადარეთ ეს სიტყვები ალიხანოვ-ავარსკის დამსჯელი ექსპედიციის ერთ-ერთი მონაწილის ნათქვამს, რომელიც გაზეთ “ივერიაში” (1906 წ., # 8) დაიბეჭდა: “ჩვენ გამოგვაგზავნეს მეორედ დავიპყროთ კავკასია, ცეცხლითა და მახვილით. ჩვენი მოვალეობა ჩვენ წმინდათ უნდა შევასრულოთ. აი, როგორც ამ ჭიქას, ისე დავლევთ სისხლსაც…” ამ სიტყვების მთქმელი “სისხლისმსმელები”, ერთი რუსი და მეორე ქართველი, ერთსა და იმავე “მტერს” _ ზოგადად ქართველ ხალხს ებრძოდა და ანადგურებდა. ცნობილი საზოგადო მოღვაწის შალვა ამირეჯიბის თქმით, დასავლეთ საქართველოს ერთ სოფელში 25 კაცის დახვრეტა იყო გადაწყვეტილი. სოფელი პატარა იყო და ამდენი ახალგაზრდა არც კი მოიძებნა, მაგრამ მაინც მოაგროვეს დიდი და პატარა და ყველა დახვრიტეს. კახეთში კი მთელი ქორწილი დააპატიმრეს და ნეფე, მაყრები და სტუმრები ყველა საიქიოს გაისტუმრეს.
სერგო ორჯონიკიძე რკპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის 1924 წლის ოქტომბრის პლენუმზე გაკეთებულ მოხსენებაში აღნიშნავდა, რომ ბოლშევიკების წინააღმდეგ აღდგა “მენშევიკების მიერ დაშინებული” თითქმის მთელი საქართველოს მოსახლეობა, და მოიყვანა სხვადასხვა ციფრები: როცა 1904-05 წლებში ბოლშევიკების პარტია მხოლოდ რამდენიმე ასეულ კაცს მოითვლიდა, მენშევიკთა რიგებში 15 ათასი წევრი იყო;
1920 წელს მენშევიკთა პარტიის ყრილობაზე თავი 60 ათასმა წევრმა მოიყარა, მაშინ მხოლოდ თბილისსა და თბილისის მაზრაში 12 ათასი მენშევიკი და მხოლოდ 500 ბოლშევიკი იყო;
1921 წელს გურიაში მენშევიკებს 8600 წევრი ჰყავდათ, ბოლშევიკებს 600-მდე;
“გურიაში გლეხობა უკიდურესად შეგნებულია, _ ამბობდა ორჯონიკიძე, _ ყოველი ცოტად თუ ბევრად გავლენიანი და შეგნებული გლეხი რომელიმე პარტიის წევრია _ ან მენშევიკია, ან ბოლშევიკია, ანდა კიდევ ესერი. უპარტიო გავლენიან გლეხს გურიაში ძნელად თუ იპოვი და აი, ამ სამნახევარი წლის მანძილზე ჩვენ ვერ მოვახერხეთ გურული გლეხობის გამოხსნა მენშევიკებისაგან, მაშინ როცა საფუძვლიანად და გადაჭრით გამოვიხსენით მენშევიკებისაგან თბილისის, ბათუმის, ფოთის და საერთოდ საქართველოს მუშები… ეს მუშები 1921 წელს მასობრივად გამოეხმაურნენ მენშევიკთა მთავრობის მოწოდებას შაშხანით ხელში გამოელაშქრათ ჩვენ წინააღმდეგ, როცა მენშევიკებს შევუტიეთ”.
საქართველოს ყველა კუთხეში აჯანყების სისხლში ჩახშობას უამრავი უდანაშაულო ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა, მათ შორის ბავშვების, ქალების და მოხუცების. ოფიციალური ცნობებით, აჯანყებაში სულ 980 კაცი დაიღუპა, ნოე ჟორდანიას სხვა ციფრი _ 5000 მოჰყავს, რაც, ალბათ, უფრო ახლოს არის სინამდვილესთან (არსებობს კიდევ განსხვავებული მონაცემებიც _ 15 000 მოკლული). ცეტკინის თბილისში ვიზიტის დროს მას შავებში ჩაცმული სამი ქალი (მათი მენშევიკი ქმრები დახვრეტილი იყვნენ) ესტუმრა, რომლებმაც გადასცეს დოკუმენტი, სადაც აღწერილი იყო, რა მოხდა სინამდვილეში 1924 წლის აჯანყების დროს. მათი მონაცემებით, მარტო თბილისში 250 მუშა იყო დახვრეტილი, მთელი ქვეყნის მასშტაბით კი _ 6 ათასზე მეტი გლეხი და მუშა. ოფიციალურ წყაროებში მითითებული იყო მხოლოდ მსხვილი და ცნობილი თავად-აზნაურების, ოფიცრებისა და მემამულეების სახელები, მუშებისა და გლეხების კი საგულდაგულოდ იყო მიჩუმათებული, თითქოს მათ აჯანყებაში მონაწილეობა არც კი მიუღიათ.
დასჯილთა რიცხვი ბევრად ნაკლები იქნებოდა, _ წერდა ცეტკინი, _ რომ არა ადგილობრივი გლეხობა, რომელიც კატეგორიულად ითხოვდა ამ პუტჩის მოთავეების გასამართლებას და საკადრისად დასჯას. გლეხები საკუთარი ხელით ხოცავდნენ აჯანყებულთ, მათ, როგორც ყაჩაღებსა და ბანდიტებს, ისე ექცეოდნენ. აჯანყების მცირე მასშტაბებთან შედარებით, _ აგრძელებს ავტორი, _ ეს ციფრი დიდია (მხედველობაში აქვს ოფიციალური მონაცემები _ ი. მ., ლ. ხ.), მაგრამ არცთუ ისე დიდია ქვეყანაში, სადაც იარაღის ტარება და მოხმარება ჩვეულებრივ ამბად ითვლება და ყოველი მამაკაცის უფლებას წარმოადგენს… სადაც ყველას, განსაკუთრებით გლეხს, თავის ქოხში იარაღის პატარა საწყობი აქვს.
ცეტკინი ეჭვქვეშ აყენებდა იგივე შავოსანი ქალების მონაყოლს და საერთოდ მსხვილი აჯანყების ამბავს. მისი აზრით, შეთქმულება ფართოდ იყო ჩაფიქრებული, მაგრამ ცუდად ორგანიზებული (რაც სიმართლეს შეეფერება _ ი. მ., ლ. ხ.) და ფართო მხარდამჭერა ვერ მოიპოვა. გურიაშიც კი, სადაც ამბოხებამ უფრო მნიშვნელოვანი ხასიათი მიიღო, მეოთხე დღეს იყო ლიკვიდირებული. რადგან აჯანყება მუხანათურად მოხდა, ამიტომ საბჭოთა წყობილების წარმომადგენლები იძულებული იყვნენ, დაეცვათ მუშურ-გლეხური სახელმწიფო, საქართველოს ნაციონალური დამოუკიდებლობა და საკადრისი პასუხი გაეცათ მტრისთვის.
კლარა ცეტკინის მიერ გამოთქმული აზრი ის მუდმივი ფორმულირებაა, რაც არაერთხელ გამოუყენებია რუსულ ხელისუფლებას სხვის საშინაო საქმეებში ჩასარევად, სხვის ტერიტორიაზე საკუთარი მოქალაქეების დასაცავად ან ჩაგრულთა მასების “ტირანიისაგან” გასათავისუფლებლად. ეს ფორმულა დღემდე რუსების საგარეო პოლიტიკის აქტუალურ ნაწილად რჩება.
ცეტკინი ისეთი თავგამოდებული ენთუზიაზმით, ისე დაბეჯითებით ცდილობს დაარწმუნოს მკითხველი, რომ ქვეყანაში სერიოზული არაფერი მომხდარა (ლეონიდ უტიოსოვის სიმღერისა არ იყოს, Всё хорошо, прекрасная маркиза, Дела идут и жизнь легка…), რომ აჯანყების ნიშნები და მისი შედეგები არსად შეიმჩნევა (გოგირდის აბანოებშიც კი (!)), რომ საქმეში ჩაუხედავ ადამიანსაც კი მაშინვე საწინააღმდეგო აზრი ებადება. ავტორი თითქოს შიშობს, რომ არ დაუჯერებენ და სქელტანიან წიგნად გარდასახული მისი შრომა ფუჭად ჩაივლის. ცეტკინი წერდა ვი
რტუალური, გამოგონილი საქართველოს შესახებ, წერდა იმის შესახებ, რის ნახვა და გაგონებაც სურდათ მას და მის მასპინძლებს _ ქართველ და რუს ბოლშევიკებს.აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ხალხში თავისუფლებისაკენ ლტოლვა მაინც არ ჩამქრალა. ამ ამბებიდან ცოტა ხანში თბილისში გურიიდან მასწავლებელი ქალი ჩამოვიდა. ალბათ, ხალხს აჯანყების დამარცხების გამო გული გაუტყდაო, _ შეეკითხნენ მას, რაზეც მასწავლებელმა უპასუხა: რას ბრძანებთ! მთელი გურია იმას გაიძახის, ერთი კვირა ხომ მაინც თავისუფლად ამოვისუნთქეთ, რა ვუყოთ რომ პირველი აჯანყება სუსტი გამოდგაო!.. ქართველებში დამპყრობლების წინააღმდეგ ჩარჩენილი ბოღმა და პროტესტი არ ქრებოდა, მაგრამ მომდევნო წლების არნახულმა რეპრესიებმა და ტერორმა ეს მუხტი ლამის მთლიანად ჩააქრო, რაშიც უზარმაზარი წვლილი ჩვენში არსებულ “მეხუთე კოლონას” _ რენეგატ ქართველებსაც მიუძღვით.
ამონარიდი წიგნიდან ,,ტერორისტები”, ავტორები ირაკლი მახარაძე. ლაშა ხეცურიანი
