"მე დავიბადე 1897 წლის 27 აგვისტოს გურიაში (საქართველოში). ჩემი მშობლები ეკუთვნიან აზნაურთა წოდებას, აღიარებენ ბერძნულ მართლმადიდებლურ რელიგიას", _ წერდა მოსე გოგიბერიძე.
ავტობიოგრაფია ერთვოდა სადოქტორო დისერტაციის ნაშრომს, რომელიც ბრწყინვალედ დაიცვა 24 წლის ახალგაზრდამ, ცნობილი ფილოსოფოსის ნიკოლაი ჰარტმანის ხელმძღვანელობით მსოფლიო ფილოსოფიური კულტურის ერთ-ერთ უდიდეს ცენტრში _ მარბურგის უნივერსიტეტში.
მოსე გოგიბერიძე 1918-21 წლებში გერმანიის უნივერსიტეტებში სწავლობდა ფილოსოფიის ისეთ კორიფეებთან, როგორიც იყვნენ ლიპმანი, რილი, ნეოკანტიანელთა ბელადი პ. ნატროპი.
ის პირველი იყო, ვინც საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, ბუნების ფილოსოფიისა და ფიზიკის ფილოსოფიის პრობლემებს მოჰკიდა ხელი. 1930 წელს თბილისის უნივერსიტეტის პროფესორად აირჩიეს, 1933 წელს ბუნების დიალექტიკის კათედრის გამგეა, ხოლო 1935 წლიდან _ ფილოსოფიის კათედრის გამგე.
მან პირველმა შექმნა ფილოსოფიის ისტორია ქართულ ენაზე, აღმოსავლეთის ქრისტიანულ ფილოსოფიასთან ღირსეულად წარმოაჩინა იოანე პეტრიწის დროინდელი ქართული ფილოსოფია, შექმნა აღიარებული ნაშრომები შემეცნების ისტორიაზე და ბუნების მეტყველების ფილოსოფიაზე, მანვე შეიმუშავა საკუთარი ფილოსოფიური შეხედულება უსასრულო სამყაროს სასრული ლოგიკური მეთოდების შეცნობის შესახებ და მას აქსიომატური მეთოდი უწოდა.
მოსე გოგიბერიძეს, ბერძენი ფილოსოფოსების მსგავსად, ორიენტაცია მათემატიკაზე ჰქონდა აღებული, როგორც მეცნიერებათა შორის ყველაზე საიმედოზე _ ცნობილია, რომ თავისი აკადემიის კარებთან პლატონს წარწერაც ჰქონდა გაკეთებული: "ვინც არ იცის გეომეტრია, აქ ფეხი არ შემოადგას."
მან თავის ფილოსოფიურ ნაწერებში ნათლად წარმოაჩინა, რომ პლატონზე სამი ათეულით წლით უფროსი დემოკრიტე მისი ფილოსოფიის მკვეთრი ანტიპოდი იყო, რომ ბრძოლა დემოკრიტესა და პლატონს შორის იყო ბრძოლა მატერიალიზმსა და იდეალიზმს შორის. მან ლაკონურად განმარტა დემოკრიტეს ფიზიკის იდეები, რომ არარაობიდან არაფერი წარმოსდგება და რადგან ბუნება არის, ამიტომ მისი დასაბამი რაიმე, ე .წ. რეალობა, ანუ მატერია უნდა იყოს.
"დემოკრიტე, _ წერს მ. გოგიბერიძე, _ სრულქმნილია საბერძნეთის მეცნიერული აზრის და ამიტომ ნეგატიური ცნების პირველი სისტემატიკოსიც არის".
მ. გოგიბერიძე ნათელ განმარტებას იძლევა იმის შესახებ, რომ ნეგატიურობით განსაზღვრული აზროვნება უაღრესად დიალექტიკური პროცესია, რომ რაც აზროვნების მიერ აშენებულა, ნეგატიური ცნების აშენებულია.
მ. გოგიბერიძემ დაასაბუთა, რომ ყოფიერებას დაპირისპირებული აზროვნების არსება არის ნეგაცია, უარყოფა. იგი თვლიდა, რომ ნეგაცია აზროვნების ერთ-ერთი აუცილებელი, თუნდაც უმნიშვნელო და ყველაზე არსებითი საშუალება კი არაა, არამედ აზროვნება არსებითად ესაა.
კენიგსბერგელმა ბრძენმა იმანუელ კანტმა ხომ პირდაპირ განსაზღვრა, რომ "წინააღმდეგობა აზროვნების აუცილებელი მომენტია".
სავსებით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ იმჟამინდელმა ხელისუფლებამ, რომელიც ფ. დოსტოევსკის "ძმებ კარამაზოვებში" წარმოჩენილ მორჩილ და მუდმივად მოცახცახე ადამიანების მსგავს ერთობას ქმნიდა, წინააღმდეგობრივ და უარმყოფელ აზროვნებაში თავისი იდეოლოგიისათვის შესაძლებელი საფრთხე დაინახა.
1924 წელს, როდესაც აინშტაინის მიმართ ძველი, კონსერვატიულად მოაზროვნე მეცნიერება აზვირთებული იყო, მ. გოგიბერიძე აქვეყნებს ღრმად დასაბუთებულ მაღალი დონის გამოკვლევას: "აინშტაინის რელატივობის თეორია და მისი ფილოსოფიური საფუძვლები".
ფარდობითობის თეორია წარმოიშვა იმ წინააღმდეგობათა შედეგად, რომელსაც წააწყდა კლასიკური ფიზიკა ელექტრო მაგნიტური და მაგნიტური თეორიებისა და ცდების დროს. ცვლილება ყველაზე მეტად შეეხო ჩვენს წარმოდგენებს სივრცისა და დროის, მატერიის შესახებ. "აინშტაინამდე სამყარო მეცნიერებას მიაჩნდა დაუბოლოებლად, _ წერს მ. გოგიბერიძე, _ აინშტაინმა დაამტკიცა, რომ ქვეყანას არასოდეს დაეკარგება ენერგია დაუბოლოებელ სივრცეში, რადგან სივრცე დაბოლოებულია და მასში ერთ-ერთი მიმართულებით მიმავალი ენერგია საზღვრებთან მისვლისას მობრუნდება და ქვეყანას ახალი ჰარმონიით და ახალი შემოქმედებითი ძალით მოევლინება.
არა მარტო მათემატიკოსი და ფიზიკოსია აქ აინშტაინი, არამედ დიდი ფილოსოფოსი და თუ გნებავთ, გენიოსი მგოსანიც," _ აღნიშნავს მ. გოგიბერიძე.
1941 წელს, სახელგანთქმული და პერსპექტიული მეცნიერი მის გერმანულ წარსულზე ეჭვის გამო დააპატიმრეს და გადაასახლეს ადამიანებისათვის ძნელად შესაგუებელ და გადასატან, კონტინენტურ კლიმატიან, განსაკუთრებული სიცხით და განსაკუთრებული სიცივით სპეციალურად გამორჩეულ მხარეში _ აქტიუბინსკში.
მ. გოგიბერიძე იყო მუდმივად მაძიებელი და შემოქმედი, ფლობდა უდიდეს ნიჭს, რთული მოვლენები და შინაარსი გადმოეცა მაქსიმალურად გასაგები ენით, მკითხველს წაახალისებდა აზროვნების მობილიზებისათვის. მან თავისი სამეცნიერო გზა ევროპის ცენტრში ხონში აღებული ატესტატით დაიწყო, რაც არა მარტო მის გამორჩეულ ნიჭზე, არამედ სწავლების მაღალ პროცესზე მიუთითებს იმ დროინდელ ჩვენს ქვეყანაში.
მ. გოგიბერიძემ სრულად ახალგაზრდამ თავისი გზა დამოუკიდებლად გაიკაფა ევროპული განათლებისა და მეცნიერებისაკენ. ეს მაგალითი უნდა იყოს ჩვენი ახალგაზრდა თანამემამულეებისათვის, როგორ გამოიყენო შენი ნიჭი და შრომისმოყვარეობა საკუთარი კარიერის შესაქმნელად, შენი პატარა, მაგრამ დიდი ამბიციების მქონე ერის სამსახურში ჩასაყენებლად.
შეხვალ ჩოხატაურში, ნამდვილ გურულ, მოსე გოგიბერიძის მშობლიურ სოფელ ქვენობანში და დიდი მეცნიერის მრავლისმთქმელი და უაღრესად საინტერესო სახლმუზეუმის მიმანიშნებელი აბრა გახვედრებს სამშობლოსათვის თავდადებული მამულიშვილის ცნობილ, საკაცობრიო მნიშვნელობის, ცხოვრების იდეალის მოკლე განმარტებას, რომელიც აუცილებლად მოგგვრით ჟრუანტელს: "ერთი ნამცეცი სიკეთე მაინც მოვუტანო ხალხს!"
მისი ბედი არანაკლებ ტრაგიკული იყო სოკრატეს ბედზე _ სოკრატე ათენის დემოკრატიაში ცხოვრობდა, მან არ სცნო სახელმწიფოს მიერ აღიარებული ღმერთები, რის გამოც სასამართლომ სიკვდილი მიუსაჯა. მიუხედავად ამისა, ის გარემოცული იყო თავისი მომხრეების და მოწაფეების ყურადღებით.
მ. გოგიბერიძე ჩუმად, ფაშისტური მეთოდით _ "დეპორტაცია ღამე და ნისლი" _ გააუჩინარეს, პროტესტის გამოთქმის საშუალება მოუსპეს, შიმშილით და ავადმყოფობით დააუძლურეს და სასტიკ პირობებში 1949 წელს, აქტიუბენსკში გარდაიცვალა.
სპეციფიკური წესები, რომლებიც ასეთი ტიპის პატიმრებზე გარდაცვალების შემდეგ ვრცელდებოდა, უიმედოს ხდიდა მისი ნეშტის გადმოსვენებას და სამშობლოს მიწაში მიბარებას, მაგრამ აქ მთელი სიმძაფრით ვლინდება ქართველი ქალის უკანმოუხედავი თავგანწირვის გამაოგნებელი ძალა _ მ. გოგიბერიძის და, ელენე ფარულად ამოთხრის მისი ძმის ნეშტს, დაანაწევრებს და მაღალი კონსპირაციის დაცვით, ასეულ კილომეტრობით დაცილებული საშინელი ადგილიდან, მრავალ ხიფათს გადარჩენილს, თბილისში ჩემოდნით ჩამოაქვს.
"მე გავანათე პარიზი, პარიზმა კი თავის მოკვეთა მომისაჯა. მომეცით საშუალება, დავასრულო ეს ცდა. საამისოდ საჭიროა დროებით გამიგრძელოთ გზა გილიოტინამდე", _ ითხოვდა ანტუან ლაუაზიე, თუმცა, მისი სასიკვდილო ფორანი მაინც შეუჩერებლად მიიყვანეს ეშეფოტამდე _ არ აცალეს.
არც მოსე გოგიბერიძეს აცალეს მეცნიერებაში დიდმნიშვნელოვანი და მასშტაბური სიტყვების თქმა.
1954 წელს მოსე გოგიბერიძე დაკრძალეს საყვარელი მეუღლისა და ერთგული მეგობრის სესილია ლომაძის გვერდით, თბილისში, ვაკის სასაფლაოზე.
ამ დღეებში გამოჩენილი ქართველი მეცნიერისა და მამულიშვილის მოსე გოგიბერიძის დაბადებიდან 117 წელი შესრულდა.
