ტრანსანატოლიური ბუნებრივი გაზის ნავთობსადენთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებას გასულ კვირას ბაქოში ხელი უკვე მოეწერა. სამხრეთის ახალმა გაზის კორიდორმა, რომელიც რუსეთის საპირწონედ არის ჩაფიქრებული, უამრავი სიახლე უნდა შეიტანოს პოლიტიკურ თამაშებშიც.
სამხრეთული გაზსადენის მეშვეობით აზერბაიჯანულ გაზის (თურქეთის, საბერძნეთის, ალბანეთისა და იტალიის გავლით) ევროპაში ტრანსპორტირება მოხდება. ტრანსანატოლიური (TANAP) და ტრანსადრიატიკული გაზსსადენების მშენებლობა ენერგეტიკული ნაკადების დივერსიფიკაციას მოახდენს და რუსეთზე ევროპის დამოკიდებულებას შეამცირებს.
ამ საკითხთან დაკავშირებით თურქული მედია ამერიკის ელჩთან აზერბაიჯანში – მეთიუ ბრაიზასთან ინტერვიუს აქვეყნებს.
14 ოქტომბერს ხელმოწერილი ტრანსანატოლიური გაზსადენი(TANAP) და სამხრეთული ნაკადის პროექტი ითვლება თუ არა კონკურენტ ხაზად?
რუსეთის თვალსაზრისით კი, იგი კონკურენტია. რუსეთისა და გაზპრომის მიზანი სამხრეთული ნაკადის დაბლოკვასთან ერთად, ამ პროექტიდან უკრაინის ჩამოცილების გარდა, კასპიისპირა რეგიონში მონოპოლიის დამყარებაა. თუმცა, რუსეთის მცდელობა ხელი შეუშალოს სამხრეთული დერეფნის მშენებლობას წარუმატებელია და რუსეთის ყველა მცდელობა ამ მხრივ მარცხისათვისაა განწირული.
რას ნიშნავს TANAP-ი რუსეთზე დამოკიდებული ევროპისათვის?
უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ TANAP-ი არის სამხრეთული კორიდორის ერთი შემადგენელი რგოლი. იგი სამხრეთ კავკასიის გაზსადენის ქართულ და აზერბაიჯანულ მონაკვეთებს ერთმანეთს დააკავშირებს. გარდა ამისა, გაზი ტრანსადრიატიკის გაზსადენის მეშვეობით იტალიაში, იქედან კი ევროპის შუაგულში მოხდება. ეს კი ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ გაზსადენით ევროპაში 10 მილიარდი კუბამეტრი გაზის ტრანსპორტირება მოხდება. დღეისათვის ევროპა რუსეთისაგან 160 მილიარდ კუბმეტრ გაზს იღებს. ეს ძალიან დიდი სხვაობაა.
– თუ არის თქვენთვის ცნობილი კრემლის პოზიცია ამის შესახებ?
დღეისათვის რუსეთს არ გააჩნია რაიმე სახის ბერკეტი, რომ სამხრეთული კორიდორის მშენებლობაზე გავლენა მოახდინოს. თანაც პროექტი თანდათან ფართოვდება. მომავალში მისი გამტარიანობა სამჯერ უფრო გაიზრდება. რაც გაზპრომის მოცულობის 18 პროცენტი იქნება. ეს ძალიან კარგი მაჩვენებელია.
ექსპერტები აცხადებენ, რომ თუკი TANAP-ის პროექტი დაგეგმილზე ადრე დასრულდება, გრძელვადიან პერსპექტივაში უფრო მეტ სარგებელს მოიტანს. რას ფიქრობთ თქვენ ამის შესახებ?
ზოგადად სწორი განსაზღვრებაა. გაზსსადენის ექსპლუატაციის თარიღი ბაზრისთვის შესაძლოა გადამწყვეტი აღმოჩნდეს, რადგანაც პროექტის მეორე ნაწილისათვის შესაძლოა დაფინანსებისათვის შეფერხებები შეიქმნას. მითუმეტეს მსგავსი უკვე მოხდა 90-იან წლებში, როცა თურქმენეთი შავიზღვისპირეთის გავლით ტრანსკასპიური გაზსადენის პროექტში მონაწილეობის მიღებას აპირებდა, რომლის განხორციელება შემდგომში რამდენიმე წლით შეფერხდა. დრეისათვის კი სხვა პოლიტიკური მდგომარეობაა. რუსეთმა რაც არ უნდა მოიმოქმედოს ეს გაზსადენი მაინც აშენდება (იგულისხმება TANAP და ტრანსადრიატიკული). ეკონომიურად ყველაზე ძვირი და უსარგებლო სამხრეთული ნაკადის პროექტი კი რუსეთს ტყუილად შერჩება და ამის მიზეზი მისი პოლიტიკური მოტივები იქნება.
– ენერგეტიკული ხაზების დივერსიფიკაციით ეკონომიკური შანტაჟი განიხილება როგორც ბრძოლის საშუალება. განსაკუთრებით მას შემდეგ რაც უკრაინასა და რუსეთს შორის მოხდა… მაგრამ ენერგორესურსის ფასები ძალიან მნიშვნელოვანია იმის განსაზღვრისათვის თუ ვისგან შეიძინოთ იგი. ამ კუთხით TANAP-ი რას გვპირდება?
– ბუნებრივი გაზის 60 პროცენტს თურქეთი რუსეთისაგან იღებს, ნაწილს ირანისაგან, მაგრამ ეს რიცხვი გასაიდუმლოებულია. თუმცა, ცნობილია, რომ შესასყიდი ფასი ძალიან ძვირია. აზერბაიჯანის მიერ შეთავაზებული ფასი კი გაცილებით დაბალი იქნება.
– ევროპაშიც მსგავსი მდგომარეობაა? მე ვგულისხმობ გაზპრომის ერთერთი წარმომადგენლის განცხადებას, იმის შესახებ, რომ თუკი ევროპელები ჩვენს მიერ შეთავაზებულ ფასებზე უფრო იაფ გაზს ვერ იპოვიან, ისევ ჩვენ მოგვიკაკუნებენ კარებზეო…
– შესაძლოა მივიდნენ კიდეც და არაერთხელ თანაც. ჩრდილოეთის ზღვაში, დიდი ბრიტანეთის, ნიდერლანდების, ბელგიის, საფრანგეთისა და გერმანიის სიახლოვეს შენდება კიდეც ბუნებრივი გაზის ქსელები. ამით ბუნებრივი გაზის გადამუშავების ცენტრი ევროპასთან უკვე ახლოა. გაზზე მოთხოვნა მთლიანად განსაზღვრავს ფასების პოლიტიკას. მაგალითად, თხევადი გაზი დღეს ბაზარზე 6,5 დოლარი ღირს, საფრანგეთის სამხრეთში კი მისი ფასი 10 დოლარს აღწევს, რადგანაც საფრანგეთის სამხრეთით არ არის გაზით ვაჭრობის ისეთი შესაძლებლობები როგორც ჩრდილოეთის ზღვის სიახლოვეს. ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნებს შეუძლიათ მოახდინონ ზეწოლა გაზპრომზე და აიძულონ ფასების დაწევა.
– ალტერნეტიული ენერგეტიკული ნაკადების გასატარებლად რუსული ხაზები მოძველებულია, რუსული პოლიტიკის ცვალებადობა კი უამრავ დაბრკოლებას ქმნის. თქვენი სტრატეგიისათვის რუსეთი დაბრკოლებას არ წარმოადგენს, რადგანაც ცნობილია, რომ რუსეთს სურს რეგიონის ენერგოგადამცემებზე კონტროლი დაამყაროს? მაგალითად კავკასიაში…
– საერთოდ არა. სინამდვილეში პირიქით. თუკი რუსეთს ენერგოგადამცემებზე კონტროლის დამყარება სადმე იზიდავს, ის ყოველთვის მიისწრაფვის ამისკენ. ასე იყო ყირიმშიც, სადაც პრეზიდენტ იანუკოვიჩის გაქცევის შემდეგ უკრაინამ მარცხი განიცადა და პუტინმა მიიერთა ეს რეგიონი. თუმცა, ახლა ნატო არ დატოვებს ამას უპასუხოდ. რუსეთის ეკონომიკამ, ნავთობზე ფასების დაცემამ და ბიუჯეტში შექმნილმა პრობლემებმა რუსეთს სირთულეები შეუქმნა. დაახლოებით 120 მილიარდი დოლარი ინვესტორებმა რუსეთიდან უკან გაიტანეს. ინფლაცია იზრდება და თან არ დაგავიწყდეთ, რომ რუსეთს მსოფლიოში მხარდამჭერი არ ჰყავს. ის ნაბიჯებს წინ კი არა, უკან დგამს და ამ პოლიტიკამ შესაძლოა ბოლოს კედელთან მიაყენოს.
– როგორც ვიცით ამ პროექტში ებრაული კომპანიებიც იყო ჩართული, მაგრამ პროექტის ის ნაწილი შეჩერებულია, როგორ ფიქრობთ თუ შეიძლება ჰქონდეს ისეთი საერთო ინტერესები თურქეთსა და ისრაელს, რომ პოლიტიკური პრობლემები გადაილახოს?
– ვფიქრობ, რომ არა. მე არ მჯერა, რომ მილსადენი მშვიდობას მოიტანს. უპირველესად საჭიროა გაჩნდეს განსაზღვრული ეკონომიკური იმპულსები, მერე კი საჭიროა პოლიტიკურ ურთიერთობებში პოზიტივების ძებნა.
– იქნებ კვიპროსსა და თურქეთს შორის?
– მე ვფიქრობ, რომ კვიპროსშიც იგივე უნდა მოხდეს. ენერგია მამოძრავებელი ძალა უნდა გახდეს ყველაფრისთვის. ამ საკითხის ირგვლივ გამართული შეხვედრები ორივე მხარეს მეტ ურთიერთობასა და ნდობას მოუტანს, შემდეგ კი მოლაპარაკებები უნდა გაიმართოს, რომელიც დააახლოვებს მხარეებს.
– ენერგეტიკული მილსადენები როგორც წესი პოლიტიკურ უპირატესობად ითვლება. თუმცა, ამავე დროს საგარეო პოლიტიკის განხორციელებისას გულისხმობს თუ არა პასუხისმგებლობას?
– კი, შეიძლება ითქვას, რომ ატარებს პასუხისმგებლობას. სხვათშორის ევროპა იყოს ასეთი შემთხვევის პირას, მაგრამ ევროპამ გაიღვიძა და ახლა ცდილობს იყოს რუსეთზე ენერგოდამიკიდებული არ იყოს. 1980 წელს რონალდ რეიგანმა კიდეც გააფრთხილა ევროპა: რუსეთზე ამ დონეზე ენერგოდამოკიდებული არ შეიძლებაო. ახლა ღვიძავთ ევროპაში და ნანობენ.
თურუქლი ინტენეტგამოცემა www.salom.com.t-ის მასალა.
თარგმნა ზურა ბაუჟაძემ
