2014 წლის 15 ივნისს საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები ჩატარდა. ამომრჩეველმა 71 მუნიციპალიტეტში საკრებულოს წევრები, 12 თვითმმართველ ქალაქში – მერი, 59 მუნიციპალიტეტში კი გამგებელი აირჩია.
ბოლო რამდენიმე წელია, არა ერთი საერთაშორისო ორგანიზაცია საქართველოს ხელისუფლებას რეკომენდაციით მიმართავს, გააფართოვოს ქალთა წარმომადგენლობა როგორც ადგილობრივი, ისე ცენტრალური ხელისუფლების დონეზე.
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველომ“ 2014 წელს გამოაქვეყნა კვლევა 2015 წლის თვითმმართველობის არჩვნებამდე სამეგრელო-ზემო სვანეთისა და გურიის მუნიციპალიტეტებში ქალთა წარმომადგენლობის შესახებ. კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ საკრებულოს წევრთა შორის მხოლოდ 12% იყო ქალი, მუნიციპალიტეტებში წამყვან თანამდებობებს კი კაცები იკავებდნენ.
წინამდებარე კვლევის შედეგების მიხედვით, სიტუაცია რადიკალურად შეცვლილი არ არის. ამჯერად „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველომ“ კვლევის გეოგრაფიულ-ადმინისტრაციული მასშტაბი გააფართოვა და დასავლეთ საქართველოს 37 მუნიციპალიტეტში (სამეგრელო-ზემო სვანეთი -ზუგდიდი, ქ. ზუგდიდი, ხობი, სენაკი, მარტვილი, აბაშა, მესტია, წალენჯიხა, ჩხოროწყუ, ფოთი; გურია – ოზურგეთი, ქ.ოზურგეთი, ლანჩხუთი, ჩოხატაური, აჭარა – ბათუმი, ქობულეთი, ხელვაჩაური, ხულო, ქედა, შუახევი. იმერეთი – ქუთაისი, სამტრედია, თერჯოლა, ზესტაფონი, წყალტუბო, ჭიათურა, ხონი, ვანი, ბაღდათი, ხარაგაული. რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი – ამბროლაური, ქ. ამბროლაური, ონი, ცაგერი) არსებული მდგომარეობა გამოიკვლია. კვლევის შედეგი გვიჩვენებს: ამ რეგიონების 37 თვითმმართველ ერთეულში საკვანძო თანამდებობებზე ქალები ნაკლებად არიან წარმოდგენილნი; ქალების უმრავლესობას არ უკავია მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებათა მისაღებად აუცილებელი თანამდებობები; 2014 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შედეგად დასავლეთ საქართველოს საკრებულოებში 1086 მანდატიდან, ქალებმა სულ 134 მანდატი მოიპოვეს, რაც საერთო რაოდენობის 12 %-ის ტოლია; ზემოთ ჩამოთვლილ 37 მუნიციპალიტეტს შორის, მხოლოდ ორ მუნიციპალიტეტში ონისა და ხარაგაულის საკრებულოებს ჰყავს ქალი თავმჯდომარე;
რაც შეეხება საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილეებს, ქალები აღნიშნულ პოზიციას მხოლოდ სამ მუნიციპალიტეტში – ქალაქ ოზურგეთის, ხარაგაულისა და თერჯოლის საკრებულოებში იკავებენ; დასავლეთ საქართველოს საკრებულოების 185 მუდმივმოქმედი კომისიის თავმჯდომარეს შორის მხოლოდ 32 არის ქალი, რაც საერთო რაოდენობის 17 % შეადგენს;
აღსანიშნავია, რომ კომისიების თავმჯდომარეები მხოლოდ მამაკაცები არიან – ზუგდიდის თემის, მარტვილის, ჩხოროწყუს, მესტიის, ქედის, ხელვაჩაურის, ქ. ამბროლაურის, ამბროლაურის თემის, წყალტუბოს, ტყიბულის, ბაღდათისა და ვანის საკრებულოებში;
დასავლეთ საქართველოს საკრებულობის 217 ფრაქციიდან ქალი თავმჯდომარე მხოლოდ 18 ფრაქციას ჰყავს, რაც საერთო რაოდენობის 8%-ის ტოლია;
საკვლევი მუნიციპალიტეტების საკრებულოების აპარატის მმართველ რგოლში ქალები და მამაკაცები მეტ-ნაკლებად თანაბრად არიან წარმოდგენილნი, საკრებულოების აპარატში კი ქალთა რაოდენობა 56%-ია.
დასავლეთ საქართველოს საკრებულობიდან გენდერული ბალანსი ყველაზე მეტად დაცულია ქ. ოზურგეთის საკრებულოში, სადაც 15 წევრიდან 7 ქალია, 8 მამაკაცი; საკრებულოს თავმჯდომარე მამაკაცია, მისი მოადგილე კი ქალი; კომისიის 5 თავმჯდომარიდან 3 ქალია, 2 მამაკაცი; ფრაქციის 8 თავჯდომარიდან კი 3 ქალია, 5 მამაკაცი;
საკვლევი მუნიციპალიტეტების გამგეობებში/მერიებში სულ 4 484 მოხელეა დასაქმებული, რომელთაგან ქალი 42 %-ია, 1 872 მოხელე.
ოცდაჩვიდმეტივე მუნიციპალიტეტის გამგებელი/მერი მამაკაცია და მათ 95 მოადგილეს შორის მხოლოდ 8 არის ქალი. აღსანიშნავია, რომ ხობის მუნიციპალიტეტის გამგებლის 4 მოადგილეს შორის ორი ქალია, ორიც მამაკაცი. ქალი მოადგილეები ჰყავთ ასევე სენაკის, მესტიის, ონის, ტყიბულის, სამტრედიისა და ჭიათურის გამგებლებს.
შესწავლილი მუნიციპალიტეტების გამგეობის/მერიის სხვადასხვა სტრუქტურული ერთეულების ხელმძღვანელთა უმრავლესობა მამაკაცია. 325 სამსახურის უფროსს შორის მხოლოდ 58 არის ქალი:
რაც შეეხება გამგეობების/მერიის განყოფილების უფროსებს, ქალები და მამაკაცები მეტნაკლებად თანაბრად არიან წარმოდგენილნი, 570 უფროს შორის 234 ქალია.
დასავლეთ საქართველოს გამგეობებს/მერიებს შორის გენდერული ბალანსი ყველაზე უკეთ მესტიის გამგობაშია დაცული, სადაც 91 დასაქმებულს შორის 46 ქალია, 45 კი მამაკაცი; გამგებელი მამაკაცია, თუმცა მის ორ მოადგილეს შორის ერთი მამაკაცია, მეორე ქალი; სამსახურის უფროსებს შორის 5 ქალია, 4 მამაკაცი; განყოფილების უფროსებს შორის კი 13 ქალია, 5 მამაკაცი.
ასევე აღსანიშნავია, რომ გარდა განყოფილების უფროსისა სხვა არც ერთ მაღალ პოზიციაზე ქალები არ არიან წარმოდგენილნი ქალაქ ქუთაისის მერიასა და შუახევის მუნიციპალიტეტის გამგეობაში.
უცხოური გამოცდილება – „საერთაშორისო გამჭვირალობა – საქართველომ“ წინამდებარე კვლევის პარალელურად მოიძია ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ როგორია ქალთა წარმომადგენლობა საჯარო პოლიტიკაში ევროპულ სახელმწიფოებში. წარმოგიდგენთ რამდენიმე მაგალითს: გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა „ოჯახის, სენიორების, ქალებისა და ახალგაზრდობის ფედერაციული სამინისტროს“ მიერ მომზადებული ანგარიში “გერმანიაში ქალთა და მამაკაცთა თანასწორობის ატლასი”)
გერმანია დაყოფილია 13 ფედერაციულ მიწად (Land) და 3 ფედერაციული მიწის სტატუსის მქონე ქალაქად. კონსტიტუციის მიხედვით, თითოეულ მიწას აქვს უმაღლესი თვითმმართველობის განხორციელების საშუალება და 4–5 წელიწადში აირჩევა საკანონმდებლო ორგანოები ანდთაგები, რომლებიც თავის მხრივ ადგენენ და ამტკიცებენ რეგიონალურ მთავრობას და ირჩევენ მის მეთაურს (Minister-President).
მიწები იყოფა რაიონებად (Kreis) და დამოუკიდებელი ქალაქებად (Kreisfreie Stadt). ჰამბურგის და ბერლინის მიწები იყოდა ოლქებად (Bezirk), რაიონები – ქალაქებად (Stadt) და თემებად (Gemeinde), დამოუკიდებელი ქალაქები – დასახლებებად (Ortschaft), ჰამბურგის და ბერლინის მიწების ოლქები-ადგილობრივ კვარტლებად (Ortsteil), ქალაქებად, თემებად, დასახლებებად (Wohngebiet). ადგილობრივი თვითმმართველობის ყველა დონეზე არსებობენ წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები. დასკვნა
თანამედროვე დემოკრატიულ საზოგადოებებში დიდი ხანია მიღწეულია კონსენსუსი იმაზე, რომ საჯარო პოლიტიკაში ქალთა და მამაკაცთა თანაბარი წარმომადგენლობა ეფექტური სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთი საფუძველია. საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა შექმნას ინსტიტუციური მექანიზმები, რომლითაც გადაილახება ყველა ის ბარიერი, რაც ხელს უშლის ქალებს პოლიტიკური პოზიციების მოპოვებაში, მით უმეტეს, იმ პირობებში როდესაც ქვეყანაში ქალთა რაოდენობა 50%-ზე მეტია.
ადგილობრივი თვითმმართველობის გადაწყვეტილების მიმღებ ორგანოებში ქალთა სათანადო წარმომადგენლობის აუცილებლობაზე მკაფიო რეკომენდაციები აქვს წარმოდგენილი ევროსაბჭოს მინისტრთა კომიტეტს. ევროსაბჭო მოუწოდებს საქართველოს ხელისუფლებას შექმნას სათანადო პირობები, რათა ქალებს „გაუადვილდეთ ოჯახური და სამუშო ცხოვრების აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებასთან კომბინირება“.
„საქართველოში გენდერული თანასწორობის პოლიტიკის განხორციელების ღონისძიებათა 2014−2016 წლების სამოქმედო გეგმის“ თანახმად, სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, იზრუნოს ადგილობრივი თვითმმართველობის დონეზე გენდერული თანასწორობის მისაღწევად, რაც გულისხმობს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებში ქალთა წარმომადგენლობის გაზრდას, ლიდერ ქალთა გამოვლენას და მათ შემდგომ გაძლიერებას. ამ ვალდებულებების შესასრულებლად კარგი იქნებოდა პოლიტიკურ პარტიებს ქალები წარედგინათ მერის/გამგებლის ან საკრებულოს თავმჯდომარის კანდიდატებად.
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“ მოუწოდებს ხელისუფლებას, პოლიტიკურ პარტიებს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს, იზრუნონ აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებაში ქალთა ჩართულობის გაზრდაზე, რათა ცენტრალური თუ ადგილობივი ხელისუფლების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები ყველა სოციალური ჯგუფის ინტერესებს უკეთ აკმაყოფილებდეს.
