_ არა დიდ კაშხლებს! _ ასეთი მესიჯი გაუგზავნა საზოგადოებამ ხელისუფლებას, რომელმაც 2012 წელი გიგანტური კაშხლებისა და ჰესების მშენებლობის წლად გამოაცხადა. ხუდონის ჰესი, ნენსკრას ჰესი, ნამახვანის ჰესების კასკადი, აჭარისწყლის ჰესების კასკადი, ჭოროხის ჰესების კასკადი, დარიალის ჰესი და სხვა _ ამ პროექტების გახორციელების შედეგად, წყლის ქვეშ აღმოჩნდება ისედაც მცირემიწიანი ქვეყნის სულ მცირე, 2000 ჰექტარი ფართობი, ნაყოფიერი სავარგულები, უძველესი ქართული სოფლები, კულტურული და არქეოლოგიური მემკვიდრეობა; გადაგვარდება რიონის, ენგურის, თერგისა და სხვა მდინარეთა ხეობები, განადგურდება აქ არსებული ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნება; დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდება საქართველოს შავი ზღვის სანაპირო. ეს პროექტები კიდევ უფრო მეტად დააზიანებს ისედაც საგანგაშოდ დაზიანებულ სასიცოცხლო სივრცეს და დააჩქარებს ეკოლოგიურ კატასტროფას საქართველოში.
“გურია ნიუსი” ამ საკითხებთან დაკავშირებით “საქართველოს კონსერვატიული პარტიის” წევრს ლაშა ჩხარტიშვილს და ფრაქცია “ერთობა სამართლიანობისთვის” თავმჯდომარეს, გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილეს, დიმიტრი ლორთქიფანიძეს ესაუბრა.
ლაშა ჩხარტიშვილი: _ ამ პროექტების გახორციელება ნიშნავს საქართველოს ისტორიული მთიანეთის მნიშვნელოვანი ნაწილის დატბორვას. თუკი სააკაშვილის ეს ბარბაროსული გეგმა გახორციელდება, ამ მდგომარეობაში აღმოჩნდება სვანეთის ათობით სოფელი, ლეჩხუმის, რაჭის, მთიანი აჭარისა და იმერეთის ტერიტორიები.
გარდა იმისა, რომ დაიტბორება ისტორიული ძეგლები, სასაფლაოები, საცხოვრებელი ადგილები და ადამიანები ლტოლვილები გახდებიან, დამატებით სხვა უფრო დიდი საფრთხეებიც არსებობს. ჩვენ სეისმოლოგიურად აქტიურ ზონაში ვცხოვრობთ და ზედმეტი მასშტაბური რისკების შექმნა ყოვლად გაუმართლებელია. მით უფრო გაუმართლებელია საომარი მოქმედებების დროს, რადგან ამით ზედმეტი სამიზნეები ჩნდება. ვფიქრობ, გასაგებია, რომელ სახელმწიფოს ვგულისხმობ, როდესაც ამ რისკფაქტორზე ვსაუბრობ. ვის ინტერესებს ემსახურება ეს ყველაფერი და რატომ არ ეშინიათ ფრონტის ხაზზე მაგალითად, ხუდონჰესის მშენებლობის?! ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი თემაა და სხვა დროს, ცოტა მოგვიანებით, აუცილებლად მოგახსენებთ ამაზე.
_ თქვენი საუბრის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, აშკარად რუსეთის ფაქტორზე მიუთითებთ. რა კავშირი აქვს რუსეთს ამ პროექტთან და ვისი ბიზნესინტერესებია ჩადებული?
_ რა კავშირი აქვს და პირდაპირი. ამას რუსები აშენებენ. სააკაშვილის ეს გეგმა გახლავთ რუსულ-ქართული ენერგომაფიის პროდუქტი.
“დარიალი ჰესის” მშენებლობა ხეობას და მის ეკოსისტემას გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებს. შენდება ჰესები, დერივაციულ კაშხალზეა საუბარი. მისი კალაპოტის შეცვლასაც გეგმავენ და გვირაბში მოექცევა თერგის დაახლოებით რვაკილომეტრიანი მონაკვეთი. ეს იმას ნიშნავს, რომ თერგი აღარ გვექნება. თუ ჩვენ არ გვექნება არც თერგი, არც მტკვარი, სვანეთი, რაჭა, ადამიანების სიცოცხლე და ჯანმრთელობა, ბუნებრივია, აღარ გვექნება სამშობლო.
ამასთან, საუბარია ტყეების მასობრივ გასხვისებაზე, რომლის კანონპროექტი უკვე პარლამენტში შედის და პირწმინდად ჭრას უშვებს, რაც მეწყერის ტოლფასია.
_ რა მოყვება ხუდონჰესისა და დარიალის ჰესის მშენებლობას და რა საფრთხის წინაშე დადგება მოსახლეობა?
_ ერთ-ერთი კაშხლიანი ჰესი, რომელიც მდინარე ენგურზე უნდა აშენდეს, ხუდონჰესია. 200-მეტრიანი კაშხლის აშენების შემთხვევაში, წყლის ქვეშ აღმოჩნდება 530 ჰექტარი ფართობი ტერიტორია, მათ შორის ჯვარი-მესტიის დამაკავშირებელი გზა, სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, ტყის მასივები, სასაფლაოები, ეკლესია, ხაიშის ციხე. რაც შეეხება მოსახლეობას, 525 ოჯახი უნდა გადასახლდეს.
დიმიტრი ლორთქიფანიძე: _ ნამახვანის ჰესების კასკადის პროექტის გახორციელება გულისხმობს მდინარე რიონზე სამი კაშხლის აშენებას. მისი გავლენის ქვეშ მოექცევა 924 ჰექტარი ფართობის ტერიტორია, მათ შორის, ტვიშის ვენახები. ამ გეგმის გახორციელების შემთხვევაში, გადასახლება მოუწევს 213 ოჯახს.
აჭარაში დაგეგმილი ექვსი ჰესის მშენებლობის შემთხვევაში კი, წყლის ქვეშ აღმოჩნდება 735 ჰექტარი ფართობის ტერიტორია. მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები, საძოვრები, ტყის კორომები.
_ ბატონო დიმიტრი, “მწვანე ალტერნატივის” მიერ გამართულ შეხვედრაზე, ერთ-ერთმა მომხსენებელმა, კახა მაქაცარიამ გააჟღერა ინფორმაცია, რომ ჯერ კაშხლები შენდება და მხოლოდ შემდეგ, ფორმალურად იქმნება პროექტები. მან ასევე პროექტის გატაცების ფაქტებიც ახსენა. რა კომენტარს გააკეთებდით ამაზე?
_ რაც მოვისმინე “მწვანე ალტერნატივის” შეხვედრაზე, ამან ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. როგორც აღმოჩნდა, 2008 წელს, სამართლებრივი კვლევითი ინსტიტუტის ჰიდროპროექტის არქივიდან წაღებულ იქნა ყველა პროექტი, რომელიც 20-30 წლის მანძილზე მუშავდებოდა და საქართველოს ტერიტორიაზე კონკრეტულ სამუშაო ნაგებობებს შეეხებოდა. ჩვენ ბრალდების მხარედ ვერ გამოვალთ ამ განცხადების საფუძველზე, თუმცა ეს განცხადება არის საფუძველი იმისა, რომ მოვითხოვოთ საგამოძიებო კომისიის შექმნა. ამ კონკრეტულ ფაქტებს გამოვააშკარავებთ, ვინაიდან არსებობს ვარაუდი, რომ საქმე შეიძლება შეეხებოდეს ფართომასშტაბიან საბოტაჟს სახელმწიფოს წინააღმდეგ, სახელმწიფო პოლიტიკური თანამდებობის პირების თაღლითურ სქემას. საუბარია იმაზე, რომ აქ შემუშავებული პროექტები გადიოდა აღმოსავლეთ ევროპის ზოგიერთ სახელმწიფოში. იქ მუშავდებოდა სამგანზომილებიან ფორმატში და შემდგომ, უკანვე ხდებოდა მისი შესყიდვა.
_ ანუ ჩვენთან გაკეთებულ პროექტებს ყიდდნენ და შემდეგ ისევ ყიდულობდნენ?
_ სწორედ ეგ ვარაუდი იქნა გამოთქმული მაქაცარიას მიერ.
ჩვენ, ბუნებრივია ვსვამთ კითხვას, _ მოქმედებს თუ არა ხელისუფლება ორმაგი სტანდარტით?! ერთის მხრივ ის ამბობს, რომ საქართველო არ უნდა იყოს დამოკიდებული სხვა სახელმწიფოებზე, მეორეს მხრივ კი დღეს ქვეყნის ენერგოგენერაციისა და ელექტროსისტემის დიდი ნაწილი რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე დარეგისტრირებული კომპანიებია. დანარჩენი 4% არის სადღაც ოფშორებში. ბუნებრივია, ეს ბადებს საფუძვლიან ეჭვს, რომ ხელისუფლება მოქმედებს არა სახელმწიფო სტრატეგიული მიზნებიდან გამომდინარე, არამედ მას აქვს შორს მიმავალი გეგმა. I _ ასეთი ზემაღალი კაშხლების მშენებლობის კაპიტალდაბანდება კოლოსალურ თანხას უკავშირდება. II – მთავარი გენერაციის პროდუქტი არ არის საქართველოსთვის შეღავათის მომტანი. ეს ყველაფერი უნდა მოხმარდეს მზარდი ეკონომიკის განვითარებას აღმოსავლეთ ევროპის სახელმწიფოებში _ კერძოდ, თურქეთში.
თურქეთს გააჩნია ძალიან მზარდი ეკონომიკა, მაგრამ სერიოზული დეფიციტი აქვს ენერგოსისტემაში. მოგეხსენებათ, თურქეთში 5-ჯერ ძვირია 1 კვტ. სიმძლავრე ვიდრე საქართველოში. აქედან გამომდინარე, როგორც ჩანს ვიღაცამ გადაწყვიტა საქართველო აქციოს ერთი ელექტროგენერაციის ორ ობიექტად, საიდანაც წარმოშობილი ელექროენერგია კარგად გაიყიდება თურქეთსა და ევროპის სახელმწიფოებში.
_ გარდა კორუფციული ბიზნეს-გარიგებებისა, საუბარია ადამიანების ეკომიგრანტებად ქცევაზე. რეალურად დავდგებით ამ საფრთხის წინაშე?
_ ეს აუნაზღაურებელი ზარალი იქნება. ლეჩხუმში ჰიდროელექტროსადგურის ასაშენებლად ათეულობით სოფელი უნდა განადგურდეს. 2000-2500-მა ადამიანმა უნდა დატოვოს თავისი ისტორიული საცხოვრებელი, მამა-პაპისეული ადგილი და გახდეს ეკომიგრანტი.
რასაც აჭარაში გეგმავენ, ყველანაირ ზღვარს სცილდება თავისი შესაძლო პოტენციური ეკოლოგიური კატასტროფებით. ამ ყველაფერს მთელი საზოგადოება უნდა აღუდგეს წინ. ჩვენ თუ შევძელით და 1988 წელს შევაჩერეთ საქართველოს ტრანსკავკაციური მაგისტრალის პროექტი, დღესაც უნდა გვეყოს ძალა ვუთხრათ არა დიდ კაშხლებს!
