რა გავლენას იქონიებს თურქების მიერ რუსული თვითმფრინავის ჩამოგდება რუსულ-თურქულ ურთიერთობებზე? ამ საკითხებთან დაკავშირებით თურქული ინტერნეტგამოცემა www.birgun.net სტამბულის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების დოცენტს ჰაქან გიუნეშს ესაუბრა. გთავაზობთ ამ ინტერვიუს თარგმანს:
რუსულმა თვითმფრინავებმა თურქული საჰაერო სივრცე ადრეც დაარღვიეს, მაგრამ მაშინ მათ ჩამოგდებამდე საქმე არ მივიდა, რუსული მხარის ბოდიშით დასრულდა ყველაფერი. ახლა რატომ შეიცვალა თურქეთის პოზიცია და მიდგომები?
თურქეთმა დასავლეთიდან მხარდაჭერა მიიღო და მხოლოდ ამის შემდეგ წავიდა ასეთ გაბედულ ნაბიჯებზე. მაგრამ როდემდე გაგრძელდება დასავლეთის ეს მხარდაჭერა ჯერ უცნობია, დავინახავთ. რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ მომხდარი არ შედიოდა რუსეთისა და თურქეთის ინტერესებში და ეს ორივე ქვეყნის საწინააღმდეგოდ იმუშავებს.
იმავე განცხადებაში პუტინმა აღნიშნა, რომ ეს ტრაგიკული ინციდენტი სერიოზულ გავლენას მოახდენს თურქულ-რუსულ ურთიერთობებზე. ჩვენ მუდამ კეთილმეზობლურ ურთიერთობას ვუჭერდით მხარს. – აღნიშნა მან.
შექმნილი კრიზის დროს როგორ ფიქრობთ, რას მოიმოქმედებს რუსეთი? თურქეთ-რუსეთის შემდგომი ურთიერთობა რაზე იქნება დამოკიდებული?
ყველაფერი დამოკიდებული იქნება მოვლენებზე, რომელიც ბრძოლის ველზე განვითარდება. თურქმენების, ჯიჰადისტების სხვადასხვა ჯგუფებისა და ოპოზიციური დაჯგუფების დაპირისპირების დროს, რომელშიც რუსეთიც აქტიურადაა ჩართული.
თუ ეკონომიკურ მხარეს შევხედავთ, ორივე ქვეყანა ცდილობს არ გააფუჭოს ურთიერთობები, რადგანაც ეს ორივე ქვეყნის ინტერესებს დააზიანებს. მაგალითისათვის გეტყვით, რომ თურქეთისათვის ბუნებრივი აირის ალტერნატივის უცებ ნახვა ძნელია, რუსეთისათვის კი მისი გაყიდვა.
დაახლობით ორი წლის განმავლობაში თურქეთ-რუსეთის ურთიერთობები, შეიძლება ითქვას, გაუარესდება. თურქულ კომპანიებს შეავიწორებან რუსეთში, შემცირდება რუსი ტურისტების რაოდენობაც. სავარაუდოდ, თურქეთი დაკარგავს რუსეთის როგორც სტრატეგიული ეკონომიური პარტნიორის სტატუსსაც.
თვითმფრინავის ჩამოგდების შემდგომ, მოვლენები სხვანაირად ვითარდება და იმის გასარკვევად, თუ ვისი კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდება თურქმენებით დასახლებული რეგიონი, ცოტა უნდა მოვიცადოთ. თუკი ეს რეგიონი იმ ჯგუფების კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდება, რომელსაც მხარს თურქეთი უჭერს, მაშინ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ თურქეთმა კბილები აჩვენა და თავისას მიაღწია. თუმცა, ჩანს, რომ ეს ნაკლებსარწმუნოა. შეიძლება აქაურობა სირიის არმიის ხელში გადავიდეს და ეს იქნება რუსეთის პასუხი თურქეთისათვის.
თვითმფრინავის ჩამოგდება რა გავლენას მოახდენს ანტიჯიჰადურ ომზე, რომელსაც რუსეთი სირიაში ახორციელებს?
ეს დიდი გავლენას არ იქონიებს, იმაზე რომ საბრძოლო მოქმედებები გაგრძელდეს ჩვეულებრივ. თუმცა, ეს საკმაოდ რთული რეგიონია და აქ სხვა ჯიჰადის მომხრე დაჯგუფებების ინტერესებიც იკვეთება. რეგიონში მდგომარეობას ისიც ართულებს, რომ აქ მხოლოდ თურქმენები არ ცხოვრობენ. აქ 1915 წელს გადასახლებული სომხები, ქრისტიანები და ალევიტებიც ცხოვრობენ. მათი ნაწილი იძულებული გახდა გაქცეულიყო ამ რეგიონიდან.
"რუსეთი შეეცდება თურქმენდაღის გაკონტროლებას. ეს მოვლენა ერდოგანსა და დავითოღლუს საშუალებას მისცემს, საერთაშორისო არენაზე კატარის, როგორც ტერორიზმის მხარდამჭერი ქვეყნის იმიჯი გაამყაროს.
ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა, რომ თურქეთი მხარს უჭერს ისლამურ ხალიფატს და ეს იყო ტერორისტების მხარდამჭერთა მხრიდან ზურგში დანის ჩარტყმა." დიპლომატიური ენიდან ეს როგორ შეიძლება ვთარგმნოთ?
ეკონომიკური მოსაზრებიდან გამომდინარე, რუსეთი აქამდე თავს იკავებდა ღია დაპირისპირებაზე და ახლაც ცდილობს კონფრონტაციას თავი აარიდოს. მიუხედავად, ამისა რუსული სამთავრობო ტელეარხები თურქეთს წარმოაჩენდნენ, როგორც ტერორისტების მხარდამჭერსა და გარკვეულწილად დამფინანსებელ ქვეყანას. თუმცა, ამისათვის მუდამ მოზომილ ფრაზებს იყენებდნენ.
ახლა კი ბრალდებები თურქეთის მიმართ უკვე ღიად ისმის და საუბრობენ სირიიდან შემომავალ სატვირთო ავტომანაქანებზე, ფინანსებზე და ნავთობპროდუქტებზე. ამ ყველაფერს ახლა კიდევ ერთი დაემატა. პარიზის ტერაქტის შემდეგ თურქეთზე ალაპარაკდნენ, როგორც "ნათესავების დამცველზე" (შენიშვნა: იგულისხმება "ისლამური ხალიფატი"). ამ მოსაზრების გავრცელებას ახლა საერთაშორისო საზოგადოებაშიც აპირებენ.
რუსეთის თანდათან ჩამოყალიბდა თავის სურვილებში და სურს, რომ ლატაკიიდან დამასკოსაკენ მიმავალ გზას თავად აკონტორლებდეს და თან ცდილობს რომ ხალიფატის წინააღმდეგ ეფექტური საბრძოლო მოქმედებები განახორციელოს.
ამასთან დაკავშირებით რუსეთმა გარიგებას დასავლეთთან მიაღწია და ცდილობს უპირატესობაც მოიპოვოს კოალიციასთან შედარებით. ამერიკა და დასავლეთი გარკვეულ უპირატესობას მისცემს კიდეც, მაგრამ ვნახავთ ეს რამდენ ხანს გაგრძელდება.
ერდოგანმა დასავლეთიდან მიიღო მხარდაჭერა, მაგრამ თუკი სააკაშვილის მიბაძვას ცდილობს, მაშინ ცდება. მას არ ჰყავს იქ გავლენიანი მეგობრები, რომელთა პოლიტიკური ხედვები მის ხედვებს ემთხვევა. საბოლოოდ ეს თურქეთისთვის კარგია და ამას უარყოფითი შედეგი არ მოჰყვება. ეს უკვე კარგადაც ჩანს რადგანაც მის მიერ გაჟღერებულ "ახალი ოსმალეთთან ან ისლამთან" დაკავშირებულ იდეებს და მცდელობებს საერთაშორისო მხარდაჭერა არ მოჰყოლია. თუ ეს პროცესები ასე გაგრძელდება თურქეთის ინტერესები დაზარალდება.
ამ ყველაფერთან ნატოს დამოკიდებულება როგორი იქნება?
გამორიცხული არაა, ნატომ სპეციალური სხდომა მოიწვიოს, გააკეთოს განცხადება, რომ მხარს უჭერს თურქეთს, გაიცვლება ტექნიკური ინფორმაციაც, მაგრამ ამის იქეთ არ წავლენ.
რუსეთი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უსაფრთხოების საბჭოს წევრია და გაეროს არ მიმართავს?
ვფიქრობ, რომ არ მიმართავს.
