“სათბურების ქვეყანა”

წყალტუბოს რაიონის სოფლები მემწვანილეობითაა განთქმული. თუ კახეთს საქართველოში “პურის ბეღელს” უწოდებენ, იმერეთის სოფლები არამარტო საქართველოს, არამედ მოსაზღვრე ქვეყნებსაც ამარაგებენ მწვანილით.

სოფლის ამორტიზებული ავტობუსით წყალტუბოს რაიონის ერთ-ერთ სოფელში წასვლა გადავწყვიტე იმის შესასწავლად, თუ როგორ უნდა მოვუაროთ მწვანილს. რა თქმა უნდა, ისიც მაინტერესებდა, ყოველდღიურად რა შრომა და ჯაფა უწევთ ფერმერებს. როგორც ცნობილია, მათი მწვანილი პოსტსაბჭოთა ქვეყნების ბაზარზე უფრო მაღალ ფასად იყიდება, ვიდრე აქ.

სოფელში მიმავალ ავტობუსში, მოტორის ხმას მგზავრების ყიჟინა მაინც ფარავდა: საუბრის ერთადერთი თემა მათი შემოსავლის წყარო _ მწვანილია. ერთმანეთს უყვებიან, თუ რამდენი კილო გაყიდეს და მყიდველმა რა თანხა გადაუხადა. ზოგი სათბურში დათესვისას უპირატესობას ოხრახუშს ანიჭებს, ზოგი _ ცერეცოს, ერთმა კიდევ ყველას მწვანე ხახვის, წიწმატისა და ქინძის დათესვა ამჯობინა და გვერდით მჯდომ მეზობელსაც ურჩია, რომ აღნიშნული მწვანილები დაეთესა, რადგან ის უფრო მომგებიანი და მოთხოვნადია.

წყალტუბოს რაიონში, პირველი სოფელი, თანაც ყველაზე დიდი, გეგუთია, სწორედ აქ შეჩერდა ავტობუსი და მეც მგზავრებთან ერთად ჩამოვედი.

სადაც კი გაიხედავ, ყველგან, რამდენიმე ათეულ მეტრზე გაჭიმული მინისა და ცელოფნის სათბურებია. “სათბურების ქვეყანა” _ ასე შეიძლება დაარქვა სოფელს, სადაც თითოეული გოჯი მიწა ათვისებულია და ზედ მწვანილი არის დათესილი.

ერთ-ერთ ოჯახში, დაძახებისას, პასუხი სათბურიდან გავიგონე _ ოჯახის ყველა წევრი სათბურში იყო და მწვანილს უვლიდა. სათბურში დაკიდებული თერმომეტრი 38 გრადუს სითბოს აჩვენებდა, თუმცა, გაუსაძლის სიცხეშიც კი მწვანილის კვალში მედგრად იდგნენ. კითხვაზე, რამდენ საათს ატარებენ სათბურში მეურნეები, ბუცხრიკიძეებმა გვიპასუხეს: მთელ დღეს შრომაში ატარებენ, რათა კარგი მოსავალი აიღონ.

გოჩა ბუცხრიკიძეს 3 600 კვადრატულ მეტრზე გადაჭიმული რამდენიმე ათეულ მეტრიანი, მინისა და ცელოფნის ექვსი სათბური აქვს. 10 წელია, რაც მემწვანილეობას ხელი მოჰკიდა და როგორც თვითონ ამბობს, ფინანსურადაც ამოისუნთქა. თუმცა, მწვანილის გაყიდვიდან შემოსული თანხით, ჯერჯერობით, მხოლოდ სახლის აშენება შეძლო. ამბობს, რომ ძალზე შრომატევადი საქმეა და თუ ბოლომდე არ დაიხარჯე, არაფერი გამოგივა, პირიქით, ვალებში გადაგაგდებს.

მისი დილა 5 საათზე, მამლის ყივილამდე იწყება. ამბობს, რომ მამლის ყივილს ვერ დაელოდება, რადგან საქმე არ იცდის. გამთენიისას ექვსივე სათბურის კარები და ფანჯრები უნდა გააღოს, რათა სათბურში ჰაერმა იტრიალოს, ამის შემდეგ ცერეცოზე მოკიდებული დილის ცვარი უნდა გადაფერთხოს, რომ მცენარეს ფოთოლი არ დაუზიანდეს. როცა ამ პროცედურებს დაასრულებს, მწვანილის მორწყვის დროა _ სპეციალური მილების გაყვანილობის მეშვეობით, რამდენიმე საათის განმავლობაში სათბურს რწყავს, მორწყვის შემდეგ კი, სპეციალური შხამ-ქიმიკატებით წამლავს. ამასობაში მზე უკვე ჩასვლას იწყებს და ბინდდება.

როგორც ბატონი გოჩა ამბობს, ყოველ ათ დღეში, თითო სათბურში 400 კილოგრამ ცერეცოს კრეფს, რაც ექვსივე სათბურში დაახლოებით 2 500 კილოგრამი გამოდის. მისი ფასი ამჟამად 4 ლარია. ოჯახის წევრები რამდენიმე ასეული კილოგრამის მოკრეფას თავად ვერ ახერხებენ და დამატებით მკრეფავ ქალებს ქირაობენ. თითოეული მათგანი დღეში, საშუალოდ, 50 კილოგრამს კრეფს და 20 ლარს უხდიან.

ბუცხრიკიძეების მსგავსად, იმავე შრომას ეწევიან ლელაძეებიც. ისინი წუხან, რომ რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ, მწვანილის გატანა რუსეთში გართულდა, არადა, წყალტუბოს რაიონის სოფლებში მოკრეფილი ათობით ტონა მწვანილის 85% სწორედ რუსეთის ბაზარზე იყიდებოდა. ახლა მოწეული მწვანილის ლომის წილი უკრაინაში იყიდება, სულ რამდენიმე პროცენტი კი სხვა ქვეყნებში გადის. ამბობენ, რომ წლების წინ, როცა საქართველოსთვის რუსეთის ბაზარი გახსნილი იყო, მწვანილსაც უფრო მაღალი ფასი ჰქონდა, რადგან მოთხოვნა დიდი იყო. ამ სოფლებში, წელიწადის ოთხივე დროს, სათბურში მიწა თავისუფალი არასოდეს არის _ ზამთრის და გაზაფხულის შემდეგ, კიტრსა და პომიდორს რგავენ. როგორც სოფელში ამბობენ, შემოსავლიანი და სარფიანი ეს საქმე იმიტომ არის, რომ ზამთარში მწვანილი საზღვარგარეთ გადის, ზაფხულში მათი კიტრი და პომიდორი ადგილობრივ ბაზრებში იყიდება, თავიანთი ბოსტნეული ქუთაისის ბაზარში მიაქვთ და საბითუმო ფასებში აბარებენ.

გარდა მემწვანილეობისა, წყალტუბოს რაიონის სოფლებში მესაქონლეობას და მევენახეობასაც მისდევენ. აქ რთულია, მოძებნო ოჯახი, რომელსაც რამდენიმე ასეული ლიტრი ღვინო, ფრინველები და პირუტყვი არ ჰყავს.

გეგუთში ერთდღიანი სტუმრობის შემდეგ, საღამოს უკან დავბრუნდი. სამგზავრო ავტობუსში საუბრის თემა არ შეცვლილა: მწვანილი, მწვანილი და მხოლოდ მწვანილი! გეგუთის მოსახლეობას წინ შრომატევადი დღეები ელოდება _ ასეულობით სათბურში პომიდვრისა და კიტრის ნერგებია გადასატანი.