სახალხო დამცველის აპარატმა, კონტროლის პალატის მიერ მარტსა და აპრილში მოქალაქეებისთვის ახსნა-განმარტების ჩამორთმევის პროცესის შესწავლა დაასრულა და დასკვნა გამოაქვეყნა. სახალხო დამცველმა გიორგი ტუღუშმა ლევან ბეჟაშვილს რეკომენდაციებითაც მიმართა და იმედი გამოთქვა, რომ კონტროლის პალატის თავმჯდომარე ამ რეკომენდაციებს გაითვალისწინებს.
სახალხო დამცველის თქმით, საქმეების შესწავლის დროს არა ერთი უფლება დარღვევის ფაქტი გამოვლინდა. ტუღუშის განმარტებით, დარღვევის ნაწილი განპირობებულია საკანონმდებლო ბაზის არასისტემატიზირებულობით, ხოლო ნაწილი _ უშუალოდ მოხელეთა კანონსაწინააღმდეგო ქცევით.
“მედიასაშუალებებით გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ, ზემოაღნიშნული პროცედურების წარმოებისას, ხსენებული პირების ადვოკატებს, ზოგიერთ შემთხვევაში, არ მიეცათ შესაძლებლობა, სრულყოფილად განეხორციელებინათ საკუთარი უფლებამოსილება. ასევე, პრეტენზიები გამოითქმოდა მედიასაშუალებებისათვის ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვასთან დაკავშირებით, რაც იმაში გამოიხატებოდა, რომ ამ უკანასკნელთ არ მიეცათ საშუალება, დასწრებოდნენ ახსნა-განმარტებების ჩამორთმევის პროცესს. 14 მარტს, კონტროლის პალატის ვებგვერდზე ასევე გამოქვეყნდა ამონარიდები გამოკითხულ პირთა ახსნა-განმარტებებიდან, რომლითაც საჯარო გახდა ისეთი კერძო საკითხები, რომლებიც შეეხებოდა ახსნა-განმარტების მიმცემ პირთა ჯანმრთელობას, შემოსავლებს და სხვა კერძო საკითხებს”, _ აღნიშნულია ტუღუშის მიერ ბეჟაშვილისთვის გაგზავნილ წერილში.
სახალხო დამცველი ყურადღებას იმ ფაქტზეც ამახვილებს, რომ გამოსაკითხი პირებისთვის გაგზავნილ უწყებებში გარკვევით არ იყო მითითებული, რომ ადამიანებს მოწმის სტატუსით იბარებდნენ და მოქალაქეებისთვის გაგზავნილ უწყებებში მითითებული არ იყო ზუსტი მისამართი, სადაც უნდა მისულიყვნენ ახსნა განმარტების მისაცემად შესაბამისი პირები.
“მართალია, უწყებაში მითითებული იყო ქუჩა და შენობის ნომერი, მაგრამ მითითებული არ ყოფილა ქალაქი (მუნიციპალიტეტი). მიგვაჩნია, რომ ნებისმიერი პირის მიმართ, რომელიც, შესაძლოა, სახელმწიფო კომპეტენტური ორგანოს მიერ დაბარებული იქნას მოწმის სახით ახსნა-განმარტების მისაცემად, დაკმაყოფილებული უნდა იყოს ადამიანის უფლებათა ის მინიმალური სტანდარტები, რომელიც უზრუნველყოფილია საქართველოს კონსტიტუციითა და იმ ადამიანის უფლებათა შესახებ არსებული საერთაშორისო შეთანხმებებით, რომლის მონაწილეც არის საქართველო”, _ აღნიშნულია წერილში.
გიორგი ტუღუში მედიის მიერ დაკითხვების პროცესის გაშუქებასაც ეხება და აღნიშნავს, რომ “საქართველოს სახალხო დამცველის რწმუნებულებისათვის აღნიშნულ საკითხთან (საქართველოს კონტროლის პალატაში მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოება) დაკავშირებით მიცემულ ახსნა-განმარტებებში სხვადასხვა მედიასაშუალებების ჟურნალისტები აფიქსირებდნენ საქართველოს ცალკეულ ქალაქებში (ქუთაისი, ზუგდიდი, ზესტაფონი, გორი და სხვა) საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ პოლიტიკური პარტიების წევრების გამოკითხვისას ადმინისტრაციულ შენობებში მათი თავისუფალი გადაადგილების შეზღუდვისა და იმავდროულად, ჟურნალისტური საქმიანობის განხორციელების ხელშეშლის ფაქტებს, რასაც უკავშირებენ მხოლოდ კონტროლის პალატის საქმიანობას”.
სახალხო დამცველი თავი წერილში სპეციალურ თავს უთმობს პროცესის საჯაროობას და მედიას: “საკითხთა შესწავლის დროს, ჩვენი მხრიდან განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო პროცესის საჯაროობასა და მედიასაშუალებებისათვის ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის საკითხს. მედიასაშუალებების ზოგიერთი წარმომადგენელი ჩვენთან საუბრისას აღნიშნავდა, რომ მათ შეეზღუდათ პროფესიული საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობა.
როგორც მოგეხსენებათ, საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლის თანახმად: “ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, გამოთქვას და გაავრცელოს თავისი აზრი ზეპირად, წერილობით ან სხვაგვარი საშუალებით.”
აღნიშნული დებულება აწესებს კონსტიტუციურ გარანტიებს ჟურნალისტური საქმიანობისათვის. იმავდროულად, ინფორმაციის თავისუფლად მიღების უფლება არ გულისხმობს სახელმწიფო ორგანოებს მიერ გახორციელებულ ნებისმიერ პროცედურებზე ჟურნალისტთა ან სხვა დაინტერესებულ პირთა დასწრების უზრუნველყოფას.
მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ ჩვენს მიერ ვერ დადგინდა ჟურნალისტებისათვის მოწმეთა ახსნა-განმარტებების ჩამორთმევის პროცესზე დასწრების საშუალების არმიცემის გამო მათი უფლებების დარღვევის ფაქტი, მიგვაჩნია, რომ ის ფორმა, რა სახითაც კომუნიკაცია ხდებოდა ჟურნალისტებთან, არ შეიძლება განხილული იქნას, როგორც საუკეთესო პრაქტიკა. ჟურნალისტები სამართლიანად გამოთქვამდნენ პროტესტს იმასთან დაკავშირებით, რომ იმ ადმინისტრაციულ შენობებში, სადაც, როგორც წესი, ყოველგვარი დამატებითი ბარიერების გარეშე დაიშვებოდნენ, კონკრეტული საქმისწარმოების დროს დაუწესდათ შეზღუდვები. აღნიშნული კუთხით, მნიშვნელოვნად მივიჩნევ კონტროლის პალატის მიერ გატარდეს სათანადო ღონისძიებები, რათა მედიასაშუალებების დაინტერესებულ წარმომადგენლებს მიეცეთ ხელმისაწვდომობა სრულყოფილ ინფორმაციაზე მიმდინარე პროცესის შესახებ, თუ ასეთი ინფორმაცია არ შეიცავს სახელმწიფო, კომერციულ ან პირად საიდუმლოებას”, _ აღნიშნავს სახალხო დამცველი.
როგორც ჩანს, გიორგი ტუღუშს გურიისკენ არ გამოუხედავს და ჩოხატაურის, ოზურგეთის და ლანჩხუთის შემთხვევები არ შეუსწავლია. ტუღუშმა, ალბათ, არ მოინდომა, თორემ აუცილებლად დაადგენდა ჟურნალისტების უფლებების დარღვევის ფაქტებს. სახალხო დამცველმა არ იცის ან გამორჩა, რომ ჩოხატაურში, 13 მარტს, მთელი დღის განმავლობაში ჟურნალისტების ადმინისტრაციულ შენობაში შენობაში არ შეუშვეს და განცხადების დატოვების საშუალებაც კი არ მისცეს. სხვათაშორის, ჩოხატაურში არსებული დარღვევები საჯაროდ დაადასტურა ლევან ბეჟაშვილმაც და აღნიშნა, რომ შეფერხებები მხოლოდ რამდენიმე საათის განმავლობაში იყო. თუმცა, ჩვენ მიერ გადაღებული ვიდეო კადრები უტყუარი მტკიცებულებაა იმისა, რომ 13, 14, 15 მარტს, გურიაში კონტროლის პალატამ ყოველგვარ ზომებს გადააჭარბა და ჟურნალისტებს არათუ დაკითხვაზე დასწრების საშუალება, არამედ ადმინისტრაციულ შენობაში შესვლის უფლებაც კი არ მისცა, რაც კონსტიტუციის დარღვევაა.
“მოწმეების და მათი კანონიერი წარმომადგენლების მხრიდან განსაკუთრებულად მტკივნეულად იქნა აღქმული ადმინისტრაციულ შენობებში შესვლის შემდგომ დაცვის პოლიციის თანამშრომლების მეშვეობით ჩატარებული დეტალური შემოწმება (არ იგულისხმება შემოწმება დეტექტორით), რომლის დროსაც თითოეული მოქალაქე ექვემდებარებოდა როგორც დეტექტორით, ისე ხელით შემოწმებას, ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის გახდას, პირადი ნივთების ჩამორთმევას, რაც ცალსახად სცდება ადმინისტრაციულ შენობებში შესაბამისი ფუნქციის შესასრულებლად დაქირავებული დაცვის პოლიციის თანამშრომელთა უფლებამოსილებებს. როგორც ზემოთ აღინიშნა, დაცვის პოლიციის თანამშრომლების მიერ მოქალაქეებს ყოველგვარი სამართლებრივი არგუმენტაციის გარეშე ეზღუდებოდათ პირადი უფლებები. აღნიშნული პირები მოქალაქეებს საშუალებას არ აძლევდნენ, გამოსაკითხ ოთახში შეეტანათ პირადი ნივთები (ტელეფონი, საათი, საქაღალდე და სხვა). შემოწმება ანალოგიური სახით უტარდებოდათ ადვოკატებს, რომლებსაც ასევე არ მისცეს საშუალება გამოსაკითხ ოთახში შეეტანათ ჩანთები, რომლებშიც ჰქონდათ საკანონმდებლო აქტები, რაც დაცვის უფლების ხელყოფის ტოლფასია,” _ აღნიშნავს სახალხო დამცველი.
სახალხო დამცველის განმარტებით, კონტროლის პალატის აღნიშნული მიდგომა წინააღმდეგობაში მოდის, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 41-ე მუხლის მე-2 პუნქტთან, ასევე ეწინააღმდეგება ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსს. ტუღუში აღნიშნავს, რომ კონტროლის პალატამ, ნებისმიერი პირადი საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის გასაჯაროებისას, მკაცრად უნდა დაიცვას, როგორც კონსტიტუციის, ასევე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები და ინფორმაცია საჯარო გახადოს მხოლოდ შესაბამისი პირის თანხმობის არსებობის შემთხვევაში: “ჩვენს მიერ მიღებული ინფორმაციის თანახმად, მოწმედ დაკითხული პირები და მათი ადვოკატები აცხადებდნენ, რომ, ხშირ შემთხვევაში, კონტროლის პალატის უფლებამოსილი პირები მათგან მოითხოვდნენ ისეთი ტიპის ინფორმაციას, რომელიც არანაირ კავშირში არ იყო გამოსაკვლევ საკითხთან. ჩვენს მიერ შესწავლილი ახსნა-განმარტებებიდან, რომლებიც არაიდენტიფიცირებადი სახით მოგვეწოდა კონტროლის პალატისგან, დასტურდება იმ ტიპის ინფორმაციის შეგროვებაც, რომელიც არანაირ კავშირში არაა გამოსაკვლევ საკითხებთან, მათ შორის აღსანიშნავია ინფორმაცია პირის ნასამართლობის შესახებ, პოლიტიკური შეხედულებების შესახებ და სხვა,” _ წერს სახალხო დამცველი.
ტუღუში ბეჟაშვილს მიმართავს, რომ შეისწავლოს ყველა ის ფაქტი, რომელიც დაკავშირებული იყო 2012 წლის მარტსა და აპრილში მოწმეთა ახსნა-განმარტებების გამოქვეყნებასთან და სათანადო წესით გაფორმებული თანხმობის არარსებობის შემთხვევაში დისციპლინური წესით დასაჯოს შესაბამისი მოხელეები, რომლებმაც უზრუნველყვეს ახსნა-განმარტების მიმცემთა პირადი საიდუმლოების ხელყოფა.
