კულტურის სამინისტროში აცხადებენ, რომ ნივთს არქეოლოგიური ღირებულება არ გააჩნდა. იგივეს ამტკიცებს გიზო ხელაიაც, რომლის კერძო კოლექციაშიც „რომაელი მეომრის აღჭურვილობა“იყო დაცული. ნივთი, რომელიც რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება (მუზარადი, წინა და უკანა მხარე, სამკლაურები) ამ დროისათვის საზღვარგარეთაა გატანილი. ხელაია აცხადებს რომ „აღჭურვილობის გაყიდვა სურს, თუმცა მას არავინ ყიდულობს.
გიზო ხელაია კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსი ხელაიას შთამომავალია, „გურია ნიუსთან“ საუბარში ის აცხადებს, რომ მისი ოჯახის საკუთრებაში წინაპრების მიერ დატოვებული რამდენიმე ნივთი მოიპოვება, მათ შორის იყო რომაული აღჭურვილობა.
„ეს ნივთი დიდი ხანი ინახებოდა ჩვენს ოჯახში, მაინტერესებდა რა იყო და გადავწყვიტე, კვლევა ჩამეტარებინა, . საქართელოში ვინც ნახა, ყველამ თქვა, არაფერს არ წარმოადგენსო, შემდეგ დავუკავშირდი ბოლონიის უნივერსიტეტს. 1 წლის განმავლობაში სწავლობდნენ რა იყო,“_ აცხადებს გიზო ხელაია.
„თავიდან, როდესაც მან ეს ნივთი წარმოადგინა, ძალიან დიდი ინტერესი გაგვიჩინა. ვიფიქრეთ, რომ სამეცნიერო თვალსაზრისით, ეს იქნებოდა ძალიან საინტერესო, რადგან საუბარი იყო მის კოლხურ წარმომავლობაზე. გიზო ხელაია ამბობდა, რომ ამ ნივთში უცხოელები დიდ თანხას სთავაზობდნენ. ასევე ჰქოდა სხვადასხვა ვერსია ნივთის წარმომავლობასთან დაკავშირებით _ ხან ამბობდა წინაპრებისგან დამრჩაო, ხან რაღაც ექსპედიციას ახსენებდა. ხელაიას ნივთის საზღვარგარეთ გატანა და გამოკვლევა სურდა. ვინაიდან ჩვენთან არ იყო იმ დონის კვლევის ჩატარების საშუალება, ძეგლს დროებით მივანიჭეთ ობიექტის სტატუსი და იტალიაში გატანის ნება დავრთეთ, “- ამბობს „გურია ნიუსთან“ საუბარში კულტურის სამინისტოს თანამშრომელი მაკა სოხაძე .
მისი თქმით, ვინაიდან ფერარას უნივერსიტეტიდან დასკვნა იგვიანებდა, კულტურის სამინისტრომ აღჭურვილობას ობიექტ ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.
არსებული კანონმდებლობის მიხედვით, კულტურის სამინისტრო კულტურული ფასეულობის საქართველოდან გატანასა და დროებით გატანაზე ნებართვას ერთჯერადად, 3 თვის ვადით გასცემს. ნივთი კი იტალიაში, 2 წელზე მეტ ხანს ინახებოდა.
ფერარას სახემწიფო უნივერსიტეტის 2011 წლის 17 სექტემბრით დათარიღებულ დასკვნაში ნათქვამია, რომ „რომაელი მეომრის აღჭურვილობა“ არ წარმოადგენდა ანტიკური პერიოდის ნივთს.
„აბჯრის წინა მხარეს გამოსახული იკონოგრაფიული ელემენტები არ შეესაბამება ანტიკური ხანის ნიმუშს, რადგან გამოსახული ფიგურები განეკუთვნება სხვადასხვა ისტორიულ კონტექსტსა და პერიოდს, რაც სავსებით უჩვეულოა ანტიკური ხანის ნივთისათვის.
აბჯრის არც ერთ ნაწილში არ შეინიშნება კოროზიისა და ცვეთის კვალი, რასაც ჩვეულებრივ ანტიკურ ნივთში ვაწყდებით.
საბოლოოდ, ეს არის აბსოლუტურად დადასტურებული ფაქტი, მეტალოგრაფიულმა ანალიზებმა აჩვენა, რომ აბჯრის მეტალთა შემადგენლობა შეიცავს ალუმინს, რომლის დამუშავება არ ხდებოდა ანტიკურ ხანაში, რადგან მისი დნობის ტემპერატურა ძალიან მაღალია ნებისმიერი ანტიკური ხანის ღუმელისათვის“ _ წერს პროფესორი ლივიო ძერბინი დასკვნაში.
ფერარას უნივერსიტეტი, სადაც ძერბინი მუშაობს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის და მრავალი არქეოლოგიური ექსპედიციის დამფინანსებელია, პროფესორი რამდენჯერმე იმყოფებოდა საქართველოში და რომაული აღჭურვილობით დაინტერესდა.
კულტურის სამინისტროში იხსენებენ, რომ ხელაია ძერბინისთან და ქართველ პროფესორ ვახტანგ მიჩელთან ერთად რამდენჯერმე მივიდა სამინისტროში.
ძეგლთან დაკავშირებით დიდი მოლოდინი იყო, პროფესორები ამბობდნენ, რომ შესაძლოა, საქმე ჰქონოდათ კოლხურ აღჭურვილობასთან. ფერარას უნივერსიტეტის დასკვნამ ეს იმედები გაფანტა, თუმცა ამის მუხედავად, გიზო ხელაიამ მაინც მოითხოვა ნივთის საზღვარგარეთ გატანის ნებართვა.
არსებული კანონმდებლობის მიხედვით, ძეგლის გატანამდე კულტურის სამინისტროში შეიკრიბა სამინისტროსთან არსებული კომისია, რომლის შემადგენლობაშიც საქართველოში ყველაზე ცნობილი და აღიარებული არქეოლოგები შედიოდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ნივთის სიძველესთან დაკავშირებით მათ შორის აზრთა სხვადასხვაობა იყო, იტალიიდან ჩამოტანილ დასკვნას, საბოლოოდ, ყველა დაეთანხმა.საქართველოში ეს დასკვნა არავის გადაუმოწმებია, უბრალოდ ენდვნენ.
კანონი ცალსახად ადგენს, რომ ”კულტურული ფასეულობა საზღვარგარეთ დროებით გატანის შემდეგ საქართველოში დაბრუნებისას ექვემდებარება აუცილებელ სახელმწიფო ექსპერტიზას, რომელიც ტარდება ამ კანონის მე-15-17 მუხლების მოთხოვნათა დაცვით.”
პროფესორი ვახტანგ ლიჩელი „გურია ნიუსთან“ საუბარში აცხადებს, რომ ყველაფერი ისედაც ნათელი იყო და არანაირი მოლოდინი რომაულ არჭურვილობასთან დაკავშირებით არავის ჰქონია.
„ეს ნივთი არის ფალსიფიცირებული ანუ არ არის ორიგინალი, დამზადებულია მე-19 საუკუნეში, მაშინ ასეთი ნივთები ძალიან ბევრი მზადდებოდა იმ დროინდელ რუსეთის იმპერიაში და გაჰქონდათ ყველგან, მათ შორის მოხვდა საქართველოშიც. მხატვრული თვალსაზრისით, სიუჟეტის თვალსაზრისით, ეს არის სრული კოლაჟი რომელიც არ შეესაბამება არც ბერძნულ და არც რომაულ სტილს. ქიმიური შემადგენლობითაც დგინდება, რომ ეს არ არის ორიგინალი და მისი სამცნიერო ღირებულება ძალიან დაბალია,“ _ აცხადებს ლიჩელი „გურია ნიუსთან„ საუბარში.
ლიჩელი უარყოფს, რომ ნივთთან დაკავშირებით ქართველ არქეოლოგთა შორის აზრთა სხვადასხვაობა არსებობდა:
_ ყველას ერთი აზრი გვქონდა, რომ ეს არის ფალსიფიკაცია. ოქმი, სადაც ამ საკითხის განხილვაა აღწერილი, დაცულია კულტურის სამინისტროში და შეგიძლიათ ნახოთ. არანაირი მოლოდინი ამ ნივთთან დაკავშირებით არ ყოფილა, არც ერთ ქართველ არქეოლოგს არ შეპარვია ეჭვი რომ ეს იყო ანტიკური ნივთი“_ აცახდებს პროფესორი ლიჩელი.
ის ამბობს, რომ თუ გამოცდილი არქეოლოგი ნივთს კარგად დააკვირდებოდა და გაიაზრებდა მასზე არსებულ სიუჟეტებს, მაშინვე მიხვდებოდა, რომ ეს იყო მე-19 საუკუნის ნივთი და არა ანტიკური პერიოდის.
როგორც ჩანს, გამოცდილი არქეოლოგი ვივო ძერბინი ამაში ქართველი კოლეგებივით დარწმუნებული არ იყო და ფერარას უნივერსიტეტმა, სადაც თავად მუშაობს, ნივთის საზღვარგარეთ გასატანად და გამოსაკვლევად რამდენიმე ათასი გაიღო. გაურკვეველია, რატომ გაჭიანურდა კვლევა 2 წლით, მაშინ როდესაც ნივთს არანარი ცვეთის კვალი არ ეტყობოდა და ლიჩელის მტკიცებით, ვიზუალური დაკვირვებითაც შეიძლებოდა მისი ანტიკურობის გამორიცხვა.
„ამ ეტაპზე ნივთი ანტიკვარად ითვლება და მისი ღირებულება დაახლოებით 200 ათასია. თუმცა იმ შემთხვევაში თუ ის ანტიკურ ნივთად ჩაითვლებოდა , მისი ფასი 7-8 მილიონი იქნებოდა,“ _ აცხადებს ხელაია.
ის ამბობს, რომ „აღჭურვილობა“ მისი კუთვნილებაა და რასაც უნდა იმას იზამს:
„რაში აინტერესებს „გურია ნიუსს“ ეს ამბავი? ნივთი არის ჩემი ოჯახის საკუთრება , მინდა გავყიდი, მინდა _ არა. ამჯერად, აღჭურვილობას საზღვარგარეთ ვინახავ,“_ აცხადებს ხელაია „გურია ნიუსთან“ საუბარში.
საქართველოდან კულტურულ ფასეულობათა გატანის ნებართვის პროცედურა ცალსახად ადგენს, რომ ქვეყნიდან ნივთის გატანამდე, 3 თვის განმავლობაში, მფლობელი ვალდებულია, შესთავაზოს ის სხვადასხვა მუზეუმებს. ხელაია აცხადებს რომ ნივთი არავისთვის შეუთავაზებია, რადგან ფერარას უნივერსიტეტის დასკვნის შემდეგ საეჭვოა, რომ მუზეუმებს ნივთის მიმართ ინტერესი გასჩენოდათ.
იგივეს აცხადებს კულტურის სამინისტრო, თუმცა ნივთის მუზემებისთვის შეუთავაზებლობას ის მისი მაღალი ფასითაც ხსნის.
„არც ერთი მუზეუმისთვის არ შეგვითავაზებია, იმიტომ რომ მფლობელმა ძალიან მაღალი ფასი დაასახელა, ამის გადახდა კი აქ არც ერთ მუზეუმს არ შეეძლო. გარდა ამისა, პატრონს უნდოდა ნივთის საზღვარგარეთ გაყიდვა და ჩვენ ამაში ხელი არ შევუშალეთ“_ აცხადებს კულტურის სამინისტრო „გურია ნიუსთან“ საუბარში.
საბოლოოდ, „რომაული მეომრის აღჭურვილობას“ შემეცნებითი სტატუსი მიენიჭა, რის შემდეგაც ხელაიამ ნივთი საზღვარგარეთ გაიტანა. მისი მტკიცებით, ნივთს მყიდველი ჯერჯერობით არ ჰყავს, თუმცა საქართველოში მის დაბრუნებას არ ჩქარობს.
არსებული კანონდებლობა იძლევა კულტურულ ფასეულობად მიჩნეული ნივთების ზუსტ ჩამონათვალს. მათ შორისაა ღირებულებები, რომლებიც დაკავშირებულია ისტორიასთან, მათ შორის, მეცნიერებისა და ტექნიკის, ომებისა და საზოგადოების ისტორიასთან, აგრეთვე ეროვნულ მოღვაწეთა, მოაზროვნეთა, მეცნიერთა, ხელოვანთა და სპორტსმენთა ცხოვრებასთან და დიდმნიშვნელოვან ეროვნულ ფაქტებთან, ასევე ნივთები, რომლებიც 100 წელზე მეტი ხნისაა.
