ასკილი _ პირველობის პალმის რტოს კავალერი

ასკილი, ველური ვარდი, ვარდისებრთა ოჯახის წარმომადგენელია. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი, ზოგჯერ ხვიარა, ეკლიანი ბუჩქებია; ლამაზი და სურნელოვანი ყვავილები (ვარდისფერი, წითელი, თეთრი იშვიათად, ყვითელი), ცალად ან ქოლგისებრ _ საგველა ყვავილედშია თავმოყრილი. ნაყოფი ერთთესლიანი კაკლუჭია, მომწიფებისას ხორციანი ხდება და ღებულობს ნარინჯის, წითელ და ზოგჯერ შავ ფერსაც. ასკილის გავრცელების ბუნებრივი არეალი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროა. ცნობილია 400-მდე სახეობა, მათ შორის საქართველოში _ 25. მათგან 5 ენდემურია.

ასკილი იზრდება ტყის პირებზე, იშვიათად ქვეტყეში. ბუჩქნარებში, ქვიან და კლდოვან ფერდობებზე, სუბალპურ მდელოებზე;

ასკილი ძველთაგანავე ცნობილია, როგორც სამკურნალო საშუალება. უკვე XVII ს-ში მოსკოვის სამხედრო ჰოსპიტალში ძალების მოსაკრებად და საერთო მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად დაჭრილებს ასკილის ტკბილ ნაყენს ასმევდნენ.

დიდი ავიცენა (980-1037) წერდა ასკილზე, როგორც გამაჯანსაღებელ სამკურნალო საშუალებაზე უამრავი დაავადების დროს.

C ვიტამინის შემცველობის მიხედვით, ასკილმა ღირსეულად დაიმსახურა პირველობის ოქროს პალმის რტო დედამიწაზე არსებულ ველურ სამკურნალო მცენარეთა შორის.

ყავისფერი ასკილის ნაყოფში 40-50-ჯერ მეტი C ვიტამინია, ვიდრე შავ მოცხარში და 500-ჯერ მეტი, ვიდრე ლიმონში.

გარდა ამისა, ასკილი შეიცავს: შაქარს (18%), პექტინებს (3,7%), მთრიმლავ ნივთიერებებს (4,5%), ლიმონის, ვაშლისა და სხვა ორგანული მჟავებს, კაროტინს (12-18 მგ%), ვიტამინებს, მინერალებს. სწორედ სასარგებლო და აუცილებელი ვიტამინებისა და მინერალების მდიდარი შემადგენლობა აქცევს მას მნიშვნელოვან პროფილაქტიკურ საშუალებად ჯანმრთელი და სამკურნალოდ _ ავადმყოფი ადამიანისთვის.

ასკილის ჩაი მოქმედებს როგორც მატონიზებელი და საერთო გამაჯანსაღებელი საშუალება. აქვს ანთებისა და სკლეროზის საწინააღმდეგო მოქმედება. დამამშვიდებლად მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე, გულ-სისხლძარღვთა და ღვიძლის ფუნქციებზე, კუჭ-ნაწლავის მუშაობაზე და ნივთიერებათა ცვლის პროცესზე.

ასკილი მრავალი ქვეყნის ხალხური მედიცინისა და მსოფლიო მედიცინის აღიარებული სამკურნალო საშუალებაა.

ასკილის ზეთი უძველესი დროიდანვე გამოირჩეოდა როგორც ჭრილობის შეხორცების საუკეთესო საშუალება; ამასთანავე, ის ამაღლებს ორგანიზმის წინააღმდეგობის უნარს ქიმიური დასხივებისას, უზრუნველყოფს ნივთიერებათა ცვლას შაქრიანი დიაბეტის დროს.

ასკილის ნაყოფისგან ამზადებენ ჩაის და სასმელებს, მურაბებს და ჯემებს; ყვავილის ფოთლები კი გამოიყენება როგორც კულინარიაში, ასევე მედიცინასა და კოსმეტიკაში.

_ ასკილის ნყოფის თესლი გამოიყენება, როგორც ნაღველმდენი, შარდმდენი და ანთების საწინააღმდეგო საშუალება;

_ ასკილის ფესვების ნახარშს აქვს შემკვრელი და ანტისეპტიკური თვისებები;

_ ფოთლების წყალზე ნაყენი არის მიკრობების საწინააღმდეგო და ტკივილდამაყუჩებელი საშუალება. მას იყენებენ კუჭ-ნაწლავის დაავადებების დროს;

_ ასკილის ნაყოფის წყალზე მომზადებული ნაყენი საუკეთესოა სისხლნაკლულობისას, განსაკუთრებით, ძალების გამოცლისა და ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდგომი სისუსტის დროს. იმავე ნაყენს იყენებენ კუჭისა და ნაწლავების წყლულოვანი დაავადების, კუჭის კატარის (დაბალი მჟავიანობით), ღვიძლის, თირკმელებისა და შარდის ბუშტის დაავადებების დროს;

_ ციმბირის ხალხური მედიცინა ნაყოფის ნახარშს იყენებს გაციებით გამოწვეული დაავადებისას;

_ ფესვების ნახარშს სვამენ მალარისა და თირკმლის კენჭოვანი დაავადებების შემთხვევაში;

_ გერმანული ხალხური მედიცინა ნაყოფის ნახარშს და დაქუცმაცებული ნთესლის ნაყენს ურჩევს თირკმელებსა და საშარდე ბუშტში კენჭების არსებობისას, ხოლო მხოლოდ ნაყოფის ნაყენს _ ავიტამინოზის დროს;

_ ტიბეტური მედიცინის მიხედვით, ასკილი საუკეთესოა ფილტვების ტუბერკულოზის, არტერიოსკლეროზისა და ნევრასთენიის შემთხვევაში;

_ ასკილის ფესვების ნახარშს იყენებენ სააბაზანო საშუალებად დამბლისა და ფეხებში ძალის გამოცლის, ხოლო მშრალი ნაყოფის ნახარშს _ რევმატიზმის დროს;

_ თანამედროვე მეცნიერული მედიცინა ნაყოფის ნაყენს ფართოდ გამოიყენებს ავიტამინოზის დროს, როგორც საერთო გამაჯანსაღებელ საშუალებას, რომელიც ამაღლებს ორგანიზმის წინააღმდეგობის უნარს სხვადასხვა ინფექციური დაავადებების, ჭრილობის, დამწვრობის, მოყინვის შემთხვევაში;

_ ასკილის ნაყოფი შედის პოლივიტამინურ ნაკრებებში. ნაყოფისგან ამზადებენ პრეპარატ ხოლოსასს – ნაღველმდენ საშუალებას, რომელიც გამოიყენება ღვიძლის დაავადებების, ცისტიტისა და ჰეპატიტების დროს.

სამკურნალო დანიშნულებით ნახარშები და ნაყენი შეიძლება ასე მოამზადოთ:

_ 1 ს. კ. ნაყოფს დაასხით 2 ჩ. ჭ. მდუღარე, ადუღეთ 10 წთ. დახრულ ჭურჭელში, დატოვეთ 24 საათით. გაწურეთ, გაფილტრეთ და დაუმატეთ შაქარი (გემოვნებით). მიიღეთ 5 ჩ. ჭ. 2-3-ჯერ დღეში, ჭამის წინ;

_ 2 ს. კ. ფესვები 15 წთ. აადუღეთ 2 ჩ. ჭ. წყალში, დატოვეთ 2 საათით, გაწურეთ; მიიღეთ 1 ჩ.ჭ. 4-ჯერ დღეში, ჭამის წინ;

_ 1 ჩ. კ. ასკილის თესლის ფხვნილი ადუღეთ 5 საათი. 1 ჩ. ჭ. წყალში (ნელ ცეცხლზე). დატოვეთ თავდახურული 2 საათით. მიიღეთ 1 ჩ. ჭ. 3-4-ჯერ დღეში ჭამის წინ;

_ 1 ს. კ. ფოთლებს დაასხით 1,5 ჩ. ჭ. მდუღარე, შეფუთეთ. დატოვეთ 2-3 საათით. გაწურეთ. მიიღეთ 2 ს.კ. 3-ჯერ დღეში ჭამის წინ.

ასკილის სიროფი

ჭარბი რაოდენობით C ვიტამინის შემცველობის გამო, კაპილარები და სისხლძარღვები რომ არ დაზიანდეს, უმჯობესია მიიღოთ ასკილის სიროფი (როცა ხანგრძლივი დროით გამოიყენებთ).

6 კგ. ჩრდილში გამომშრალი მწიფე ასკილის ნაყოფი და 200-300 გრ. დაჩეჩქვილი ფესვი (ფესვები ცალკე მარლის ტომარაში ჩაყარეთ) მოათავსეთ ემალის 20 ლიტრიან ქვაბში. დაასხით 18 ლ. ცივი წყალი და ადუღეთ ნელ ცეცხლზე 5-6 საათი. დუღილის დროს მოერიდეთ ოთახში ყოფნას და ფანჯრები დატოვეთ ღია. დუღილის დაწყებიდან 20-25 წუთში ფესვები ამოიღეთ.

ქვაბი გადმოდგით, შეფუთეთ თბილად და დატოვეთ 12-18 საათით. სითხის ფერი უნდა იყოს მიწითალო-ყავისფერი. ნახარში გაფილტრეთ ან გაწურეთ ქსოვილში. გაწურული სითხე ისევ 5-6 საათით შედგით ძალიან ნელ ცეცხლზე. როცაა დადუღდება 7-8 ლიტრამდე, ჩაყარეთ 5 კგ. შაქარი და ხის კოვზით აურიეთ გადნობამდე. გადმოდგით, 5 საათით გააგრილეთ. შემდეგ 2-3-ჯერ წამოადუღეთ. შუალედებში 1-2 სთ-ით გააგრილეთ.

როცა სიროფი გაიკეთებს ინტენსიურ წითელ ქაფს, რომლიც ლამობს ქვაბიდან გადმოსვლას, ეს ნიშანია, რომ უნდა გადმოდგათ და გააგრილოთ.

სიროფის მომზადება შეამოწმეთ წყლიან ჭიქაში წვეთის ჩაშვებით _ თუ წვეთი არ გაიშალა, ე.ი. მზადაა.

C ვიტამინის ნაკლებობის პროფილაქტიკისათვის მიიღეთ 1 ჩ. კ. დილით, უზმოზე, 15 დღის განმავლობაში, ყოველ თვეში.

გაციებისას მიიღეთ დღეში 2-3-ჯერ თითო ჩაის კოვზი. შეგიძლიათ მიაყოლეთ წყალი. დიაბეტის შემთხვევაში, მოეთათბირეთ მკურნალ ექიმს.

ასკილის პიურე

დარჩეული, ახალი, მწიფე ნაყოფი დაჭერით სიგრძეზე, ამოაცალეთ თესლი, ჩაყარეთ ქვაბში და დაასხით წყალი ისე, რომ მან დაფაროს ზედა ფენა. ხარშეთ თავდახურულ ჭურჭელში დარბილებამდე და გაცერით.

1 კგ. პიურეზე დაუმატეთ 150-200 გრ. შაქარი, კარგად აურიეთ, დადგით ცეცხლზე და მორევით მიიყვანეთ ადუღებამდე. მზა პიურე გადაიტანეთ გასტერილებულ ქილებში, დაახურეთ საოჯახო კონსერვირებისთვის განკუთვნილი ხუფები.

ასკილის მურაბა

აარჩიეთ საუკეთესო ნაყოფი, გაჭერით სიგრძეზე გამოაცალეთ თესლი და ჩაყარეთ 0,5 ლიტრიან ქილებში ისე, რომ ასკილის ყოველ ფენას მოაყაროთ ქაცვის ნაყოფი. ჩადგით ცხელ წყალში, დაასხით მდუღარე სიროფი და 10 წუთში მოხუფეთ.

1 კგ. ასკილზე საჭიროა 100 გრ ქაცვი, 500 გრ. შაქარი.

ასკილის გამხმარი ფოთლები

მზიან ამინდში დაკრეფილი ფოთლები ერთ ფენად დაალაგეთ სუფთა ქაღალდზე, გაახმეთ ჩრდილში. გამომშრალი ფოთლები ჩაყარეთ ხუფიან ქილებში და დადგით ბნელ, მშრალ ადგილზე. გამოიყენეთ ჩაის მოსამზადებლად.