“ნებისმიერი ავტორიტარული რეჟიმი, რევოლუციით არის “ფეხმძიმედ”

გასული კვირის ოთხშაბათს, “ახალგაზრდა პედაგოგთა კავშირის” თაოსნობით და ორგანიზატორობით ოზურგეთს სოციოლოგი იაგო კაჭკაჭიშვილი სტუმრობდა. გთავაზობთ ინტერვიუს, რომელიც მან “გურია ნიუსს” მისცა.

_ ბატონო იაგო, დღეს ხშირად გვესმის, რომ არ არის გამორიცხული საპროტესტო ტალღა კვლავ აგორდეს. თქვენი აზრით, რამდენად მოსალოდნელია ეს?

_ პირდაპირი პარალელის გავლება იმასთან, რაც მოხდა ახლო აღმოსავლეთში არაბული რევოლუციების ჯაჭვთან დაკავშირებით, უნიადაგოა და არ არის სწორი სხვადასხვა მიზეზის გამო. მაგრამ, მიუხედავად ამისა, იმის თქმა, რომ ჩვენ საზოგადოებაში შეუძლებელია რევოლუციური მუხტი გაჩნდეს, არ შეიძლება. ამის შესაძლებლობა არსებობს ერთი მარტივი მიზეზის გამო _ დღეს ჩვენ ვცხოვრობთ ბევრი ნიშნით ავტორიტარულ, ავტოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო ნებისმიერი ავტორიტარული და ავტოკრატიული რეჟიმი, არის “ფეხმძიმედ” რევოლუციით, ნებისმიერი ავტორიტარული რეჟიმი ზღუდავს ადამიანების ფუნდამენტურ მოთხოვნილებებს, როგორიც არის სოციალური და ეკონომიკური კეთილდღეობის მოთხოვნილება, გამოხატვის თავისუფლების მოთხოვნილება, საკუთრების, უსაფრთხოების მოთხოვნილებები და ა.შ. როდესაც ეს ფუნდამენტური მოთხოვნილებები დათრგუნულია, ეს ქმნის რევოლუციურ სიტუაციას. ასეთი რევოლუციური სიტუაციის პროვოცირება ჩვენ სინადვილეში, ნამდვილად არ არის გამორიცხული, ოღონდ ისიც უნდა ვთქვათ, რომ ხელისუფლება თავადაც კარგად აცნობიერებს ამას და ცდილობს, რაღაცნაირად გაანეიტრალოს რევოლუციური სიტუაციის მოსალოდნელობა, ვთქვათ, ისეთი პოპულისტური მეთოდებით, როგორიცაა ვაუჩერების დარიგება, აქცენტის გადატანა რუსეთზე, როგორც საერთო უცხოელ მტერზე, საარჩევნო გარემოს სერიოზული შეცვლის დეკლარირებაზე და ა.შ. ასე რომ, გარკვეული საპასუხო ქმედებები ხელისუფლებას აქვს, მაგრამ რამდენად მოახერხებს რევოლუციური მუხტის შეჩერებას, ამას მომავალი გვაჩვენებს.

რასაკვირველია, მძიმე სოციალური და ეკონომიკური პირობები, რაც დღეს საქართველოშია, საზოგადოებისთვის არის საპროტესტო მუხტის ერთ-ერთი სერიოზული მაპროვოცირებელი, მაგრამ როგორც უახლოესმა წარსულმა და გამოცდილებამ დაგვანახა, ეს არ არის საპროტესტო ენერგიის მობილიზების მთავარი პირობა _ ჩვენს საზოგადოებას ბევრად უარეს ეკონომიკურ პირობებში უცხოვრია. ამიტომ, მე ვფიქრობ, ის, რაც ყველაზე უფრო ძლიერი კატალიზატორია საპროტესტო ენერგიისა, არის პრინციპული უსამართლობის, საბედისწერო შეცდომების ჩადენა ხელისუფლების მიერ. ასეთი საბედისწერო შეცდომის მაგალითებად გამოდგება 2007 წლის 7 ნოემბრის აქციის სისხლიანი დარბევა, სანდრო გირგვლიანის მკვლელობა და სხვა, როდესაც აშკარა იყო სახელმწიფო სტრუქტურების მიერ ჩადენილი უკანონობა და უსამართლობა. ასე რომ, საქართველოში საპროტესტო გამოსვლებს უფრო მეტად ღირებულებითი კონფლიქტი ასაზრდოებდა და არა სოციალურ-ეკონომიკური.

_ “ვარდების რევოლუციის” შემდეგ, ხშირად დამდგარა ახალი ლიდერის ძიების პროცესი, თითქოს კიდევაც გამოჩნდა რამდენიმე ოპოზიციური ფიგურა, მაგრამ დღეს საზოგადოება ისევ ახალ ლიდერს ელოდება.

_ პოლიტიკური ლიდერის არსებობის გარეშე, ალტერნატიული პოლიტიკური პროცესები ვერ დაიწყება, ოპოზიციური აქტივობა ვერ იქნება წარმატებული. ლიდერი აუცილებელია, იქნება ეს ცალკეული პიროვნება თუ პოლიტიკური ძალა. ოღონდ მე ცოტა ეჭვის ქვეშ დავაყენებდი, ელოდება თუ არა საზოგადოება იმავე ტიპის ქარიზმატულ ლიდერს, რისი მომსწრეც ჩვენ მთელ პოსტსაბჭოთა პერიოდში ვართ. შეიძლება, ასეთი ეჭვი ჩემი სურვილია და არ არის რეალობის გამოძახილი. ვფიქრობ, რომ საზოგადოება დღეს მზადაა არა ქარიზმატული ლიდერების აღიარებისთვის, არამედ რაციონალური პოლიტიკური ოპოზიციის არსებობისთვის, როდესაც პოლიტიკური ძალები დააბალანსებენ ერთმანეთს და ხელისუფლებაში რომელიმე ერთი პოლიტიკური ძალა კი არ მოვა პოლიტიკური ლიდერით, რომელიც შეუზღუდავი ძალაუფლების კონცენტრაციას მოახდენს თავისთავში, არამედ მოვა გუნდი, პოლიტიკური სპექტრის კოალიცია, რომელშიც შემავალი პოლიტიკური ძალები გააწონასწორებენ ერთმანეთს პოლიტიკური რეალიების გათვალისწინებით.

_ რამდენად რეალური იქნება ასეთი პოლიტიკური სპექტრის მოსვლა ხელისუფლებაში?

_ ვფიქრობ, რომ ეს შესაძლებელია. თუ გადავხედავთ ოპოზიციურ პოლიტიკურ სპექტრს, აშკარად გამოკვეთილი ქარიზმატული ლიდერი, რომელიც იქნებოდა მეტ-ნაკლებად საყოველთაო ნდობით აღჭურვილი, არ არსებობს. ძალიან მეეჭვება, უახლოეს მომავალში ახალი ვინმე გაჩნდეს, ამიტომ გამოსავალი არის ის, რომ ადამიანებმა, ამომრჩევლებმა, არსებული ოპოზიციური “სუფრიდან” გემრიელი სადილი მოამზადონ სხვადასხვა ინგრედიენტის ერთად თავმოყრით.

_ ეს “თავმოყრა” როდისთვის იქნება ეფექტური?

_ არჩევნების დროს.

_ ხშირად გავმხდარვართ იმის მომსწრენი, რომ პოლიტიკური პარტიების კოალიციებმა წარმატებას ვერ მიაღწიეს.

_ თუ ეს არ გამოვა, მით უარესი საქართველოსთვის. იმედი მაქვს, რომ საერთო ძალისხმევა საარჩევნო გარემოს გაუმჯობესებაზე წარმატებით დასრულდება. თუ არადა, ეს უფრო გააძლიერებს რევოლუციური მუხტს, რომელიც ვინ იცის, რა პოლიტიკური წარსულის მქონე სუბიექტს “შემოაგდებს” ახალ პოლიტიკურ ლიდერად. ერთი სიტყვით, მნიშვნელოვანი გამოწვევების წინაშე ვდგავართ.

_ როგორ შეაფასებთ საქართველოში არსებულ დღევანდელ პოლიტიკურ ვითარებას?

_ დღევანდელი პოლიტიკური ვითარება ასეთია _ ხელისუფლება, ჯერჯერობით, ტკბება თავისი პოლიტიკური რეაბილიტაციით, რომელიც მას ხანგრძლივი პოლიტიკური კრიზისის შემდეგ დაუდგა. პოლიტიკური ოპოზიცია მნიშვნელოვნად ფრუსტრირებულია, მაგრამ ნელ-ნელა, თანდათან იკრებს ძალას და გამოდის ასპარეზზე, ამომრჩევლებიც ახდენენ საკუთარი პოლიტიკური ენერგიის მობილიზებას ან მომავალი არჩევნებისთვის (თუ ხელისუფლებამ საარჩევნო გარემო მართლაც შეცვალა), ან შესაძლო საპროტესტო გამოსვლებისთვის, თუ ხელისუფლება ჩაკეტავს ლეგიტიმურ გზებს მის შესაცვლელად. ერთიც უნდა ითქვას: სააკაშვილის დარჩენა ძალაუფლებაში, პრემიერ-მინისტრის პოსტზე, იქნება ის საბედისწერო შეცდომა, რასაც ხელისუფლება დაუშვებს და რომლის გამოც, მან შეიძლება მძიმედ ზღოს როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე ქვეყნის გარეთ მოსალოდნელი უარყოფითი რეაქციების გათვალისწინებით.

_ ბატონო იაგო, როგორია ოპოზიციისადმი საზოგადოების ნდობის რეიტინგი?

_ ბოლო კვლევები არ ჩამიტარებია და ვერაფერს გეტყვით. შემიძლია ვთქვა, რომ ცხადია, ოპოზიციის ნდობა მაღალი არ არის. მე მგონი, პოლიტიკური ოპოზიცია თანდათან ძლევს პოლიტიკურ უფსკრულში ჩავარდნის შოკს და იწყებს ამოსვლას. ვნახოთ, რამდენ ხანს გასტანს ეს პროცესი.

_ ხშირად საუბრობენ ვადამდელი არჩევნების შესახებ. რამდენად რეალურად მიგაჩნიათ ეს?

_ ვადამდელი არჩევნების ჩატარება, შესაძლოა, მხოლოდ რევოლუციურ ფონზე მოხდეს. სხვა შემთხვევაში, ვადამდელი არჩევნები არ ჩატარდება. თუ ხელისუფლებამ საარჩევნო გარემო შეცვალა დემოკრატიული არჩვენების ჩასატარებლად, მაშინ ვადამდელ არჩევნებს არ უნდა ველოდოთ.