მან “გურია ნიუსის” რამდენიმე შეკითხვას უპასუხა და დაადასტურა გავრცელებული ინფორმაცია, რომ ახალმა ხელისუფლებამ მას კონკრეტული თანამდებობა შესთავაზა. ლადო ჭანტურია შეთავაზებულ თანამდებობას არ ასახელებს, თუმცა, გადაჭრით ამბობს, რომ უზენაეს სასამართლოში აღარ დაბრუნდება.
_ ბატონო ლადო, სად მოღვაწეობთ ამჟამად?
_ ამჟამად ვარ კილის უნივერსიტეტის გასტპროფესორი, ასევე, გერმანიის მთავრობის დავალებით პოსტსაჭოთა ქვეყნებში ვმუშაობ სამართლებრივი რეფორმის საკითხებზე და ვარ თბილისის უნივერსიტეტის პროფესორი.
_ როგორც სამართლის გამოჩენილ სპეციალისტს, ახალმა ხელისუფლებამ გთხოვათ თუ არა სამშობლოში დაბრუნება და კონკრეტულ თანამდებობაზე მუშაობა?
_ დიახ, ასეთი შეთავაზება ნამდვილად იყო, მაგრამ ამ ეტაპზე მეცნიერებაში ვაპირებ დარჩენას. ვერ დავაკონკრეტებ, რა თანამდებობებზეა საუბარი, ერთს კი გეტყვით, უზენაეს სასამართლოში დაბრუნებას აღარ ვაპირებ.
_ 1999-2004 წლებში თქვენ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე იყავით. “ვარდების რევოლუციის” შემდეგ არა მარტო თქვენ, არამედ თითქმის ყველა მოსამართლეს დაატოვებინეს სამსახური. რა მდგომარეობაში დატოვეთ სასამართლო სისტემა და რა დაგხვდათ?
_ ჩემს გაკეთებულზე საუბარი არ მიყვარს, რადგან თუ მხოლოდ ჩემი სათქმელია ის, რაც გამიკეთებია, ეს არ არის კარგი. ერთი ფაქტის შესახებ კი აუცილებლად გეტყვით _ 2004 წელს აგვისტოში ამერიკის იურისტთა ასოციაციამ მთელ პოსტსაბჭოთა სივრცეში საქართველოს უზენაესი სასამართლო გამოყო, როგორც ყველაზე დამოუკიდებელი და კომპეტენტური სასამართლო და მოგვცეს წლის რეფორმატორის პრიზი. ეს ამბავი დაიმალა და არავის გახსენებია. იმ დროს მე სასამართლოს თავმჯდომარე აღარ ვიყავი, მაგრამ ეს პრიზი გადმომცეს თავმჯდომარეობის პერიოდისთვის. ერთი რამ მინდა ვთქვა: ის, რაც წარსულში იყო, ყველაფერი უნდა დარჩეს წარსულში, უნდა ვიფიქროთ მომავალზე და შევქმნათ ის აწმყო, რომელიც ქვეყანას სიმშვიდეს და ეკონომიურ განვითარებას მოუტანს. თუ ჩვენ ეს ვერ შევძელით, ჩათვალეთ, რომ ყველა რეფორმა განწირულია.
_ ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ ბევრი რამ შეიცვალა საქართველოში, თუმცა, სასამართლოზე ამას ნამდვილად ვერ ვიტყვით. იუსტიციის სამინისტრო ცდილობს რაღაც შეცვალოს სისტემაში, თუნდაც იუსტიციის საბჭოს დაკომპლექტების წესის შეცვლით.
_ სამწუხაროდ, საკანონმდებლო ცვლილებათა პაკეტს არ ვიცნობ, მაგრამ მიმაჩნია, რომ იუსტიციის საბჭოებზე და სხვა სახელმწიფო ინსტიტუტებზე დისკუსია არ არის გამოსავალი. გამოსავალი არის მოსამართლის დამოუკიდებლობა. თუ მოსამართლე დამძიმებულია რაღაც სტრუქტურული წარმონაქმნებით, ის ყოველთვის გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩნდება. ჩემთვის ადამიანი, სულ ცოტა, 80% მაინც პატიოსანი არსებაა, მოსამართლეც მათ შორის. ამიტომ სათანადო კონტროლის პირობებში და იმ პირობებში, თუ სახელმწიფო პოლიტიკურ მანიპულირებას არ მოახდენს, ნორმალური ადამიანი, რომელიც მოსამართლედ არის გამწესებული, უკანონობას არ ჩაიდენს.
ყველა უნდა ეცადოს იმას, რომ ქვეყანას ჰყავდეს დამოუკიდებელი მოსამართლე და არა რაღაც ორგანოები, რომლებიც მართავენ სასამართლოებს.
_ მიგაჩნიათ თუ არა, რომ გარკვეული საქმეებზე, სადაც აშკარად უკანონო განაჩენები დადგა, კონკრეტული მოსამართლებს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროთ?
_ რა თქმა უნდა. არა მარტო მოსამართლეებმა, ნებისმიერმა ადამიანმა, ვისაც დანაშაული აქვს ჩადენილი, სისხლის სამართლებრივად უნდა აგოს პასუხი. ზოგადად, ყველაფრის წყალში გადაყრა არ შეიძლება, მაგრამ კონკრეტულმა დამნაშავემ აუცილებლად უნდა აგოს პასუხი.
_ მოსამართლეები არსებული კანონით იმართლებენ თავს. ამბობენ, რომ მათი განაჩენები შეიძლება არ იყო სამართლიანი, მაგრამ კანონიერი იყო.
_ არა, ეგ არ არის გამართლება. სხვათაშორის, გერმანიაში ყველა ის ჯარისკაცი, ვინც უკანონო ბრძანებას დაემორჩილა და ისროდა საზღვარზე, პასუხისგებაში მისცეს. შეიძლება დისციპლინური გადაცდომა აპატიო მოსამართლეს, მაგრამ არა ის, რა საზიზღრობის მოწმენიც ჩვენ გავხდით ბოლო პერიოდში. ამ ნაწილში კანონი უნდა იყოს მკაცრი.
_ თქვენ მოსამართლეების თავისუფლებაზე საუბრობთ. გჯერათ, რომ დღეს მოქმედი მოსამართლეები ოდესმე გახდებიან თავისუფლები?
_ თუ მოსამართლეს არ დავამძიმებთ რაიმე პოლიტიკური ან სხვაგვარი ტვირთით, იმედი მაქვს, რომ დამოუკიდებელი მოსამართლე სწორ გადაწყვეტილებას მიიღებს. ამიტომ მას უნდა შეექმნეს სათანადო პირობები.
_ იმ წლებში, როდესაც თქვენ თავმჯდომარეობდით უზენაეს სასამართლოს, მოსამართლეების საქმიანობაში ჩარევა არ ხდებოდა?
_ ჩემს დროს მოსამართლე იყო დამოუკიდებელი, მაგრამ მაშინ კონტროლის სხვა მექანიზმები არ იყო და ბევრი მოსამართლე ამ დამოუკიდებლობას, ალბათ, ბოროტად იყენებდა. თუმცა, ასეთი მასობრივი უკანონობა, რაც უკანასკნელ წლებში ხდებოდა, ჩვენს დროს არ იყო. ავიღოთ ძალიან მარტივი მაგალითი _ პატიმართა რაოდენობა. ჩვენს დროს 5 ათასი პატიმარი იყო, ბოლოს დროს კი 30 ათასამდე პატიმარი და უამრავი პრობაციონერი.
_ ფიქრობთ, რომ იუსტიციის საბჭოს დაკომპლექტების წესის შეცვლა სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხარისხს არ აამაღლებს?
_ მე მაინც მოსამართლეების დამოუკიდებლობას ვუჭერ მხარს და არა სისტემას. მაგალითად, არ შეიძლება უზენაესი სასამართლო იყოს სასამართლოების უფროსი. სამივე ინსტანცია უნდა იყოს სტრუქტურულად დამოუკიდებელი. პირველი ინსტანციის მოსამართლეებს უნდა არჩევდეს სხვა ორგანო და ეს ორგანო არ უნდა იყოს მუდმივმოქმედი; მეორე ინსტანციის მოსამართლეებს უნდა ირჩევდეს სხვა ორგანო, რომელიც ასევე არ უნდა იყოს მუდმივმოქმედი, რადგან როდესაც ასეთი ორგანიზაციული წარმონაქმნები იქმნება, ისინი ყოველთვის ახდენენ სასამართლოზე გავლენას.
_ ახალი საკანონმდებლო ინიციატივით ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს განსჯადობის სფერო ფართოვდება და ის მოიცავს თანამდებობრივ დანაშაულებსაც. თქვენ, როგორც სამართლის გამოჩენილი სპეციალისტი, რას ფიქრობთ ამის შესახებ?
_ ყოველთვის ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს წინააღმდეგი ვიყავი და ახლაც იგივეს ვფიქრობ. ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს გამოყენება ნიშნავს სახელმწიფოს მიერ მართლმსაჯულების გახორციელებაზე უარის თქმას; ნიშნავს იმას, რომ სახელმწიფოს არ შესწევს უნარი შექმნას ნორმალური, ფუნქციონირებადი მართლმსაჯულება, რომელსაც სახელმწიფო ენდობა. ბევრ ქვეყანაში ნაფიცი მსაჯულები ანაქრონიზმია. ეს შეიძლება გამოვიყენოთ გამონაკლისის სახით, მაგრამ წესად არ უნდა იქცეს. ამის არც მოსამართლეებსმატერიალური და არც არანაირი რესურსი არ არსებობს.
