ჩაის მწვანე ფოთოლი შეიცავს ვიტამინებს, ეთერზეთებს, ალდეჰიდებს, ცილებს, ამინომჟავებს, ფერმენტებს, კატეხინ-ტანინებს, პეპტინურ ნივთიერებებს, ალკალოიდებს, ორგანულ მჟავებს, მინერალურ მარილებს, ფისოვან ნივთიერებს და სხვა.
ჩაის ფოთოლში მონოსაქარიდების შემცველობა 1-დან 2 პროცენტამდეა, საქაროზის _ 0,5-დან 25%-მდე, ოლისაქარიდები კი, 10-დან 12 პროცენტია. მონასაქარიდებს მნიშვნელოვანი როლი აქვს ჩაის არომატის წარმოქმნაში _ ისინი მაღალი ტემპერატურის პირობებში, ჩაის ფოთოლში შემავალ რიგ ნივთიერებებთან ურთიერთმოქმედებით წარმოქმნიან ალდეჰიდებს.
პეპტინური ნივთიერებები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მცენარის დამწიფების, შენახვის და სამრეწველო გადამუშავების დროს.
I ხარისხის ჩაის ფოთოლი შეიცავს 19,31% ცილას, II ხარისხის _ 18, 62%-ს, ხოლო III ხარისხის _ 16,06%-ს. ჩაის ფოთოლში შემავალი პიგმენტებიდან მთავარია ქლოროფილი, რომელიც მცენარეს მწვანე შეფერვას ანიჭებს და აჩქარებს ფიზიოლოგიურ პროცესს _ ფოტოსინთეზს.
ტანინი ჩაის მნიშვნელოვანი შემადგენელია ნაწილია _ იგი მწვანე ჩაიში მშრალი ნივთიერებების 20-30%-ს შეადგენს, ხოლო შავ ჩაიში _ 15-18% რჩება.
კოფეინი პირველად ყავის მარცვლიდან გამოყო რენგემ 1819 წელს. კოფეინი ცენტრალური ნერვული სისტემის აღგმზნებ ნივთიერებად ითვლება, აადვილებს აღქმას, აუმჯობესებს გრძნობათა ორგანოების მუშაობას, აადვილებს ფიზიკურ და გონებრივ მუშაობას.
ჩაი, მასში კოფეინის და ვიტამინების შემცველობის გამო, აუმჯობესებს თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევას, ხშირად ხსნის თავის ტკივილს, რაც კოფეინის სედატიური უნარით უნდა აიხსნას. ჩაი აადვილებს გულსისხლძარღვთა სისტემის მოქმედებას, ამცირებს სისხლის წნევას, ადიდებს სასიცოცხლო ენერგიას ადამიანში.
მწვანე ჩაი დადებით გავლენას ახდენს სისხლძარღვთა კედლის ელასტიკურობაზე _ იგი ამცირებს კაპილარკედლის განვლადობას, აძლიერებს მის რეზისტენიანობას და იცავს გამკვრივებისგან.
ჩაის ნაყენი იწვევს კუჭის ლორწოვანას სეკრეტორული ჯირკვლების აგზნებას და კუჭის წვენის გამოყოფის გაძლიერებას, რითაც აღიძვრის მადა.
ჩაის ნაყენი იწვევს შარდის გამოყოფის გაძლიერებას. იგი, წყალთან შედარებით, უფრო დიდხანს ჩერდება კუჭში, ნელა იწოვება, ოფლის გამოყოფაც ნელი ტემპით წარმოებს; გამოყოფილი ოფლი სწრაფად ასწრებს აორთქლებას და ადამიანი გრძნობს ოფლის აორთქლებით გამოწვეულ გამაგრილებელ გავლენას. ამის გამო, ჩაის ნაყენი საუკეთესო წყურვილის მომკვლელ, ოფლის გამოყოფის მარეგულირებელ და გამაგრილებელ სასმელად ითვლება.
ხალხში მიღებულია თვალის ლორწოვანი გარსის ანთების დროს, ჩაის გრილი ნაყენით თვალის ამორეცხვა, რაც დამაკმაყოფილებელ შედეგს იძლევა.
ჩაის ნაყენი და ნახარში, ფილტრაციისა და სტერილიზაციის შემდეგ, არ კარგავს თავის ბაქტერიციდულ აქტივობას, მწვანე ჩაის ნახარში მწვავე და ქრონიკული დიზენტერიით დაავადებულთა ეფექტური სამკურნალო საშუალებაა. იგი იწვევს ორგანიზმის გათავისუფლებას დიზენტერიის ჩხირებისგან. ქრონიკული ენტეროკოლიტების სამკურნალოდ დადებით ეფექტს იძლევა ჩაის ნაყენის 2% ხსნარიანი თითო ფინჯნის 30-ჯერ დღეში მიღება. ჩაი დადებითად მოქმედებს თირკმლების მუშაობაზე.
ლია სიხარულიძე, აგრონომი
