ამის გამო, თბილისიდან სპეციალურად მოავლინეს არქეოლოგები, პროფესორები: ვაჟა სადრაძე (გურიის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხელმძღვანელი), ვახტანგ ლიჩელი და მერაბ ძნელაძე. მათი აზრით, აღმოჩენილი სამარხი არის ადრე ქრისტიანული ხანის და თარიღდება IV საუკუნით.
სარკოფაგების აღმოჩენა გურიაში პირველი შემთხვევა არ არის. 1928 წელს, ოზურგეთში რკინიგზის გაყვანის დროს, აღმოჩნდა სარკოფაგი. ამის შესახებ გაზეთი “კომუნისტი” 1928 წელს იუწყებოდა: “ოზურგეთში, რკინიგზის გაყვანის დროს, სადგურ ნატანებიდან, 12 ვერსზე სოფელ სკურდუმში ნახეს ძველი კუბოები, ნაგები გამომწვარი თიხისგან, არქეოლოგიური მხრით, ამ მეტად საინტერესო ნაპოვნმა უნდა მიიპყროს მკვლევართა ყურადღება და დაუყოვნებლივ უნდა იქნეს გაგზავნილი მცოდნე პირები, გამოკვლევისა და მუზეუმისთვის მეტად საჭირო ნივთების შესაძენად”.
1963 წელს ვაშნარის მოპირდაპირე მხარეს, ნარუჯის ქედზე აღმოჩნდა სარკოფაგი, რომელიც ამჟამად ფოთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშია დაცული. 1949 წელს არქეოლოგმა გერმანე გობეჯიშვილმა ვაშნარის ნაქალაქარის გათხრისას, აღმოაჩინა სარკოფაგების მრავალი ნაშთი.
1959 წელს ოზურგეთში, იაკობ შემოქმედელის (ყოფილი წულუკიძის) ქუჩაზე, მოქალაქე ქუთათელაძის საკარმიდამო ნაკვეთში აღმოჩნდა სარკოფაგი, რომელიც ამჟამად რესტავრირებული სახით ინახება ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში.
1961 წელს ურეკში, მაგნეტიტის საწარმო უბანზე, მდინარე სეფას შესართავთან, მარცხენა ნაპირას, ხელოვნურ ნაზურგევზე ბულდოზერით სამუშაოების შესრულების დროს, აღმოაჩინეს საშუალო ზომის სარკოფაგი. თვითმხილველი მუზეუმის ყოფილი თანამშრომლის მაკარ თავდუმაძის ცნობით: “სარკოფაგის წელს ზევითა ნაწილი ბულდოზერის მიერ წაკვეთილი იყო”. 1981 წელს გურიანთის ვაშნარის შემოგარენში, ექსკავატორით მიწის სამუშაოების შესრულების დროს, 2 მეტრის სიღრმეზე აღმოჩენილი იქნა დაზიანებული სარკოფაგი ფრაგმენტებად.
სარკოფაგები _ თიხის კუბოები საქართველოში ადრექრისტიანული ხანიდან ფართოდაა გავრცელებული. ნაპოვნია მცხეთაში, ლილოში, საგურამოში, კასპში, ატენში, დუშეთში, რუსთავში. დასავლეთ საქართველოში: დარჩელში, ურეკში, მერიაში, ვაშნარში, ექადიაზე, ოზურგეთში.
სარკოფაგები სხვადასხვაგვარია, აღმოსავლეთში გვხვდება უფრო აბაზანის მსგავსი. დასავლეთში _ ცილინდრის, ანუ სიგარის ფორმის. მათი სიგრძე 2 მეტრია. ზოგჯერ ცოტა მეტსაც აღწევს, სიგანე 0,58-0,66 მეტრამდე, კედლის სიმაღლე 0,28-0,35 მეტრამდე.
სარკოფაგების თარიღის დასადგენად მნიშვნელოვანია აღაიანის სარკოფაგი, რომელიც მასში აღმოჩენილი მონეტებისა და ოქროს ნივთების მიხედვით, IV-V საუკუნეებით თარიღდება. როგორც სპეციალისტები ადასტურებენ, საქართველოში აღმოჩენილი სარკოფაგები ადრე ქრისტიანული ხანის დასაწყისს განეკუთნება. ამ ტიპის სამარხების გაჩენა ქრისტიანული რელიგიის გავრცელებასთან არის დაკავშირებული, მათ ქრონოლოგიურ საზღვრად მიჩნეულია IV-VII საუკუნეები და VIII საუკუნის დასაწყისი.
ახლახან, სოფელ ოზურგეთში აღმოჩენილი სარკოფაგი საშუალო ზომისაა. იგი ამოღების დროს დაზიანდა, საჭიროებს რესტავრაციას. არქეოლოგების აზრით, გათხრები უნდა გაგრძელდეს.
მანანა ლომაძე, ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმის ფონდების მთავარი მცველი
