ცნობისთვის, დღეს მოქმედი ნორმით, მოწმის დაკითხვის უფლება გამომძიებელს სასამართლო პროცესამდე აქვს და თუ მოწმემ გამოძიებისთვის მიცემული ჩვენება შემდეგ სასამართლოში შეცვალა, ის დაისჯება.
აღსანიშნავია, რომ მოწმის სასამართლოში დაკითხვის წესის ამოქმედების ვადამ რამდენჯერმე გადაიწია. ბოლო ცვლილებებით, მოწმეთა მხოლოდ სასამართლოში დაკითხვა პირველი სექტემბრიდან უნდა ამოქმედებულიყო, თუმცა მთავრობის ინიციატივით ეს ვადა მიმდინარე წლის 31 დეკემბრამდე გადაიდო. წარმოდგენილი ცვლილებებით კი, ვადა კიდევ ორი წლით გადაიწევს.
პარლამენტს უკვე წარედგინა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკანონმდებლო ინიციატივა, რომელიც მოწმის დაკითხვის ამ ახალი წესის ამოქმედების ვადის 2015 წლის 31 დეკემბრამდე გადაწევას ითვალისწინებს.
როგორც მთავრობის განმარტებით ბარათშია აღნიშნული, მოწმის სასამართლოში დაკითხვის წესის ამოქმედება უამრავ სირთულეს გამოიწვევს.
“სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ახალი მოდელი, რაც მოწმის მხოლოდ სასამართლოში დაკითხვას გულისხმობს, სიღრმისეულ გაანალიზებას და კომპლექსურ მიდგომას საჭიროებს. არსებული ვითარების ანალიზი ცხადყოფს, რომ მოწმის საკითხის ახალი მოდელის ამოქმედებისათვის მზად არ არიან არც მართლმსაჯულების და არც სამართალდამცავი სისტემა. ამ კუთხით განსაკუთრებით საგანგაშო იქნება სასამართლოში არსებული ვითარება. საპროცესო კოდექსით, განსაზღვრული მოწმის დაკითხვის ახალი წესის ამოქმედება მნიშვნელოვნად გაზრდის თითოეული სისხლის სამართლის საქმის განხილვისას საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღების ვადებს. თუ გავითვალისწინებთ აგრეთვე, პრაქტიკაში არსებულ სისხლის სამართლის საქმეთა სიმრავლეს, და იმავდროულად მოსამართლეთა არასაკმარის კონტინგენტს, შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლო ვერანაირად ვერ შეძლებს მოწმის დაკითხვის ახალი მოდელის ამოქმედების პირობებში, სრულფასოვანი მართლმსაჯულების განხორციელებას. მისი ამ სახით ამოქმედება, უდავოდ ზიანს მიაყენებს საზოგადოების წესრიგს და უსაფრთხოებას”, _ მიიჩნევენ მთავრობაში.
აღმასრულებელი ხელისუფლება, საკუთარ ინიციატივასთან დაკავშირებით, იმ გარემოებასაც ხაზს უსვამს, რომ მოწმის დაკითხვის ინსტიტუტს მტკიცებულებათა მოპოვების თვალსაზრისით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება.
“დანაშაულთა დიდი ნაწილის გამოვლენა და მასზე რეაგირება წარმოდგენილია მოწმის, ანუ თვითმხილველი პირების გარეშე. ამიტომ, სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების პროცესში, მნიშვნელოვანი მტკიცებულების მოპოვების ბუნდოვანი და პროცედურული თვალსაზრისით რთული წესების შემოღება, არათუ ხელს შეუწყობს პროცესის გამჭვირვალობას, შეჯიბრობითობას და საბოლოო ჯამში სისხლის სამართლის საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენას, არამედ მნიშვნელოვნად გაართულებს აღნიშნული სახით მტკიცებულების მოპოვებას. უფრო მეტი დაცვის გარანტიებს მისცემს დამნაშავეთა სამყაროს და არსებითად შეასუსტებს სამართალდამცავ სისტემას”, _ ნათქვამია განმარტებით ბარათში.
მოწმის სასამართლოში დაკითხვის წესის ამოქმედების ვადის გადავადებას უარყოფითად აფასებენ არასამთავრობო ორგანიზაციები და იურისტები. ყველა მათგანი თანხმდება, რომ ცვლილების მიღების გადავადებით კვლავ საფრთხის ქვეშ დარჩება ბრალდებისა და დაცვის მხარის საპროცესო თანასწორობისა და შეჯიბრობითობის პრინციპი.
“დაკითხვის მოქმედი წესი, როდესაც მოწმის დაკითხვა ხდება სასამართლოს გარეშე, გამომძიებელს უტოვებს თვითნებობის არეალს და ზრდის მოწმეზე ზემოქმედების განხორციელებისა და დაცვის მხარისთვის საზიანო ჩვენების მიცემის შესაძლებლობას. ამავდროულად, მოწმე, რომელიც გამომძიებელმა დაკითხა, გარკვეულწილად მის მიერ მიცემული ჩვენების მძევალი ხდება, რადგანაც სასამართლო განხილვის დროს მის მიერ ჩვენების შეცვლა, მისივე სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას გამოიწვევს.
წარმოდგენილი ცვლილების განხორციელების შემთხვევაში, დაცვის მხარე კვლავ არათანაბარ პირობებში რჩება ბრალდების მხარესთან შედარებით, რაც თავის მხრივ ეწინააღმდეგება ევროპული კონვენციითა და საქართველოს კონსტიტუციით დაცული სამართლიანი სასამართლოს უფლების სულისკვეთებას“, _ ნათქვამია საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივის (GDI) მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.
მოწმის მხოლოდ სასამართლოში დაკითხვის წესის გადავადებას გამოეხმაურა დღეს ადვოკატთა ასოციაციის თავმჯდომარე ზაზა ხატიაშვილი, რომელიც მიიჩნევს, რომ ამით ბიძინა ივანიშვილისა და პრემიერ-მინისტრ ირაკლი ღარიბაშვილის მხრიდან სამოქალაქო საზოგადოებაზე შეტევა ხორციელდება.
“თავდაპირველად, ზემოთაღნიშნული “სიბრძნის” განხორციელება დაიწყო პრემიერმა ივანიშვილმა, რომელმაც 2013 წლის 3 ივლისით დათარიღებული საქართველოს მთავრობის სხდომის №20 ოქმის თანახმად, მოიწონა ინიციატივა და მიმართა პარლამენტს, რომ პარლამენტმა შეიტანოს ცვლილება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 332-ე მუხლში და 2014 წლის დეკემბრამდე გადაიდოს მოწმედ დაბარებული პირის პირდაპირ სასამართლოში დაკითხვა.
დღეს კი საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ და ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტებში დაგეგმილია მსჯელობა სამოქალაქო საზოგადოების წინააღმდეგ მიმართულ საკანონმდებლო ცვლილებაზე, რაც გახდება მიზეზი საქართველოში დამკვიდრდეს წამება და არაადამიანური მოპყრობა”, _ ამბობს ხატიაშვილი.
გაუმართლებლად მიიჩნევს აღნიშნულს უფლებადამცველი და ადვოკატი გელა ნიკოლაიშვილი და “გურია ნიუსთან” საუბრისას ამბობს, რომ მოწმის მხოლოდ სასამართლოზე დაკითხვის წესის ამოქმედების გადავადებით, დაკითხვის იგივე მეთოდი – მოწმეებზე ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზეწოლა გაგრძელდება.
“ეს გამოიწვევს იმას, რომ ისევ ის მეთოდები გაგრძელდება. ანუ, მოწმეებზე ზეწოლა. ფაქტიურად მოწმე თავისი ჩვენების მძევალი ხდება. ეს მდგომარეობა უნდა შეცვლილიყო, მაგრამ როგორც ჩანს პროკურატურა ამისთვის მზად არაა”, _ ამბობს ნიკოლაიშვილი, რასაც “საქართველოს ანტიკორუფციული პალატის” თავმჯდომარე პაატა შავაძეც ეთანხმება.
“ამ ბოლო დროს, რაც სასიკეთო ცვლილებების მომტანი იქნება, საქმეს წაადგება და ჭეშმარიტებამდე მიგვიყვანს, ყველა ასეთი ცვლილებისა თუ ინიციატივის გადავადება ხდება. ვის მოსდის ეს აზრად, ჩემამდე არ დადის”, _ ამბობს “გურია ნიუსთან” შავაძე.
მისივე თქმით, აღნიშნული ცვლილების ამოქმედება მოწმეზე ზეწოლის განხორციელებას არ გამორიცხავდა, თუმცა სანდოობის მხრივ ბევრ რამეს შეცვლიდა.
“მოწმეზე ზეწოლის განხორციელება ყოველთვის შეიძლება, იმის მიუხედავად ვინ იქნება დამკითხავი. მაგრამ, აქ მნიშვნელოვანია დაკითხვის მეთოდი. საგამოძიებო თვითდინებაზე მიშვებულ ორგანოებთან შედარებით, ვფიქრობ, სასამართლო ერთადერთია, სადაც სანდოობის მხრივ მოწმის დაკითხვა უფრო უკეთესია, ვიდრე თუნდაც ფინანსურ პოლიციაში. ჩვენ კარგად ვიცით იქ როგორ ექცევიან ადამიანებს და როგორ ახორციელებენ ზეწოლას”, _ უთხრა “გურია ნიუსს” შავაძემ.
უკავშირდება თუ არა ცვლილების მიღების გადავადება ქვეყანაში მიმდინარე ყოფილი თუ მოქმედი მაღალჩინოსნების საქმეების გამოძიებასა და მათ დაკავებებს, იურისტი ამბობს, რომ გამორიცხული არაა, თუმცა ცალსახად ასეთი დასკვნის გაკეთებაც რთულია.
“პოლიტიკურ დატვირთვას ასე ცალსახად ვერ მივცემ, მაგრამ არ გამოვრიცხავ, რომ მოქმედი წესით უფრო მეტი შანსი იყოს მტკიცებულებების მოპოვების. ამ ბოლო დროს მოისუსტებენ საგამოძიებო ორგანოები. ისინი არიან უუნარონი, უმეცარნი, უწიგნურნი. ესაა მთელი უბედურება და მათ მხოლოდ ფსიქოლოგიური ზეწოლა შეუძლიათ. ცხადია, რომ საგამოძიებო ორგანოებისთვის მოწმის სასამართლოში დაკითხვა მისაღები არაა, რადგან პროფესიონალების დეფიციტს განიცდის.
აი ამასთანაა პირდაპრ კავშირში ამ ცვლილების მიღების გადავადება და ეს შემიძლია დაზუსტებით ვთქვა. რაც შეეხება პოლიტიკურ სარჩულს, ამაზე გადაწყვეტით რამის თქმა მიჭირს”, _ ამბობს შავაძე.
